Chủ Nhật, 21/07/2024
35.6 C
Ho Chi Minh City

Stress, tiểu đường, tim mạch và tử vong

Kinh tế Sài Gòn Online

Kinh tế Sài Gòn Online

Stress, tiểu đường, tim mạch và tử vong

BS. Lê Tuyết Hoa

(TBKTSG) Xã hội công nghiệp, lối sống đô thị gấp gáp, nhiều lo toan mang lại nhiều bất lợi hơn chúng ta tưởng. Liệu rằng các bệnh tiểu đường và tim mạch ngày càng gia tăng trong hai thập niên qua và cả trong tương lai có liên hệ gì với những chấn thương tâm lý (stress) mà bạn phải đối đầu?

Hãy loại bỏ stress nếu đã một lần bị đau tim cấp

Người có bệnh tim mà cuộc sống có nhiều stress thì “vận mệnh” của trái tim về lâu dài sẽ tệ hơn người không có hoặc ít stress. Những quan sát lẫn nghiên cứu đều ghi nhận những ai đã từng nhập viện vì cơn đau tim, nếu có nhiều stress, khả năng chết trong hai năm kế tiếp tăng thêm 42%.

Khó mà tách bạch stress là nguyên nhân gốc rễ làm tử vong cao. Rất nhiều lý do khiến cuộc sống bị stress: thu nhập thấp, bị trầm cảm vì căng thẳng trong công việc hay trong hôn nhân…, tất cả đều gắn với sức khỏe tim mạch kém.

Để biết bạn có bị stress hay không, đừng quá quan tâm đến những con số thể hiện số lượng stress, mà cần chú trọng xem mình có cảm thấy khó khăn chồng chất thường xuyên không, phải mất bao lâu mình mới kiểm soát được những việc quan trọng. Điều kéo theo là khi bị stress, đương sự thường hút thuốc lá nhiều hơn, lười vận động hơn, đôi khi ăn vặt nhiều hơn, tăng cân, tăng HA hay đái tháo đường…, tất cả hùa nhau làm nặng gánh cho trái tim. Nhưng ngay cả không có những yếu tố này thì tình trạng stress triền miên vẫn làm tăng nguy cơ tử vong tim mạch trong hai năm tiếp sau đó. Stress trực tiếp làm tăng sản xuất hormone chống stress hoặc gián tiếp chi phối khả năng xử lý sức khỏe của bạn, khiến bạn khó duy trì những hành vi có lợi như tập luyện thể lực, tuân thủ uống thuốc… Các bác sĩ tim mạch luôn nhắc người bệnh tim phải ý thức chủ động giảm stress là vì vậy. Trên thực tế, có một số người từng bị cơn đau tim, dù đã giải quyết tình trạng trầm cảm hay stress dai dẳng, chất lượng sống được cải thiện đôi chút nhưng không cải thiện đáng kể kết cục lâu dài của trái tim.

Stress công việc được quan tâm hơn

Stress do công việc tuy đe dọa sự cố tim mạch yếu hơn những yếu tố nguy cơ kinh điển như hút thuốc lá, béo bụng, ít hoạt động, nhưng năm ngoái, tạp chí Lancet đã công bố một báo cáo, rằng stress công việc có thể làm tăng nguy cơ tim mạch thêm 30%. Trong gần 200.000 người tham gia cuộc nghiên cứu cho kết quả nêu trên, có 15% xác nhận mình bị stress công việc và 2.356 người có biến cố tim mạch trong vòng bảy năm theo dõi. Nhóm bị áp lực công việc cao nhưng ít có quyền quyết định bị stress nhiều nhất, tăng bệnh tim mạch hơn 30% khi so sánh với người ít áp lực công việc mà lại có quyền ra quyết định.

