Thứ Bảy, 21/05/2022, 07:56
29 C
Ho Chi Minh City

Đặt báo in

Thông tin quảng cáo

Thông tin quảng cáo

Hồ sơ Panama: Thời báo chí điều tra xuyên biên giới

Kinh tế Sài Gòn Online

Kinh tế Sài Gòn Online

Hồ sơ Panama: Thời báo chí điều tra xuyên biên giới

Chánh Tài

(TBKTSG Online) – Vụ rò rỉ Hồ sơ Panama cho nhật báo lớn nhất nước Đức Süddeutsche Zeitung đã tạo ra cơ hội đưa hợp tác điều tra báo chí xuyên biên giới lên một tầm cao mới, theo ghi nhận của Hiệp hội báo chí và các nhà xuất bản quốc tế (WAN-IFRA).

Hồ sơ Panama: Thời báo chí điều tra xuyên biên giới
12 nguyên thủ và nhiều người thân, bạn bè của các chính trị gia bị nêu tên trong Hồ sơ Panama. Ảnh: Süddeutsche Zeitung

Rõ ràng, từ những đánh giá sơ bộ về Hồ sơ Panama, bao gồm 11,5 triệu tài liệu nội bộ từ Công ty luật Mossack Fonseca (Panama), ban biên tập Süddeutsche Zeitung nhận thấy rằng họ đang đứng trước một cuộc điều tra báo chí chưa có tiền lệ.

Không đủ sức tự điều tra

2,6 terabyte (2.600 gigabyte) dữ liệu tập hợp trong hơn 40 năm của Hồ sơ Panama lớn gấp nhiều lần so với tổng dung lượng thông tin kết hợp của vụ rò rỉ điện tín ngoại ngoại giao Mỹ cho tổ chức Wikileaks vào năm 2010, vụ cựu nhân viên Cơ quan an ninh quốc gia Mỹ (NSA) Edward Snowden tiết lộ tài liệu tình báo Mỹ vào năm 2013, vụ rò rỉ hồ sơ thuế của thiên đường thuế Luxembourg vào năm 2014 và vụ tiết lộ danh sách hơn 100.000 khách hàng của Ngân hàng HSBC vào năm ngoái.

Tổng biên tập Wolfgang Krach của Süddeutsche Zeitung cho biết: “Chỉ xét đến lượng dữ liệu và nội dung thôi cũng đã thấy quy mô khổng lồ. Ngay từ tài liệu đầu tiên, chúng tôi đã thấy dữ liệu liên quan đến nhiều người trên toàn thế giới. Trên cơ sở đó, chúng tôi sớm nhận ra rằng đây không phải là một vụ điều tra mà chúng tôi có thể tự đảm nhận một mình được”.

Süddeutsche Zeitung đã quyết định chia sẻ dữ liệu với Hiệp hội các nhà báo điều tra quốc tế (ICIJ) để hiệp hội này hỗ trợ xây dựng cơ sở hạ tầng dữ liệu và tập hợp nhóm điều tra quốc tế với gần 400 phóng viên từ hơn 100 cơ quan báo chí ở 80 quốc gia với mục đích phân tích và làm rõ các dữ liệu này.

Đây không phải là lần đầu tiên ICIJ tổ chức một cuộc hợp tác điều tra quốc tế. Đầu năm 2013, tổ chức này đã thành lập các nhóm điều tra quốc tế để điều tra dịch vụ ngân hàng nước ngoài, tham nhũng của các chính phủ và trốn thuế. Tuy nhiên, với quy mô đồ sộ của Hồ sơ Panama, nhóm điều tra lần này là lớn nhất từ trước đến nay.

Hồ sơ Panama, bao gồm 11,5 tài liệu từ Công ty luật Mossack Fonseca (Panama) được đánh giá là vụ rò rỉ dữ liệu lớn nhất trong lịch sử. Ảnh minh họa: Tara Jacoby

Bảo mật thông tin đáng ngạc nhiên

Nhiều người đang tự hỏi tại sao không có báo lớn nào của Mỹ như The New York Times,  Washington Post hay Wall Street Journal đăng vụ Hồ sơ Panama lên trang nhất vào ngày 4-4. Một số ý kiến suy đoán rằng các tờ báo này không được mời gia nhập cuộc điều tra vì không có tinh thần làm việc tập thể. Một số khác suy đoán các báo này không nhập cuộc vì không có quan chức cấp cao nào của Mỹ nằm danh sách bị nghi ngờ trốn thuế trong Hồ sơ Panama. Trong khi đó, những người khác cho rằng khó khăn về kinh phí khiến ICIJ không mời các báo lớn của Mỹ.

