Thứ Năm, 18/08/2022, 16:00
26 C
Ho Chi Minh City

Đặt báo in

Thông tin quảng cáo

Thông tin quảng cáo

Khi công lý cũng cần trí thông minh nhân tạo

Kinh tế Sài Gòn Online

Kinh tế Sài Gòn Online

Khi công lý cũng cần trí thông minh nhân tạo

Lê Thị Thiên Hương(*)

(TBKTSG) – Ở thời điểm hiện nay, trí thông minh nhân tạo (AI) đã và đang hiện diện ở khắp nơi, trong mọi ngóc ngách của đời sống. Mặc dù thế, xu hướng sử dụng AI trong lĩnh vực luật pháp đang gây bất ngờ đối với nhiều người.

AI mở đầu một cuộc cách mạng cho doanh nghiệp

Quyền bảo hộ cho các 'sáng chế' của AI sẽ thuộc về ai?

Chúng ta vẫn có thói quen hình dung AI như những cỗ máy thông minh, hiệu quả, có khả năng thu thập và phân tích một khối lượng thông tin vô cùng khổng lồ. AI – đó chính là việc sử dụng thuật toán trong một quy trình, nhằm dẫn tới một câu trả lời chính xác nhờ vào việc xây dựng một phương thức tính toán và nhờ vào một quá trình “học” để dẫn tới phương thức đó.

Nói một cách đơn giản hơn, AI dựa vào việc phân tích một khối lượng lớn các ví dụ, và nhờ thế, “tự động” rút ra những quy luật chung.

Hiện nay, các nước trên thế giới đang ra sức chạy đua trong công nghệ AI, vì đây không chỉ là vũ khí kinh tế vô cùng hiệu quả, mà ứng dụng của nó còn mang lại những thay đổi sâu rộng trong an ninh quốc phòng và lập pháp.

Nhưng điểm yếu của AI là khả năng đánh giá vấn đề một cách “nhân tính”, điều chỉ có con người mới có thể làm được. Công lý không phải là một cỗ máy phi nhân bản, đối với mỗi vụ xung đột là một câu trả lời riêng, phù hợp với hoàn cảnh riêng. Dưới góc nhìn này, ứng dụng AI trong công lý dễ làm người ta e ngại.

Cũng nên lưu ý rằng, yếu tố con người cũng không thể đảm bảo dẫn đến một nền công lý chuẩn xác. Một nghiên cứu đưa ra vào năm 2015 có tên “Ngài thẩm phán đã ăn gì vào bữa sáng” miêu tả một thí nghiệm với bối cảnh xét xử của 1.000 phán quyết liên quan tới đơn xin thi hành án tại nhà do tám thẩm phán đảm nhận.

Kết quả, các thẩm phán có xu hướng chấp thuận đơn vào sau mỗi bữa ăn, hơn là cuối buổi, trước mỗi bữa ăn. Thí nghiệm đã cho thấy sự ảnh hưởng của tâm lý cá nhân tới chất lượng xét xử. Vì thế, sự hỗ trợ của AI tới lĩnh vực này có thể mang lại những hiệu ứng tích cực.

Gần đây, một ví dụ về ứng dụng của AI trong lĩnh vực pháp lý đã làm nhiều người phải kinh ngạc. Năm 2019, một số sinh viên của hai trường University College London và University of Sheffield đã thực hiện một thí nghiệm liên quan tới ứng dụng AI.

Họ phát triển một phần mềm AI mà có thể dự đoán kết quả xét xử các vụ kiện liên quan tới nhân quyền ở châu Âu, bằng việc phân tích các bản án xét xử của tòa án trước đó. Thật đáng kinh ngạc, phần mềm này đã dự đoán chính xác kết quả xét xử tới 79%!

Tất nhiên, còn quá sớm để có thể nói rằng một ngày nào đó AI sẽ có thể đứng vào vị trí của một thẩm phán và trở thành người cầm cân nảy mực trong các vụ tranh chấp. Nhưng xu hướng hiện diện của AI trong lĩnh vực pháp lý là không tránh khỏi vì những yếu tố sau:

Thứ nhất, AI có thể hỗ trợ thẩm phán trong nhiều công việc khác nhau, dựa trên việc phân tích các dữ liệu đã có sẵn. Công việc đầu tiên đó là khi thẩm phán cần đưa ra một phán quyết liên quan tới một vụ việc cụ thể, ví dụ như một vụ tranh chấp hợp đồng, một vụ ly hôn, thì AI có thể xây dựng một cơ sở dữ liệu các thông tin pháp lý trong lĩnh vực liên quan, từ đó rút ra những vụ việc có những yếu tố tương tự với vụ việc đang xét xử. Điều này sẽ giúp cho thẩm phán có những thông tin nền tảng hỗ trợ cho việc bước đầu phân tích hồ sơ.

