Thứ Sáu, 2/12/2022, 03:10
24.6 C
Ho Chi Minh City

Đặt báo in

Thông tin quảng cáo

Thông tin quảng cáo



Cạnh tranh để thu hút FDI

Kinh tế Sài Gòn Online

Kinh tế Sài Gòn Online

Cạnh tranh để thu hút FDI

Đặng Quang Vinh

Cạnh tranh để thu hút FDI
Công nhân lắp ráp sản phẩm điện tử tại một doanh nghiệp có vốn đầu tư của Hàn Quốc. Để thu hút được FDI chất lượng cao, một trong những điều quan trọng là tạo ra nguồn nhân lực có kỹ năng cao. Ảnh: TUỆ DOANH.

(TBKTSG) – Hiện nay Việt Nam đã trở thành nước thu nhập trung bình với chi phí lao động tăng lên khá nhanh. Tình trạng khan hiếm lao động phổ thông đã diễn ra ở nhiều vùng, miền khiến cho lợi thế về lao động dồi dào, giá rẻ của Việt Nam không còn được như trước.

Bên cạnh đó, nhiều doanh nghiệp FDI ở Việt Nam đang phần nào hủy hoại môi trường bằng những công nghệ sản xuất lạc hậu. Vấn đề đặt ra là Việt Nam cần có những chính sách mới để nâng cao chất lượng doanh nghiệp FDI…

Hiệu ứng lan tỏa thấp

Một lợi ích thường được nhắc đến trong việc thu hút đầu tư nước ngoài là sự lan tỏa về công nghệ và kinh nghiệm quản lý thông qua các mối quan hệ thương mại và lao động giữa doanh nghiệp FDI với doanh nghiệp và lao động trong nước.

Khảo sát chỉ số cạnh tranh cấp tỉnh (PCI) đối với doanh nghiệp FDI (PCI-FDI) cho thấy hiệu ứng lan tỏa của các doanh nghiệp FDI ở Việt Nam là không lớn khi các doanh nghiệp FDI mua hàng hóa, dịch vụ trung gian từ các doanh nghiệp trong nước rất ít (40% đối với các loại doanh nghiệp và chỉ 2% đối với doanh nghiệp tư nhân).

Mối liên kết lỏng lẻo giữa FDI và doanh nghiệp trong nước cùng với sự phổ biến của hình thức đầu tư 100% vốn nước ngoài khiến Việt Nam không thu được nhiều lợi ích vô hình về chuyển giao công nghệ và kỹ năng quản lý. Dường như mô hình hoạt động của nhiều doanh nghiệp FDI chỉ là nhập khẩu – lắp ráp – xuất khẩu. Như vậy, lợi ích của FDI sẽ chỉ là ngắn hạn khi Việt Nam thiếu vốn, thừa lao động. Còn vai trò của FDI trong việc góp phần đưa Việt Nam trở thành một nền kinh tế năng động, sáng tạo và có khả năng phát triển bền vững là rất hạn chế.

Doanh nghiệp FDI đến Việt Nam vì điều gì?

Trong khi giới thiệu về tiềm năng đầu tư tại Việt Nam các cơ quan xúc tiến đầu tư luôn nhấn mạnh đến yếu tố nhân công rẻ và ổn định chính trị như là những lợi thế cơ bản của đất nước. Trên thực tế, khảo sát PCI-FDI cho thấy các doanh nghiệp FDI đều đánh giá cao các yếu tố: (i) chi phí lao động; (ii) ổn định chính trị; (iii) chất lượng lao động; và (iv) ưu đãi thuế và đất.

Điều đáng lưu ý là họ không quan tâm đến, thậm chí không thích, các yếu tố đảm bảo tính bền vững của môi trường kinh doanh như bảo vệ nhà đầu tư, đảm bảo thực thi hợp đồng, bảo vệ quyền sở hữu trí tuệ hay chống tham nhũng. Điều này thể hiện tư duy kinh doanh ngắn hạn, nhất thời, thường thấy ở những mô hình kinh doanh nhỏ, gọn, linh hoạt, có thể điều chỉnh nhanh chóng. Họ không quan tâm đến bảo vệ sở hữu trí tuệ vì có lẽ họ thường sản xuất những mặt hàng có hàm lượng chất xám thấp (giày dép, quần áo) và cung ứng cho thị trường bên ngoài.

Chính sách thu hút FDI – hiện trạng và một số khuyến nghị

Trong những năm qua, chính sách thu hút FDI của Việt Nam chưa chú trọng đến chất lượng mà chủ yếu nhắm đến số lượng nhằm nhanh chóng khai thác nguồn nhân lực dồi dào và tài nguyên thiên nhiên sẵn có. Trong bối cảnh đó, các địa phương đã tranh thủ sự phân cấp quản lý của chính quyền trung ương để đề ra nhiều chính sách ưu đãi đầu tư dễ dãi về thuế và đất, nhằm thu hút FDI bằng mọi giá để tận dụng nguồn nhân lực địa phương, tăng thu ngân sách, cải thiện thu nhập của người dân địa phương. Hiện tượng chính quyền địa phương ưu tiên doanh nghiệp FDI không phải là hiếm vì theo khảo sát PCI năm 2011 gần 30% doanh nghiệp tư nhân trong nước đồng ý với điều đó.

Trên thực tế, cuộc chạy đua này sẽ không đem lại lợi thế đáng kể nào cho từng địa phương vì nơi nào cũng có ưu đãi và những ưu đãi này cũng không quá khác biệt nhau (vì thẩm quyền của các tỉnh có giới hạn). Vì vậy các địa phương không thể kéo nhà đầu tư vào tỉnh mình chỉ bằng ưu đãi. Mặt khác, chạy đua về ưu đãi thường chỉ thu hút được những doanh nghiệp sản xuất giản đơn, không có sức cạnh tranh về công nghệ và phụ thuộc vào cắt giảm chi phí để tồn tại. Họ có thể tạo ra việc làm cho người dân địa phương nhưng chắc chắn đó không phải là những việc làm có mức lương cao. Hiện nay, thực tế cho thấy nhiều doanh nghiệp FDI còn trả lương thấp hơn so với doanh nghiệp trong nước.

