Thứ Năm, 1/12/2022, 19:48
30 C
Ho Chi Minh City

Đặt báo in

Thông tin quảng cáo

Thông tin quảng cáo



Thận trọng với nâng tuổi nghỉ hưu

Kinh tế Sài Gòn Online

Kinh tế Sài Gòn Online

Thận trọng với nâng tuổi nghỉ hưu

Thùy Dung thực hiện

Thận trọng với nâng tuổi nghỉ hưu
Ông Giang Thanh Long.

(TBKTSG Online) – Vừa qua, nhiều tổ chức đã đưa ra dự báo quỹ Bảo hiểm xã hội (BHXH) sẽ bị vỡ nếu không có sự thay đổi về mặt chính sách. Dự thảo Luật BHXH có đề xuất đến phương án tăng tuổi nghỉ hưu. Đồng thời để giảm áp lực cho quỹ BHXH, Bộ Lao động, Thương binh và Xã hội cũng đề xuất thành lập quỹ hưu trí bổ sung và áp dụng bắt buộc với tất cả doanh nghiệp vào năm 2020.

TBKTSG Online đã có cuộc trao đổi với Phó giáo sư, Tiến sĩ Giang Thanh Long, Phó viện trưởng Viện Chính sách Công và Quản lý, Đại học Kinh tế Quốc dân để làm rõ hơn về tính hiệu quả của đề xuất này.

TBKTSG Online: Vừa qua, nhiều tổ chức đã đưa ra dự báo quỹ BHXH sẽ bị vỡ do những bất cập của hệ thống chi trả hiện nay. Những bất cập đó là gì, thưa ông?

– Ông Giang Thanh Long: Cho đến nay đã có hàng chục dự báo của các tổ chức, các nhà nghiên cứu về quỹ hưu trí và tử tuất ở Việt Nam và có chung một kết quả là nguy cơ cạn kiệt quỹ trong tương lai không xa dù hiện nay quỹ vẫn đang có kết dư tương đối lớn. Về mặt bản chất, nguy cơ đó chủ yếu là do sự bất cân đối đầu vào và đầu ra của quỹ.

Thứ nhất là sự mất cân đối nghiêm trọng giữa mức đóng và mức hưởng: hiện tại tổng tỷ lệ đóng góp (từ người sử dụng lao động và người lao động) ở mức 20% tiền lương và dự kiến tăng lên mức 22% từ năm 2014, nhưng tỷ lệ hưởng có thể lên mức cao nhất là 75% tiền lương làm căn cứ tính mức hưởng hưu (thường là cao hơn mức lương đóng góp, đặc biệt với lao động khu vực nhà nước). Một số báo cáo tính toán rằng mức đóng góp tích lũy chỉ đủ chi trả cho khoảng 10-12 năm về hưu, trong khi thời gian hưởng dự kiến khoảng 19 năm.

Thứ hai là nguy cơ gắn liền với sự già hóa dân số – đó là số lượng người đóng trong tương lai có xu hướng giảm do tỷ suất sinh giảm, trong khi số người hưởng lại tăng nhanh hơn và thời gian hưởng lại dài hơn do tuổi thọ cải thiện đáng kể. Để đảm bảo cân đối quỹ thì mức đóng phải tăng lên hoặc mức hưởng phải cắt đi. Điều này là thách thức lớn vì kinh nghiệm nhiều nước cho thấy càng tăng mức đóng thì nguy cơ trốn đóng càng cao và càng giảm mức hưởng thì sẽ khiến cho nhiều người về hưu trở thành người nghèo do thu nhập thấp.

Ngoài ra, nhiều báo cáo còn cho thấy tỷ lệ tuân thủ quy định còn chưa cao (chỉ gần 80% đối tượng bắt buộc tham gia đang thực hiện việc đóng góp) và đầu tư quỹ hưu trí còn chưa hiệu quả với lãi suất thu hồi vồn còn thấp.

Để tránh tình trạng vỡ quỹ BHXH, tăng tuổi nghỉ hưu là một trong những biện pháp quan trọng được nhiều chuyên gia trong ngành nhắc tới. Quan điểm của ông về biện pháp này như thế nào? Hệ quả của việc tăng tuổi nghỉ hưu là gì thưa ông?