Do tính nhạy cảm của dữ liệu, nhóm điều tra quốc tế của ICIJ đã phải áp dụng thêm một số biện pháp an ninh và tất cả các phóng viên tham gia nhóm điều tra đều phải trao đổi qua các kênh liên lạc được mã hóa. Các thành viên chủ chốt của nhóm điều tra gặp nhau hai lần, một lần ở Washington D.C (Mỹ) – nơi có trụ sở của ICIJ, và một lần ở Munich (Đức) – nơi có tòa soạn báo Süddeutsche Zeitung. Cuộc gặp ở Washington nhằm thảo luận phương hướng, trọng tâm của điều tra cũng như phân công nhiệm vụ, còn cuộc gặp ở Munich là để thảo luận kết quả điều tra và sắp xếp kế hoạch đăng tin bài.

Bastian Obermayer, phóng viên điều tra của báo Süddeutsche Zeitung và là người được nguồn tin bí mật cung cấp Hồ sơ Panama ghi nhận khó khăn của cuộc điều tra là nội dung dữ liệu quá lớn với thông tin liên quan đến 240.000 công ty và mỗi công ty có một thư mục (folder) dữ liệu. Mỗi folder như vậy có khi chứa tổng cộng đến 3.000 file và để đọc hết nội dung folder phải mất cả tuần.

Frederik Obermaier, một phóng viên điều tra khác của Süddeutsche Zeitung cho biết để chắt lọc, nhóm điều tra phải đưa ra những cái tên chính trị gia, nhân vật nổi tiếng và các lãnh đạo doanh nghiệp lớn để quét tìm kiếm thông tin từ dữ liệu họ có được. Chẳng hạn, họ đã đưa ra cái tên Putin và khi không tìm thấy thông tin nào liên quan đến ông, họ tiếp tục tìm thông tin về những người thân tín của ông.

“Chúng tôi đã làm mọi thứ để giữ bí mật và thật ngạc nhiên là hoàn toàn không có bất cứ rò rỉ thông tin nào trong nhóm 400 phóng viên này. Chưa bao giờ có một vụ điều tra với quy mô lớn như thế này trước đây và điều này thật đáng kinh ngạc. Đây là vụ hợp tác điều tra tốt nhất từ trước đến nay”, Tổng biên tập Wolfgang Krach nói.

Trong tương lai, Krach tin rằng thế giới sẽ chứng kiến sự hợp tác ngày càng gia tăng giữa các cơ quan truyền thông đặc biệt trong lĩnh vực báo chí dữ liệu (data journalism). “Tôi không chắc rằng chúng tôi có một tổ chức báo chí có đủ năng lực để làm việc và điều tra xuyên biên giới liên quan đến hàng ngàn con người và công ty. Nhưng tôi hoàn toàn tin chắc rằng đây là điểm khởi đầu có tiếng vang đối với hình thức mới của báo chí xuyên biên giới”.

Thế giới bí mật các tài khoản hải ngoại

Thủ tướng Iceland Sigmundur Gunnlaugsson bị báo chí chất vấn sau khi Hồ sơ Panama được công bố; hai hôm sau ông phải từ chức. Ảnh: The Guardian

Thế giới bí mật các tài khoản hải ngoại (offshore accounts) của nhiều chính trị gia, người nổi tiếng và tỉ phú được phơi bày sau khi Hồ sơ Panama được công bố. Trong số đó, Thủ tướng Iceland Sigmundur Gunnlaugsson buộc phải từ chức vì thông tin từ hồ sơ này cho thấy ông sở hữu một công ty hải ngoại (offshore company) hay còn gọi là công ty bình phong tại quần đảo Virgin thuộc Anh qua sự sắp xếp của Công ty luật Mossack Fonseca.