Muốn đánh giá bạn có bị stress công việc hay không, phân môn Y học về môi trường và nghề nghiệp đã chú trọng đến sự tương tác giữa áp lực công việc và khả năng kiểm soát công việc. Dù rằng stress công việc ở các nước công nghiệp phát triển có thể khác với những quốc gia đang phát triển như Việt Nam; hậu quả của chấn thương tâm lý cho người lao động cũng khác, nhưng stress vẫn làm rối loạn hệ thần kinh nội tiết khiến nhịp điệu làm việc của trái tim bất thường. Vẫn cần có những đánh giá kỹ hơn, rõ ràng hơn đối với những tiêu chuẩn về số lượng, nhận thức và yêu cầu tình cảm khi xem xét ai đó bị stress. Kiểu công việc khác nhau gây ra những căng thẳng có diện mạo khác nhau. Công việc áp lực cao không nhất thiết gây stress nếu có đủ thời gian. Công việc khó khăn là một thách thức và khi hoàn thành thường mang lại sự phấn chấn tích cực. Nên xem xét đầy đủ hơn các yếu tố bao gồm mức độ an toàn của công việc, tỷ lệ giữa nỗ lực và phần thưởng. Nỗ lực nhiều nhưng phần thưởng ít (thể hiện qua sự thỏa mãn và lương bổng) e rằng có thể gây thêm hiệu ứng tiêu cực.

Stress công việc tăng nguy cơ tiểu đường, nhất là ở phụ nữ

Có quá nhiều lý do để khuyên bạn sống chậm lại và nên thường xuyên rà soát bản thân xem công việc có làm bạn bị stress không?

Chuyên san Diabetes Care ngày 1-5-2013 có trình bày một nghiên cứu thực hiện tại Stockholm trên 3.205 phụ nữ và 2.227 quý ông tuổi từ 35-56, khẳng định stress công việc góp phần gây bệnh tiểu đường type 2, đặc biệt ở phụ nữ. Những người có yêu cầu công việc cao nhưng lại ít có quyền ra quyết định là đối tượng có nguy cơ cao nhất. Nam giới ít bị ảnh hưởng hơn, và điều thú vị là những quý ông có quyền ra quyết định thực sự ít có nguy cơ tiểu đường.

Có hay không chuyện phụ nữ vì nhiều căng thẳng nơi công sở và trong gia đình khiến họ ít có cơ hội phục hồi sức khỏe tinh thần vẫn còn là câu hỏi, nhưng nghiên cứu này đã nhận ra stress công việc là một nguy cơ xác thực của bệnh tiểu đường.

Người có áp lực công việc cao nhưng ít có quyền ra quyết định có nguy cơ bị tiểu đường cao gần gấp đôi, sau khi đã điều chỉnh những khác biệt về trình độ học vấn, stress tâm lý, chỉ số khối cơ thể, hoạt động thể lực, hút thuốc lá, tình trạng hôn nhân, cả yếu tố trong gia đình có người bị tiểu đường. Người có công việc năng động, đòi hỏi sự nỗ lực nhưng có quyền ra quyết định thì giảm phân nửa nguy cơ mắc tiểu đường. Khi xem xét riêng lẻ từng yếu tố, phụ nữ thuộc số đông người ít có quyền ra quyết định, bị tiểu đường gấp đôi nam giới. Hơn nữa, nếu lại có thêm áp lực công việc, nguy cơ này càng tăng, có thể tăng gấp bốn lần.

Đây không phải là nghiên cứu đầu tiên tìm thấy sự liên hệ giữa căng thẳng trường diễn trong công việc với nguy cơ mắc bệnh tiểu đường ở phụ nữ cao hơn nam giới. Có thể công việc năng động, thử thách, có cảm giác tự do hoặc kiểm soát được có ảnh hưởng tích cực cho sức khỏe. Hay điều ngược lại vẫn có thể xảy ra: chỉ những người khỏe mạnh mới có khả năng đạt được những vị trí như thế? Stress ảnh hưởng lên hệ thần kinh – nội tiết, dẫn đến tiết nhiều cortisol. Stress triền miên không chỉ làm tăng cortisol mà còn làm rối loạn kiểu tiết cortisol. Đây là cơ chế sinh học gây béo bụng, rối loạn mỡ máu, tăng đề kháng insulin, dẫn đến bất thường chuyển hóa và cuối cùng gây ra tiểu đường (type 2).

BÌNH LUẬN

Vui lòng nhập bình luận của bạn
Vui lòng nhập tên của bạn ở đây

Tin liên quan

Có thể bạn quan tâm

Tin mới