– Việc tăng tuổi về hưu cùng với những biện pháp khác như tăng mức đóng, giảm mức hưởng, tăng cường đầu tư quỹ… là những giải pháp mà nhiều nước đã áp dụng để kéo dài thời gian cân đối quỹ. Tuy nhiên, tăng tuổi về hưu vẫn là giải pháp được nhắc đến đầu tiên với một quan niệm là tuổi thọ tăng thì phải tăng tuổi về hưu. Các nghiên cứu dự báo quỹ hưu trí và tử tuất cho Việt Nam trong những năm gần đây cũng đã thể hiện rõ được tác động của việc nâng tuổi về hưu là cân đối quỹ sẽ kéo dài thêm hàng chục năm nữa.

Tuy nhiên, với bối cảnh kinh tế-xã hội hiện nay ở Việt Nam, cần phải cân nhắc, tính toán hết sức kỹ lưỡng trước khi chính thức thực hiện đề xuất. Cụ thể, chúng ta cần phải trả lời được những câu hỏi như: Mong muốn và nhu cầu lao động của người lao động sau tuổi về hưu được quy định như hiện nay như thế nào? Năng suất lao động của người lao động sau tuổi về hưu hiện nay có sự khác biệt lớn không? Giải quyết vấn đề việc làm thế nào cho khoảng 1 triệu lao động trẻ bước vào thị trường lao động hàng năm khi hàng trăm ngàn người cao tuổi tiếp tục làm việc thêm 2-3 năm nữa do tuổi hưu tăng lên.

Theo kết quả điều tra về người cao tuổi Việt Nam mà chúng tôi tiến hành cùng với Hội Phụ nữ Việt Nam và Hội Người cao tuổi Việt Nam vào năm 2011 (với hơn 4.000 người đại diện cho dân số từ 50 tuổi trở lên) thì tỷ lệ những người đang không làm việc (do nghỉ hưu và nhiều nguyên nhân khác) muốn quay lại làm việc rất thấp (chưa đến 10%) và đặc biệt thấp với nhóm dân số nữ.

Nguyên nhân chủ yếu khiến họ không thể tiếp tục làm việc là vấn đề sức khỏe. Do đó, tôi cho rằng cần phải có một cuộc điều tra xã hội học với người lao động ở quy mô lớn, có tính đại diện cao về vấn đề này để có những thông tin sát thực giúp cho các nhà hoạch định chính sách cân nhắc việc tăng tuổi hưu và tăng ở mức nào là phù hợp với mục tiêu đặt ra.

Cần lưu ý, cân đối quỹ hưu trí và tử tuất chỉ là một mục tiêu. Chúng ta còn phải cân nhắc nhiều mục tiêu kinh tế-xã hội khác trước khi có quyết định cụ thể về việc nâng tuổi hưu.

Để giảm áp lực cho quỹ BHXH, Bộ Lao động, Thương binh và Xã hội đang đề xuất thực hiện quỹ hưu trí bổ sung. Ông có đánh giá gì về đề xuất này?

– Việc thành lập quỹ hưu trí bổ sung là xu hướng tất yếu và đã được thực hiện ở nhiều nước trên thế giới, đặc biệt là những nước có nền kinh tế phát triển. Ở các nước này, quỹ hưu trí bổ sung còn được gọi là quỹ hưu trí dựa trên công việc (employment-based retirement fund). Mục tiêu của quỹ hưu trí bổ sung là tăng cường thu nhập thường xuyên cho người tham gia BHXH khi họ về hưu thông qua nguồn thu nhập bổ sung bên cạnh thu nhập từ lương hưu trong chế độ BHXH bắt buộc.