Tiếp theo, AI có thể gợi ý cho thẩm phán về phán quyết sẽ đưa ra, ví dụ như liên quan tới mức độ đền bù, nhờ việc phân tích các phán quyết trước đó. Cụ thể là, để có được sự hỗ trợ của AI, thẩm phán sẽ cần xác định được những điều kiện để đưa vào thuật toán, để AI có thể xây dựng một quy trình phân tích tự động, cho phép rút ra từ cơ sở dữ liệu những tình huống gần nhất với hồ sơ đang xử lý, và gắn liền mỗi ca cụ thể với một mức ba-rem đền bù đã từng được áp dụng trong những trường hợp tương tự.

Ngoài ra, AI còn có thể hỗ trợ thẩm phán trong việc phân tích các phán quyết trước đó để có một cái nhìn toàn cục về hiện trạng xét xử, từ đó có thể dẫn đến những giải pháp nhằm nâng cao tính nhất quán, hợp lý trong xét xử.

Việt Nam cũng cần đầu tư nghiên cứu sâu rộng trong lĩnh vực này, để không bị tụt hậu quá xa, vì AI chắc chắn sẽ quyết định tương lai.

Thứ hai, AI cũng có thể hỗ trợ luật sư trong việc cung cấp dịch vụ tư vấn một cách hiệu quả và nhanh chóng hơn.

Trước đây, chúng ta đã từng nói đến một số ứng dụng công nghệ trong giới hành nghề luật như sử dụng blockchain trong lĩnh vực hợp đồng (những hợp đồng cá nhân đưa lên blockchain có thể được tham khảo tự do, và đảm bảo tính tin cậy, vì thế các bên càng khó có thể vi phạm hợp đồng), sử dụng những chương trình tự động xử lý từ giai đoạn tiếp nhận hồ sơ cho đến phân tích hồ sơ và sau đó là tư vấn tự động khách hàng.

Gần đây, một chương trình có tên “Hợp đồng siêu tốc” (Contract Express) đã được đưa vào sử dụng, trong đó người dùng trả lời những câu hỏi tự động do AI đặt ra, và trí thông minh nhân tạo, từ những “chỉ thị” đã được mã hóa này, sẽ tạo ra một dự thảo hợp đồng phù hợp với yêu cầu đặt ra. Không chỉ thế, công nghệ AI còn cho phép kết nối tự động những người hành nghề trong lĩnh vực pháp lý.

Ví dụ như hiện nay có Công ty F-Lex chuyên kinh doanh dịch vụ kết nối tự động luật sư hay văn phòng luật với hàng loạt cá nhân làm nghề trợ lý pháp lý hay tới sinh viên luật, những người có thể cung cấp dịch vụ hỗ trợ cần thiết mà không nhất thiết phải có mặt làm việc nơi đặt văn phòng.

Cuối cùng là đối với những người làm trong lĩnh vực lập pháp. AI, với cùng một nguyên tắc vận hành như trên, có thể hỗ trợ trong việc đánh giá hiệu quả và tính hợp lý của các điều luật đã ban hành, từ đó hỗ trợ xây dựng các điều luật mới, phù hợp hơn với thực tiễn.

Hiện nay, các nước trên thế giới đang ra sức chạy đua trong công nghệ AI, vì đây không chỉ là vũ khí kinh tế vô cùng hiệu quả, mà ứng dụng của nó còn mang lại những thay đổi sâu rộng trong an ninh quốc phòng và lập pháp. Tổng thống Pháp đã từng tuyên bố rằng nước Pháp không thể “lỡ hẹn con tàu trí thông minh nhân tạo”, mà hiện Mỹ và Trung Quốc đang dẫn đầu.

Trong bối cảnh đó, Việt Nam cũng cần đầu tư nghiên cứu sâu rộng trong lĩnh vực này, để không bị tụt hậu quá xa, vì AI chắc chắn sẽ quyết định tương lai. 

(*) Cộng hòa Pháp

BÌNH LUẬN

Vui lòng nhập bình luận của bạn
Vui lòng nhập tên của bạn ở đây

Tin liên quan

Có thể bạn quan tâm

Tin mới