Thứ Sáu, 12/07/2024
35.6 C
Ho Chi Minh City

Đừng tìm bài học luân lý ở các sử gia

Kinh tế Sài Gòn Online

Kinh tế Sài Gòn Online

Đừng tìm bài học luân lý ở các sử gia

Thục Đoan thực hiện

Đừng tìm bài học luân lý ở các sử gia
Ông Nguyễn Nghị.

(TBKTSG) – TBKTSG đã có cuộc trao đổi ngắn với ông Nguyễn Nghị, người dịch cuốn Lịch sử Việt Nam từ nguồn gốc đến giữa thế kỷ XX của tác giả Lê Thành Khôi, nhân dịp cuốn sách vừa được xuất bản.

TBKTSG: Cách đây không lâu cuốn Bức tranh kinh tế Việt Nam thế kỷ XVII và XVIII của Nguyễn Thanh Nhã, do ông dịch đã được xuất bản gần như cùng lúc với việc tái bản cuốn Lịch sử xứ Đàng Trong của Tiến sĩ Li Tana, nay xuất hiện thêm cuốn Lịch sử Việt Nam từ nguồn gốc đến giữa thế kỷ XX của Lê Thành Khôi. Có phải ông đang cố ghi dấu cho một chương trình dịch sách sử học ở tuổi 75?

Ông NGUYỄN NGHỊ: Nhà báo giàu tưởng tượng quá! Chỉ là chuyện tình cờ thôi. Một sự tình cờ có “lịch sử” hơi dài đối với cuốn Lịch sử Việt Nam…

Số là khi theo học lớp Cao học Sử được mở tại Đại học Văn khoa Sài Gòn vào những năm đầu thập niên 70 của thế kỷ trước (!), tình cờ tôi mua được cuốn Le Viêt-Nam, Histoire et Civilisation. Cuốn sách được cất giữ một cách cẩn thận cho tới năm 2007 khi đại diện phía Nam của Công ty Văn hóa và Truyền thông Nhã Nam, trong một lần gặp gỡ tình cờ, cho tôi biết là có ý định dịch cuốn sách về lịch sử của Lê Thành Khôi.

Ý định này được trình bày với tác giả, khi ấy đang ở bên Pháp. Tác giả đồng ý và đề nghị chúng tôi sử dụng cuốn Histoire du Viêt Nam, des origines à 1858 (Lịch sử Việt Nam, từ nguồn gốc đến năm 1858, NXB Sud Est Asie, Paris, 1982) cũng của tác giả, được xuất bản sau này, đồng thời, dịch thêm hai chương VIII và IX, của cuốn Le Viêt Nam, Histoire et Civilisation để thành bộ Lịch sử Việt Nam trọn vẹn từ nguồn gốc đến Cách mạng tháng Tám 1945 và thành lập một nước Việt Nam độc lập.

May mắn tiếp theo là Giám đốc NXB Sud Est Asie mà chúng tôi có bổn phận phải liên lạc về vấn đề bản quyền là linh mục Nguyễn Đình Thi đã chuyển từ Pháp về sinh sống tại Sài Gòn. Linh mục đã vui vẻ chấp thuận đề nghị, ông còn tặng chúng tôi cuốn Histoire du Viêt Nam, des origines à 1858 mà chúng tôi đang cần, nhưng chưa có trong tay.

Việc dịch cuốn Lịch sử Việt Nam đã được tiến hành từ năm 2007, nhưng việc xuất bản cuốn sách này chưa gặp thời cơ thuận lợi, nên bây giờ mới được xuất bản, tình cờ cùng lúc xuất hiện hai cuốn kia là vì vậy.

Chuyện là vậy. Nhưng, thành thật mà nói, nếu có một chương trình, một kế hoạch, một dự án rộng rãi nhằm dịch các tác phẩm, các công trình nghiên cứu về lịch sử Việt Nam của các học giả ngoại quốc hay bằng tiếng nước ngoài để độc giả Việt Nam có thể tiếp cận các công trình nghiên cứu này một cách dễ dàng hơn thì hẳn là một điều đáng mừng và đáng có lắm.

TBKTSG: Trong ba tác phẩm đã dịch, cuốn nào gây ấn tượng với ông nhất?

– Tôi không muốn làm công việc so sánh, nhưng có thể nói ngay là mỗi cuốn đều có những nội dung, khía cạnh khác nhau có thể gây ấn tượng. Đối với tôi, ấn tượng nhất của cuốn Lịch sử Việt Nam chính là tác giả của nó.

Sự uyên bác, nền học vấn và đào tạo có thể nói được là đến nơi đến chốn về các ngành khoa học của tác giả, bên cạnh đó là các công việc giảng dạy, nghiên cứu khoa học, các hoạt động văn hóa, giáo dục tác giả đã tham gia khiến tôi không thể không nghĩ rằng mình đang đứng trước một công trình sử học thật đặc biệt.

Về cuốn Bức tranh kinh tế của Nguyễn Thanh Nhã, tôi có ấn tượng đặc biệt về cách triển khai nội dung của cuốn sách, đầy chi tiết nhưng được sắp xếp với nhau một cách chặt chẽ thành một chuỗi những nguyên nhân và hậu quả để làm thành một bức tranh sống động về những chuyển động diễn ra trong các lĩnh vực kinh tế-xã hội trong hai thế kỷ XVII và XVIII sôi động của lịch sử Việt Nam.

