Thứ Sáu, 20/05/2022, 05:12
26 C
Ho Chi Minh City

Đặt báo in

Thông tin quảng cáo

Thông tin quảng cáo

Để người nghèo bớt khổ

Kinh tế Sài Gòn Online

Kinh tế Sài Gòn Online

Để người nghèo bớt khổ

TS. Võ Đình Trí (*)

(TBKTSG) – Trong gói hỗ trợ 62.000 tỉ đồng vừa qua của Chính phủ, đến cuối tháng 7 đã có khoảng 12 triệu người được nhận hỗ trợ với tổng số tiền là 12.000 tỉ đồng. Nhưng hơn 95% trong số này là người có công với cách mạng, đối tượng bảo trợ xã hội, người thuộc hộ nghèo, cận nghèo. Trong số gần 5% ít ỏi còn lại là người lao động, bao nhiêu người lao động tự do đã được nhận hỗ trợ?

Để người nghèo bớt khổ
Bao nhiêu người lao động tự do đã nhận được hỗ trợ? Ảnh: MINH DUY

Lao động tự do, hay lao động có việc làm phi chính thức hiện nay vẫn chiếm một tỷ trọng khá lớn trong tổng số lao động ở Việt Nam, lên đến 55%. Những người này, trong điều kiện kinh tế bình thường thì đời sống cũng đã bấp bênh vì thu nhập thấp và không có các chế độ bảo hiểm xã hội bắt buộc. Khi kinh tế bị ảnh hưởng nặng nề bởi dịch Covid-19, lao động tự do bị ảnh hưởng ngay lập tức vì thu nhập giảm mạnh và các khoản tiết kiệm dự phòng rất hạn chế.

Một lý do được nhắc đến nhiều trong việc chậm hỗ trợ hay người lao động nản lòng không làm yêu cầu hỗ trợ là thủ tục rườm rà, nhiêu khê. Nước nào cũng có người nghèo, hộ gia đình khó khăn. Việc hỗ trợ ở nhiều nước được thực hiện nhanh chóng, kịp thời là vì họ có một số điều mà Việt Nam chưa làm được.

Đối với người lao động chính thức, Chính phủ nên hỗ trợ gián tiếp qua doanh nghiệp. Đối với người lao động tự do, trong lúc này không gì quan trọng bằng sự chính trực và cái tâm của cán bộ công chức tại địa bàn người lao động hoạt động trong việc xác nhận và phê duyệt.

Thứ nhất là việc bắt buộc kê khai thu nhập hàng năm với tất cả những cá nhân, hộ gia đình có phát sinh thu nhập, bất kể là bao nhiêu. Đây là căn cứ quan trọng để xác định thuế thu nhập cá nhân cũng như các quyền lợi an sinh xã hội khác.

Trường hợp thu nhập dưới mức chịu thuế, thì không phải nộp thuế (có trường hợp còn được hoàn thuế), nhưng quan trọng hơn là chính phủ có dữ liệu để đưa ra các chính sách tốt hơn. Nếu dữ liệu này đã có đầy đủ ở Việt Nam, việc xác định cá nhân hay hộ gia đình có thuộc diện được hỗ trợ hay không rất nhanh chóng và minh bạch.

Thứ hai là việc đăng ký kinh doanh đối với cá nhân lao động tự do dù làm bất kỳ công việc gì, ngay cả công việc dọn dẹp nhà cửa nếu đó là công việc chính. Với những loại công việc tự do có tổng thu nhập thấp hơn một mức nào đó, như ở Pháp là 72.500 euro/năm thì một người có thể đăng ký hình thức doanh nghiệp cá nhân (auto-entrepreneur), có khung bảo hiểm xã hội riêng cho nhóm này. Đây cũng là các doanh nghiệp siêu nhỏ nên chủ của các doanh nghiệp này cũng là lao động tự do, từ đó dễ dàng được xác nhận và hỗ trợ.

