(KTSG) - Khi chiến sự giữa Mỹ, Israel và Iran bùng nổ, ai cũng nghĩ vàng sẽ tăng giá mạnh vì được xem là nơi trú ẩn an toàn mỗi khi kinh tế thế giới bất ổn. Thế nhưng trong thực tế, so với mức cao kỷ lục 5.600 đô la Mỹ/ounce vào cuối tháng 1-2026, giá vàng đã sụt giảm mạnh, có lúc rơi về mức 4.100 đô la/ounce vào cuối tháng 3-2026 sau đó phục hồi ở mức quanh quẩn 4.500 đô la/ounce. Vì sao có nghịch lý này?
- Vì sao giá vàng thế giới lên xuống thất thường?
- Giá vàng lao dốc khiến vai trò ‘trú ẩn an toàn’ bị đặt dấu hỏi
Dù sao giá vàng hiện nay vẫn còn rất cao so với đầu năm ngoái, lúc đó giá vàng mới chỉ ở mức 2.600 đô la/ounce. Đây được gọi là hiện tượng “tài chính hóa” - tức các nhà đầu tư tăng tỷ lệ vàng trong danh mục đầu tư, mở ra nhiều kênh đầu tư vàng trên giấy và các sản phẩm vàng phái sinh.
Để bảo vệ giá trị đầu tư của mình, nhà đầu tư thường có hai chọn lựa, hoặc dùng các biện pháp phòng vệ (hedge) hoặc chuyển tài sản vào khu “trú ẩn an toàn” (safe haven). Trong một bài viết đăng trên trang Conversation, Giáo sư tài chính Rand Low ví von biện pháp phòng vệ giống như chiếc dù ngày nào cũng giương lên. Khi trời mưa bạn khỏi bị ướt nhưng khi trời nắng, bạn bị che khuất ánh sáng mặt trời. Phòng vệ có thể giảm thiểu rủi ro nhưng đồng thời cũng giảm luôn cơ hội có lợi nhuận cho nhà đầu tư.
Đưa tài sản vào khu trú ẩn an toàn thì khác - đó là loại đầu tư đi ngược lại xu thế thị trường khi xảy ra tình trạng bất ổn hay sụt giá. Vàng thường được xem là nơi trú ẩn an toàn vì khi thị trường hoảng loạn, giá các tài sản như cổ phiếu sụt giảm mạnh, vàng lại tăng giá. Thực tế đã cho thấy điều đó trong các lần khủng hoảng trước đây.
Lần này tình hình có khác vì cuộc chiến dẫn đến bất ổn trên thị trường dầu khí. Dòng chảy dầu khí từ các nước Trung Đông ra thế giới bên ngoài bị nghẽn lại tại eo biển Hormuz. Quan trọng hơn, các bên tham chiến còn tấn công cơ sở hạ tầng sản xuất khí đốt như Israel ném bom các khu sản xuất khí đốt của Iran, còn Iran bắn tên lửa vào nhà máy khí đốt của Qatar. Tác động lên nguồn cung khí đốt cho thế giới sẽ kéo dài ngay cả khi các bên ngưng chiến vì sửa chữa các cơ sở năng lượng này phải mất nhiều năm.
Đứng trước sự chọn lựa tài sản chắc chắn sẽ lên giá vì khan hiếm và vàng, các nhà đầu tư đã chọn dầu khí nên vàng chịu áp lực giảm giá. Thị trường chao đảo vì cuộc chiến cũng buộc một số nhà đầu tư lớn phải bán vàng để bù đắp các thua lỗ khác hay đáp ứng các nghĩa vụ tài chính như yêu cầu ký quỹ. Vàng có tính thanh khoản cao nên được giao nhiệm vụ cân đối tài chính mỗi khi có sự bán tháo. Một số nhà đầu tư khác bán vàng để hiện thực hóa mức lãi của năm ngoái và cân đối lại danh mục đầu tư.
Như vậy cuộc chiến và hệ lụy đầu tiên - giá dầu tăng vọt đã định nghĩa lại nơi “trú ẩn an toàn”. Nay đó không còn là vàng mà là đồng đô la Mỹ vì giá dầu khí được tính bằng đô la Mỹ. Thực tế đô la Mỹ mạnh hẳn lên, nhất là so với đồng tiền các nước châu Á vì họ phải gom đô la để mua dầu khí với giá cao hơn trước.
Vàng cũng được định giá bằng đô la - khi đô la mạnh lên, vàng trở nên đắt đỏ hơn cho người mua sử dụng đồng rupee, đồng yên hay euro… Vì thế cầu vàng sẽ giảm, kéo theo giá giảm.
Giá năng lượng tăng mạnh kéo theo nỗi lo lạm phát quay trở lại, lần này có thể dai dẳng hơn. Để đối phó với lạm phát, ngân hàng trung ương các nước sẽ duy trì lãi suất cao hay ít ra cũng trì hoãn việc cắt giảm lãi suất như đối với Mỹ. Lãi suất cao làm trái phiếu hấp dẫn hơn vàng vì vàng không đẻ ra lợi nhuận, lại tốn chi phí để lưu kho. Đây là điểm nhiều người thường hiểu nhầm, cứ nghĩ lạm phát sẽ tự động đẩy giá vàng lên. Giá vàng thường theo sát lợi suất thực - tức lãi suất đã điều chỉnh sau lạm phát. Nếu thị trường tin rằng lạm phát buộc các nước duy trì lãi suất cao, lợi suất thực sẽ tăng và đẩy giá vàng giảm xuống.
Giá vàng mọi người thấy hàng ngày chịu tác động rất lớn từ giá vàng trên giấy, tức giá vàng trong các hợp đồng tương lai, giá vàng trong các quỹ hoán đổi. Trên thị trường tài chính, việc sử dụng đòn bẩy và phương tiện phòng tránh rủi ro khuếch đại giá cả lên nhiều lần; vì thế giá vàng có thể tăng nhanh mà sụt giảm cũng nhanh không kém. Khi các mức chốt chặn kỹ thuật bị phá vỡ, các thuật toán mua bán tự động có thể bán vàng ra ào ạt đẩy giá xuống thấp bất ngờ. Giá có thể ổn định trở lại sau khi có sự can thiệp của con người bằng những phân tích tỉnh táo hơn.
Nói tóm lại, không phải chiến tranh Iran không tác động lên giá vàng - giá vàng đang chịu các tác động theo hướng khác. Cuộc chiến làm giá dầu khí tăng, đô la Mỹ tăng, bóng ma lạm phát lởn vởn, lợi suất trái phiếu tăng, nhà đầu tư đi tìm thanh khoản - tất cả gây áp lực đè xuống giá vàng.