Xứ Đàng Trong… của Li Tana cũng chung chủ đề với cuốn của Nguyễn Thanh Nhã, nhưng lại nhấn mạnh vào Đàng Trong. Tôi đặc biệt chú ý đến kết luận của tác giả sau khi đã tìm hiểu việc xây dựng một vùng đất mới thành một xứ Đàng Trong có khả năng đương đầu một cách thành công với một Đàng Ngoài mạnh hơn mình gấp nhiều lần.

Theo tôi, điều đáng quý và đáng lưu ý là các cuốn sách có thể được liệt kê vào số những sách có khả năng cung cấp cho người đọc những gợi ý cho một sự tìm tòi, nghiên cứu mới góp phần làm cho sử học có người nối dõi…

TBKTSG: Có một mối liên hệ chung trong ba cuốn sách trên là vấn đề kinh tế trong thế kỷ XVII và XVIII, nhìn lại hai thế kỷ này, theo ông chính sách của các triều đại đối với vấn đề sở hữu ruộng đất có ảnh hưởng như thế nào đối với phát triển kinh tế?

– Hai thế kỷ này nằm trong thời kỳ Trịnh Nguyễn phân tranh. Kinh tế thời này mang nặng tính nông nghiệp. Mà nói đến nông nghiệp trong giai đoạn nông cụ còn rất thô sơ thì đất đai chiếm vị trí then chốt. Nhiều đất thì nhiều thóc gạo. Ít đất canh tác thì lao đao, vất vả.

Ở Đàng Ngoài của chúa Trịnh, dân sống tập trung tại châu thổ sông Hồng, ngày càng đông mà đất thì lại chẳng nở thêm mẩu nào. Chính sách là phải phân chia đất đai làm sao để mọi người có phương tiện sinh sống và tồn tại, tức một chính sách phục vụ nhu cầu tối thiểu thường ngày, cũng không có gì khó hiểu.

Về phương diện này, chúa Nguyễn ở Đàng Trong gặp thuận lợi hơn. Người dân ở đây đã được đặt trước một châu thổ rộng lớn mà người thì lại thưa. Người dân liên tiếp được chiêu mộ để mở rộng đất canh tác mà đất vẫn còn để khẩn hoang. Mặt khác, các chúa Nguyễn lại bị đặt trong cái thế phải lớn và mạnh để có thể đương đầu nổi với Đàng Ngoài. Chính sách là làm cho dân giàu, nước giàu thay vì chỉ nghĩ tới việc làm sao để dân tồn tại. Khuyến khích người dân khẩn hoang và làm chủ đất. Và nông nghiệp cũng đã là một trong những chỗ dựa vững chắc cho các chúa Nguyễn trong việc bảo vệ giang san của mình.

TBKTSG: Là người nghiên cứu sử, theo ông liệu có thể trông chờ ở các sử gia cung cấp cho chúng ta những bài học đạo đức làm người, làm dân, làm quan, làm lãnh đạo?

– Tôi nghĩ là chẳng nên trông chờ ở các sử gia, dù uyên bác như Lê Thành Khôi, những bài học đạo đức hay luân lý này, bởi lẽ đó không phải là chức năng của sử học. Xã hội xem ra ngày càng xác tín về điều này nên ngày càng tỏ ra chán những cuốn sách mang nhãn sử học nhưng chỉ làm cái công việc đưa người này lên mây xanh hay vùi người nọ xuống bùn đen, với đủ mọi thứ nhãn hiệu, chứ không bình thản đưa ra những sự kiện, những cơ sở giúp người đọc hiểu rõ hơn lịch sử, dù có phải vì vậy mà gây phiền hà…

Giáo sư Lê Thành Khôi là Tiến sĩ kinh tế học Paris năm 1949, tốt nghiệp Học viện Luật pháp Quốc tế tại Hà Lan, Cử nhân văn chương ở trường Đại học Sorbonne, học Hán ngữ tại trường Ngoại ngữ phương Đông ở Paris. Năm 1968, ông hoàn thành luận án Tiến sĩ về Công nghệ Giáo dục và lấy học vị Tiến sĩ nhà nước về văn khoa và khoa học xã hội.

Trong Lời giới thiệu cuốn sách của Lê Thành Khôi, Giáo sư Phan Huy Lê nhận xét: “… Tác giả đã trình bày lịch sử Việt Nam bằng một quan điểm và phương pháp luận hiện đại bậc nhất lúc bấy giờ. Tác giả quan niệm lịch sử không thể chỉ giới hạn trong lịch sử chính trị, lịch sử các vua chúa mà là lịch sử toàn diện bao gồm tất cả các lĩnh vực của cuộc sống con người, từ kinh tế, xã hội cho đến các thiết chế chính trị, văn học, nghệ thuật. Vì vậy, viết lịch sử, ngoài các tư liệu chữ viết, còn cần phải khai thác tư liệu của nhiều ngành khoa học liên quan như khảo cổ học, bi ký học, tiền tệ học, dân tộc học, xã hội học, dân số học cho đến các ngành ngôn ngữ , kinh tế , chính trị, luật pháp…”

Tác phẩm Lịch sử Việt Nam, từ nguồn gốc đến giữa thế kỷ XX do Công ty Văn hóa và Truyền thông Nhã Nam liên kết xuất bản và phát hành, giá 180.000 đồng.

 

BÌNH LUẬN

Vui lòng nhập bình luận của bạn
Vui lòng nhập tên của bạn ở đây

Tin liên quan

Có thể bạn quan tâm

Tin mới