Năm điều dưới đây giúp hiểu rõ hơn về tài khoản hải ngoại.

• “Hải ngoại” (offshore) không phải là một địa điểm hữu hình. Thuật ngữ này gợi ra sự liên tưởng đến hình ảnh một hòn đảo êm đềm nơi các luật về thuế rất lỏng lẻo nhưng không ám chỉ đến một địa chỉ địa lý thực sự. Theo tổ chức Mạng lưới Công lý thuế (Anh), thuật ngữ này ám chỉ đến một hệ thống liên kết các mạng lưới các công ty và tổ chức xuyên biên giới và giúp che giấu thu nhập trước sự giám sát của các cơ quan thuế. Chẳng hạn, một tài khoản có thể mở ở Thụy Sĩ nhưng pháp nhân sở hữu tài khoản đó có thể được đăng ký ở một khu vực tài phán khác, trong khi đó, một quỹ ủy thác ở nơi khác lại có thể sở hữu pháp nhân này.

• Tài khoản hải ngoại không phải là bất hợp pháp và khó mở:  Mặc dù có liên quan đến những bí mật và trốn thuế, tài khoản hải ngoại không thực sự bất hợp pháp. Những người giàu ở các nước có điều kiện chính trị bất ổn hay mối đe dọa của hoạt động tội phạm có thể sử dụng chúng như là cách hợp pháp để bảo vệ tài sản của họ. Không quá khó để mở tài khoản ngân hàng ở hải ngoại mặc dù để làm điều này một cách hợp pháp phải tốn kém chi phí cho luật sư và các kế toán quản lý, những người giúp chủ tài khoản tuân thủ luật ở hàng chục nước. Để mở tài khoản hải ngoại, chỉ cần cung cấp các giấy tờ liên quan, giấy tùy thân chẳng hạn như hộ chiếu và chi phí cho dịch vụ.

• Vì sao gọi là Hồ sơ Panama? Offshore không phải là một địa điểm địa lý cụ thể nhưng một số nước và lãnh thổ tạo điều kiện dễ dàng đối với việc các mở tài khoản cho các hoạt động đầu tư bình phong ở hải ngoại chẳng hạn như Quần đảo Virgin thuộc Anh, Quần đảo Bermuda, Jersey, Quần đảo Cayman và Panama.

Sở dĩ gọi là Hồ sơ Panama vì các tài liệu này đến từ Công ty luật Mossack Fonseca ở Panama. Công ty này đã khẳng định với ICIJ rằng họ “chưa bao giờ bị cáo buộc hay khởi tố về hành vi phạm pháp”. Mạng lưới Công lý thuế đánh giá Panama là một trong những thiên đường trốn thuế bí mật nhất thế giới.

• Tài khoản hải ngoại cất giấu bao nhiêu tài sản?: Mạng lưới Công lý thuế cho biết có đến 32.000 tỉ đô la Mỹ giá trị tài sản được cất giấu trong các tài khoản hải ngoại trên khắp thế giới. Các ngân hàng lớn như UBS, HSBC đã thuê các dịch vụ lập các công ty hải ngoại cho các khách hàng của họ, theo Hồ sơ Panama.

• Tài khoản hải ngoại ảnh hưởng như thế nào đến công bằng xã hội?: trong nhiều thập kỷ qua qua, sự phân phối của cải giữa người giàu và người nghèo ngày càng chênh lệch và các tài khoản hải ngoại càng làm trầm trọng thêm vấn đề này, Mạng lưới Công lý thuế cho biết.

Thế giới tài khoản hải ngoại bí mật này cho phép người giàu gia tăng giá trị tài sản bằng cách né thuế, làm xói mói căn cứ tính thuế của một quốc gia và tạo ra một tầng lớp thượng lưu “có lợi ích riêng mạnh mẽ trong việc tìm cách làm giảm thu nhập và thuế tài sản”.

 

BÌNH LUẬN

Vui lòng nhập bình luận của bạn
Vui lòng nhập tên của bạn ở đây

Tin liên quan

Có thể bạn quan tâm

Tin mới