Thứ Tư, 8/12/2021, 18:01
32 C
Ho Chi Minh City

Đặt báo in

Thông tin quảng cáo

Thông tin quảng cáo

Lợi bất cập hại

Kinh tế Sài Gòn Online

Kinh tế Sài Gòn Online

Lợi bất cập hại

Hoàng Xuân Huy (*)

Lợi bất cập hại
Việc sáp nhập Jetstar vào VNA khó có thể mang lại hiệu quả về mặt thị trường cho ngành hàng không nội địa. Ảnh: Thanh Tao.

(TBKTSG) – Việc chuyển phần vốn do Nhà nước nắm giữ tại hãng hàng không Jetstar Pacific về cho Vietnam Airlines đang gây ra nhiều lo ngại từ thị trường. Điều này thể hiện ở hai vấn đề: tính pháp lý và hiệu quả về mặt thị trường của thương vụ này.

Theo thông tin từ Cục Hàng không dân dụng, Bộ Giao thông Vận tải và Bộ Tài chính đã trình Thủ tướng phương án sáp nhập Jetstar Pacific (Jetstar) vào Vietnam Airlines (VNA). Giải thích cho việc sáp nhập này, ông Đinh Việt Thắng, Phó cục trưởng Cục Hàng không dân dụng, cho rằng: “Jetstar Pacific thuộc chủ sở hữu Tổng công ty Đầu tư và Kinh doanh vốn nhà nước (SCIC), sau nhiều năm hoạt động theo mô hình hàng không giá rẻ nhưng hãng này khai thác không hiệu quả, thua lỗ kéo dài. Dù đã thực hiện tái cơ cấu Jetstar Pacific nhưng cho đến nay tình hình cũng không mấy khả quan, vì thế để giải quyết khó khăn hiện nay của Jetstar Pacific thì sắp xếp và tái cơ cấu doanh nghiệp là việc cần thiết, đây cũng là chủ trương mà Chính phủ đã chỉ đạo ngành giao thông”. (Cuộc họp báo thường kỳ của Bộ Giao thông Vận tải ngày 2-12).

Có thể thấy rằng lý do để sắp xếp, tái cơ cấu lại Jetstar Pacific – một doanh nghiệp nhà nước nắm cổ phần chi phối – là hoàn toàn hợp lý nhưng phương án sáp nhập hoặc ít nhất là chuyển phần vốn do Nhà nước nắm giữ (chiếm đến 70% vốn cổ phần của Jetstar) tại Jetstar về cho Vietnam Airlines lại gây ra nhiều lo ngại từ thị trường.

Về mặt pháp lý: bị cấm

Trong phương án chuyển Jetstar về VNA, dù đối tác nước ngoài có đồng ý hoặc không đồng ý chuyển nhượng cổ phần còn lại (27% vốn cổ phần của Jetstar) thì VNA ít nhất cũng sẽ nắm cổ phần chi phối của Jetstar và do vậy thương vụ này sẽ được xếp vào trường hợp tập trung kinh tế theo Luật Cạnh tranh.

Với thị phần 80% của VNA và 17% của Jetstar trên thị trường hàng không Việt Nam, theo điều 18 và 19 Luật Cạnh tranh thì thương vụ chuyển Jetstar về VNA sẽ bị cấm (do thị phần kết hợp của thương vụ này chiếm trên 50%) trừ hai trường hợp sau:

“1. Một hoặc nhiều bên tham gia tập trung kinh tế đang trong nguy cơ bị giải thể hoặc lâm vào tình trạng phá sản;

2. Việc tập trung kinh tế có tác dụng mở rộng xuất khẩu hoặc góp phần phát triển kinh tế – xã hội, tiến bộ kỹ thuật, công nghệ”.