Để thu hút được FDI chất lượng cao, điều quan trọng cần làm là: (i) tạo ra nguồn nhân lực có kỹ năng cao; (ii) tạo ra cộng đồng doanh nghiệp trong nước năng động, sáng tạo và có trình độ sản xuất cao; và (iii) cải thiện môi trường thể chế và cơ sở hạ tầng theo chuẩn mực quốc tế để tạo thuận lợi hơn nữa cho đầu tư và kinh doanh của các tập đoàn đa quốc gia.

Lao động chất lượng cao luôn là điều kiện tiên quyết để thu hút các nguồn vốn đầu tư vào những ngành sản xuất có giá trị gia tăng cao. Công ty Intel trước khi quyết định đầu tư vào Việt Nam đã khảo sát nguồn nhân lực ở các địa phương và lựa chọn TPHCM. Một trong những lý do mà thành phố được chọn là nhờ có lực lượng lao động ngành công nghệ thông tin lớn nhất và có chất lượng tốt hơn các nơi khác.

Sự hình thành một cộng đồng doanh nghiệp nội địa có năng lực sản xuất đủ mạnh cũng là tiền đề rất quan trọng cho việc thu hút đầu tư nước ngoài. Nhiều doanh nghiệp Nhật Bản sang khảo sát thị trường Việt Nam để tìm đối tác cung cấp linh phụ kiện trước khi đầu tư mở nhà máy đã phải thất vọng vì không tìm được nhà cung cấp phù hợp. Khó khăn lớn nhất của doanh nghiệp tư nhân trong nước hiện nay là tiếp cận vốn, mặt bằng và công nghệ. Nhà nước cần đẩy mạnh các chương trình hỗ trợ doanh nghiệp nâng cao năng lực sản xuất, đổi mới công nghệ để tạo ra một mạng lưới doanh nghiệp nhỏ và vừa đủ mạnh, đủ năng lực cung ứng cho các doanh nghiệp FDI.

Cải thiện môi trường thể chế là giải pháp bền vững, lâu dài để thu hút đầu tư, kể cả FDI và đầu tư trong nước. Môi trường đầu tư thuận lợi, thủ tục đơn giản, ít rào cản và chính sách ổn định, dễ tiên liệu sẽ giúp các nhà đầu tư yên tâm kinh doanh, giảm chi phí và giảm rủi ro cho họ. Hiện nay Việt Nam còn nhiều hạn chế về đầu tư nước ngoài trong một số ngành, lĩnh vực (ví dụ bán lẻ, tài chính-ngân hàng). Nhiều rào cản này không còn phù hợp với tình hình thực tế và lợi ích chung của đất nước. Cắt bỏ những rào cản này sẽ tạo hấp lực thu hút FDI nhiều hơn.

Cuối cùng, việc ký kết các thỏa thuận thương mại song phương và khu vực cũng là một biện pháp hữu hiệu trong thu hút đầu tư nước ngoài. Hiện nay, Việt Nam đang tham gia đàm phán Hiệp định đối tác kinh tế chiến lược xuyên Thái Bình Dương (TPP) và trong tương lai gần sẽ đàm phán Hiệp định thương mại tự do Việt Nam – EU. Hai thỏa thuận này hứa hẹn là những tiền đề quan trọng cho một làn sóng đầu tư mạnh đến từ những nước có nền tảng công nghệ tiên tiến như Mỹ, Nhật và EU.

Doanh nghiệp FDI – họ là ai?

Theo khảo sát chỉ số cạnh tranh cấp tỉnh (PCI) đối với doanh nghiệp FDI (PCI-FDI) năm 2011 (*) , đa số các doanh nghiệp FDI hoạt động trong lĩnh vực công nghiệp – chế tạo (65%), dịch vụ – thương mại chiếm 24% trong tổng số. Hiện tại, khoảng 5% doanh nghiệp FDI hoạt động trong ngành công nghệ hiện đại, 5% trong dịch vụ khoa học – công nghệ, 3,5% trong dịch vụ tài chính, quản lý đòi hỏi kỹ năng cao.

Hầu hết các doanh nghiệp FDI có quy mô tương đối nhỏ về cả lao động và vốn, chủ yếu đến từ các nền kinh tế Đông Á, Nhật, Đài Loan, Hàn Quốc và Trung Quốc, chiếm 66% số doanh nghiệp tham gia cuộc khảo sát. Nếu kể cả các nước ASEAN thì con số này là 75%. Một đặc điểm thú vị về đầu tư nước ngoài là hầu hết (84%) các doanh nghiệp FDI là 100% vốn nước ngoài trong khi đến năm 1996 quy định về thành lập doanh nghiệp 100% vốn nước ngoài mới được nới lỏng và việc tiếp cận đất đai của các doanh nghiệp nước ngoài mới thuận lợi hơn nhờ việc hình thành các khu công nghiệp.

______________________________________________

(*) Cuộc khảo sát nhận được phản hồi của 1.970 doanh nghiệp FDI, chiếm 16% tổng số doanh nghiệp FDI theo kết quả tổng điều tra doanh nghiệp của Tổng cục Thống kê.

 

BÌNH LUẬN

Vui lòng nhập bình luận của bạn
Vui lòng nhập tên của bạn ở đây

Tin liên quan

Có thể bạn quan tâm

Tin mới