Thứ ba là việc có tài khoản ngân hàng của người trưởng thành. Ở nhiều nước, các khoản hỗ trợ của chính phủ được chuyển trực tiếp vào tài khoản người thụ hưởng hay người giám hộ. Điều này hạn chế những tiêu cực có thể phát sinh nếu cấp phát bằng tiền mặt và có tiếp xúc trực tiếp giữa người với người.

Trong ba yếu tố đề cập ở trên, việc có thể dễ làm nhất có lẽ là tăng số lượng người trưởng thành có tài khoản ngân hàng. Số liệu cho thấy đến cuối năm 2019, đã có 63% người trưởng thành có tài khoản ngân hàng. Để tăng con số này lên 90-95% thì cần phát triển các điểm giao dịch ngân hàng, chú ý đến khả năng tiếp cận của các vùng nông thôn, vùng sâu.

Thêm vào đó, Ngân hàng Nhà nước cần quy định duy trì tài khoản thanh toán là miễn phí ở tất cả các ngân hàng, vì ít ra các ngân hàng cũng đã hưởng lợi từ số tiền nhàn rỗi có trong các tài khoản này rồi. Phí ngân hàng chỉ áp dụng với các dịch vụ khác được sử dụng.

Việc đăng ký kinh doanh với lao động tự do cần được khuyến khích và sau một thời gian sẽ chuyển sang bắt buộc. Chính sách khuyến khích có thể là miễn/giảm các khoản phải đóng trong 1-3 năm đầu, cho phép linh hoạt thay đổi hình thức chọn thuế thu nhập doanh nghiệp hay thuế thu nhập cá nhân với loại hình doanh nghiệp cá thể quy mô nhỏ. Cùng với đó là một hệ thống bảo hiểm xã hội phù hợp với nhóm lao động này. Bên cạnh đó, cũng cần có chế tài thật nghiêm với việc sử dụng lao động không khai báo, nhằm bảo vệ quyền lợi của người lao động.

Cuối cùng, việc kê khai thu nhập bắt buộc hàng năm của cá nhân và hộ gia đình cần sớm được thực hiện. Phần lớn người lao động tự do và các hộ gia đình ở nông thôn hiện nay chưa chủ động thực hiện kê khai. Chính phủ cần thấy rằng đây là một việc rất quan trọng và mang lại nhiều lợi ích cho mình cũng như người dân, nhất là những người hay hộ gia đình có thu nhập thấp.

Việc thực hiện chỉ một lần trong năm nên không thể nói là quá khó để làm vì người dân cũng đã phải làm một số thủ tục hành chính bắt buộc khác. Không những thế, sự hỗ trợ của Internet cũng giúp việc kê khai nhanh chóng và tiện lợi hơn.

Bộ Lao động – Thương binh và Xã hội mới đây có đề xuất gói hỗ trợ lần 2 với ngân sách dự tính là 18.600 tỉ đồng, trong khi gói hỗ trợ lần 1 vẫn còn lấn cấn về đối tượng và quy trình để được nhận hỗ trợ. Đối với người lao động chính thức, Chính phủ nên hỗ trợ gián tiếp qua doanh nghiệp.

Đối với người lao động tự do, trong lúc này không gì quan trọng bằng sự chính trực và cái tâm của cán bộ công chức tại địa bàn người lao động hoạt động trong việc xác nhận và phê duyệt. Để tránh những bất cập này trong tương lai, thiết nghĩ việc đăng ký kinh doanh, kê khai thu nhập hàng năm, và người trưởng thành phải có tài khoản thanh toán cần sớm được thực hiện quyết liệt.

(*) Giảng viên trường Đại học Kinh tế TPHCM và IPAG Business School Paris, thành viên Tổ chức AVSE Global

BÌNH LUẬN

Vui lòng nhập bình luận của bạn
Vui lòng nhập tên của bạn ở đây

Tin liên quan

Có thể bạn quan tâm

Tin mới