Tuy nhiên, một điểm hết sức quan trọng là ở các nước, quỹ này được hình thành từ việc tham gia tự nguyện của cả người sử dụng lao động và người lao động và chính họ là những người cùng nhau quản lý quỹ chứ không được đưa vào quỹ hưu trí chung của cả nước. Nói cách khác, đây là hình thức tiết kiệm và đầu tư cho tương lai của người sử dụng lao động và người lao động đối với một phần tiền lương hiện tại. Nguồn tiết kiệm này thậm chí lại là nguồn vốn đầu tư hiện tại cho chính tổ chức của họ. Nó cũng tăng tính cam kết lâu dài giữa hai bên trong việc cùng tạo ra lưới an toàn thu nhập cho người lao động thông qua khoản thu nhập bổ sung này. Tất nhiên, cùng lúc đó, rủi ro xảy ra (như đầu tư quỹ bị lỗ, thậm chí phá sản quỹ) thì hai bên cùng phải chấp nhận.

Do đó, để có quỹ hưu trí bổ sung như đề xuất, đòi hỏi cả doanh nghiệp (người sử dụng lao động) và người lao động ở Việt Nam cần phải có các bước chuẩn bị kỹ lưỡng về nhân lực, đặc biệt là chất lượng, hiệu quả của ban đầu tư tại các doanh nghiệp. Nhà nước hỗ trợ về khuôn khổ pháp luật thông qua các quy định, ràng buộc cụ thể giữa người sử dụng lao động và người lao động trong việc quản lý quỹ.

Hiện nay, việc tham gia BHXH bắt buộc đối với phần lớn doanh nghiệp đã là chuyện khó khăn, thể hiện ở con số nợ BHXH 7 tháng đầu năm lên đến 6.368 tỉ đồng. Vậy quỹ hưu trí bổ sung ra đời, với quy định đến năm 2020 sẽ áp dụng bắt buộc cho tất cả các doanh nghiệp trên cả nước, có khả thi và có tạo thêm áp lực cho các doanh nghiệp?

– Theo quan điểm của tôi thì không nên cho rằng cứ cái gì bắt buộc thì sẽ tạo thêm gánh nặng cho doanh nghiệp, tổ chức tham gia. Vấn đề quan trọng ở đây là chúng ta sẽ thực hiện lộ trình bắt buộc này như thế nào, với các đối tượng cụ thể thì điều chỉnh “bắt buộc” ra sao. Một khi doanh nghiệp và người lao động thấy được sự minh bạch trong chính sách và hiệu quả, hiệu suất thực tế của việc xây dựng quỹ hưu trí bổ sung thì không có lý gì họ không tham gia.

Như đã nêu ở trên, dù ít hay nhiều nhưng đầu tư có hiệu quả thì quỹ này sẽ chính là nguồn vốn nội tại bổ sung của doanh nghiệp và đồng thời là nguồn thu nhập bổ sung trong tương lai của người lao động. Bản thân họ đầu tư và ra quyết sách cho chính khoản tiền mà họ bỏ ra thì đương nhiên họ phải cân nhắc rất thận trọng và có sự thống nhất giữa hai bên. Do đó, để tránh "sốc" cho doanh nghiệp cũng như người lao động khi áp dụng chính sách này, cần phải cân nhắc các quy định cho phù hợp với loại hình doanh nghiệp, với công việc của người lao động. Thời gian bắt đầu áp dụng bắt buộc cho mọi doanh nghiệp cũng cần phải tính toán.

Nhiều ý kiến cho rằng, đây là hình thức đóng góp tự nguyện giữa doanh nghiệp và người lao động, vì vậy không cần sự tham gia của nhà nước vì sẽ làm cho bộ máy hành chính đã lớn lại càng thêm cồng kềnh. Ông có ý kiền gì về vấn đề này?

– Về bản chất thì quỹ hưu trí bổ sung là hình thức tự nguyện giữa người sử dụng lao động và người lao động. Nó thể hiện trách nhiệm của cả hai bên trong việc đảm bảo thu nhập trong tương lai. Tuy vậy, điều này không hàm ý rằng không có sự tham gia của nhà nước. Sự tham gia ở đây thể hiện bằng các quy định pháp luật nhằm tạo điều kiện cho quỹ hoạt động có hiệu quả cũng như đảm bảo quyền lợi, trách nhiệm của các bên tham gia. Nhà nước không cần trực tiếp tham gia quản lý quỹ này.

Xin cảm ơn ông!


BÌNH LUẬN

Vui lòng nhập bình luận của bạn
Vui lòng nhập tên của bạn ở đây

Tin liên quan

Có thể bạn quan tâm

Tin mới