Trong trường hợp thứ nhất, Jetstar không nằm trong trường hợp có nguy cơ bị giải thể và cũng không lâm vào “tình trạng phá sản” bởi vì cho dù Jetstar bị lỗ trong nhiều năm nhưng cho đến nay doanh nghiệp này vẫn không rơi vào trường hợp “không có khả năng thanh toán được các khoản nợ đến hạn khi chủ nợ có yêu cầu” tức không bị coi là “lâm vào tình trạng phá sản” theo định nghĩa của Luật Phá sản.

Trường hợp thứ hai, việc VNA thâu tóm Jetstar chủ yếu ảnh hưởng đến thị trường dịch vụ vận tải hàng không nội địa do đó thương vụ này sẽ không có khả năng mở rộng xuất khẩu, không thúc đẩy tiến bộ kỹ thuật, công nghệ.

Ở khía cạnh khác, rất khó để có thể thuyết phục rằng VNA thâu tóm Jetstar sẽ “góp phần phát triển kinh tế – xã hội” (chứ không phải mang lại lợi ích cho VNA và Jetstar) bởi lẽ sự tồn tại độc lập của Jetstar với VNA đã làm cho giá vé máy bay giảm đáng kể, giúp thị trường vận tải hàng không trở nên cạnh tranh hơn, chất lượng phục vụ của các hãng hàng không nhìn chung đều tăng. Những điều này cho thấy sự tồn tại độc lập của Jetstar với VNA mới giúp cho sự phát triển kinh tế – xã hội hơn là để VNA thâu tóm Jetstar.

Về mặt thị trường: độc quyền toàn diện

Nếu thương vụ này thành công, thị phần của VNA trên thị trường vận tải hàng không nội địa sẽ tăng từ 80% lên 97%, tức là VNA gần như độc quyền toàn diện trong thị trường hàng không nội địa. Hậu quả của sự độc quyền này sẽ dễ thấy trước đó là giá vé tăng và chất lượng phục vụ có thể giảm.

So sánh giá vé máy bay các tuyến từ TPHCM (hoặc Hà Nội) đến Huế và Đà Nẵng ở thời điểm hiện tại là một minh chứng sống động cho việc VNA thâu tóm Jetstar sẽ làm tăng giá do độc quyền. Kết quả so sánh cho thấy rằng giá vé máy bay trung bình tuyến TPHCM (hoặc Hà Nội) – Huế cao hơn tuyến TPHCM (hoặc Hà Nội) – Đà Nẵng rất nhiều. Lý do là do kể từ ngày 15-11-2011 Jetstar đã dừng các tuyến bay đến và đi từ Huế, có nghĩa là VNA một mình một chợ đối với các chặng bay đến và đi từ Huế.  

Trên khía cạnh quản lý thị trường, ngay trong thời điểm hiện tại, khi Jetstar vẫn độc lập với VNA thì các cơ quan chức năng cũng đã rất khó khăn trong việc quản lý cạnh tranh bởi lẽ, với thị phần chiếm 80% trên thị trường, VNA dễ dàng “chi phối” các hãng hàng không còn lại. Đồng thời sự thống lĩnh thị trường của VNA đã buộc các cơ quan quản lý phải điều tiết thị trường bằng cách đặt mức trần giá vé máy bay. Đây là biện pháp quản lý hợp lý trong thị trường có yếu tố độc quyền, nhưng điều đáng nói là mức trần này luôn bị gây sức ép điều chỉnh tăng. Theo thống kê, trong vòng chưa đầy một năm trở lại đây, giá vé máy bay đã tăng hai lần và mức tăng là gần gấp đôi mà hầu như không có một cam kết nào về cắt giảm chi phí hay tăng chất lượng dịch vụ từ các hãng hàng không. Nói cách khác, việc để VNA chi phối thị trường và biện pháp điều tiết độc quyền hiện tại đang không đạt được hiệu quả như mong muốn.

________

(*) Công ty Chứng khoán Tân Việt

BÌNH LUẬN

Vui lòng nhập bình luận của bạn
Vui lòng nhập tên của bạn ở đây

Có thể bạn quan tâm

Tin mới