Chủ Nhật, 17/10/2021, 14:54
29 C
Ho Chi Minh City

Đặt báo in

Thông tin quảng cáo

Thông tin quảng cáo

Xu hướng năm 2021 Số hóa tiền ngân hàng

Kinh tế Sài Gòn Online

Kinh tế Sài Gòn Online

Xu hướng năm 2021 Số hóa tiền ngân hàng

Nguyễn Vũ

(TBKTSG) – Trước sau gì các nước cũng phải chuyển một phần nguồn cung ứng tiền từ giấy sang số.

Xu hướng năm 2021 Số hóa tiền ngân hàng

Nghe đến “tiền mã hóa”, “tiền kỹ thuật số” ắt nhiều người nay đã ngao ngán vì sự bát nháo của hàng chục loại đồng tiền ảo ăn theo bitcoin; đa phần sinh ra để lừa đảo người nhẹ dạ, cả tin, cứ tưởng mình đang đầu tư vào một loại tiền sẽ có giá trị tăng vọt như bitcoin từng đạt được. Tuy nhiên,…

Bài này không nói về bitcoin, hiện đang biến động giá dữ dội; cũng không nói về các đồng tiền ảo đầy rẫy trên mạng. Người viết muốn điểm qua các đồng tiền kỹ thuật số mà ngân hàng trung ương các nước muốn giới thiệu chính thức vào hệ thống tiền tệ của họ – hàng loạt ngân hàng trung ương các nước đã công bố dự án đồng tiền kỹ thuật số của riêng mình như Trung Quốc, Úc, châu Âu, Hàn Quốc, Nhật Bản, thậm chí các nước đang phát triển như Campuchia nữa. Tên chính thức của loại tiền này đang được các nước sử dụng là CBDC (Central Bank Digital Currency – tiền số quốc gia).

Tiền số quốc gia – CBDC là gì?

Một nhóm gồm bảy ngân hàng trung ương cùng Ngân hàng Thanh toán Quốc tế đã biên soạn những nguyên tắc và đặc điểm cơ bản của một đồng tiền CBDC. Họ ra tuyên bố nói rõ quyết định xây dựng đồng tiền kỹ thuật số cụ thể như thế nào là tùy từng nước; nhóm biên soạn chỉ đặt ra các nguyên tắc để tham khảo.

Trước hết, cần trả lời câu hỏi tiền là gì? Với chúng ta tiền là một thứ gì ghê gớm lắm, mua được đủ thứ, có sức mạnh vô biên nhưng thật ra tiền giấy chỉ là một tờ giấy ghi nợ, ghi nhận rằng ngân hàng trung ương một nước đang nợ bạn chừng đó, là con số ghi trên tờ giấy này. Với sự bảo chứng của nhà nước, tờ giấy nợ này được khắp nơi chấp nhận thành ra có giá trị. Nói cách khác, tiền giấy suy cho cùng như một cuốn sổ tiết kiệm không lãi suất ghi nhận bạn có chừng đó trong tài khoản mở ở ngân hàng quốc gia với điểm đặc biệt sổ không ghi tên nên chuyển cho ai cũng giữ nguyên giá trị.

Nay CBDC cũng là một loại tiền do ngân hàng trung ương phát hành nhưng không in ra giấy mà để đâu đó trong không gian kỹ thuật số, có thể nằm trong một ví điện tử, có thể là một dãy số miễn sao đáp ứng các yêu cầu như dịch chuyển dễ dàng, được tất cả ghi nhận giá trị, là khoản nợ nhà nước nợ người cầm giữ, chuyển cho ai thì số nợ này vẫn giữ nguyên đối với nhà nước.

Vì sao các nước phải nghiên cứu, thử nghiệm và sử dụng CBDC?

Vì sao cho đến nay có đến 80% ngân hàng trung ương các nước phải nghiên cứu, thử nghiệm và sử dụng CBDC? Phát hành tiền là một khả năng độc đáo của các ngân hàng trung ương, tự dưng in tờ giấy và gọi nó là tiền, mọi người đều nghe theo – đây là một quyền hạn không dễ gì ngân hàng trung ương các nước nhả ra cho bất kỳ ai khác. Tiền giấy thì còn kiểm soát bằng biên giới ra vô; tiền kỹ thuật số sẽ đi khắp thế giới không bị giới hạn bởi địa lý. Giả thử các nước chung quanh đều chuyển sang xài CBDC, lấy gì để ngăn cản người dân không xài CBDC của nước khác, lúc đó mọi chính sách tiền tệ của đất nước sẽ bị vô hiệu hóa, chẳng khác gì bị mất chủ quyền về tiền tệ. Các nước dù muốn dù không phải nghiên cứu và sẵn sàng phát hành CBDC khi cần để khỏi bị tụt hậu.

Ngân hàng trung ương các nước lo nhất là các loại tiền mật mã như bitcoin, ethereum hay loại tiền libra mà Facebook đề xuất (nay dự kiến đổi tên thành… Diem), chúng là tiền tư nhân – nếu chúng được người dân chấp nhận và sử dụng như đồng tiền với đầy đủ chức năng thì ngân hàng trung ương sẽ mất đặc quyền phát hành tiền, mất luôn sự kiểm soát hệ thống tiền tệ. Thậm chí các hệ thống trung gian thanh toán như Alipay cũng đe dọa tính độc quyền phát hành tiền của ngân hàng trung ương.

Sẽ có người đặt vấn đề: hiện nay tiền giấy chỉ chiếm một tỷ trọng nhỏ trong giao dịch, đa phần người ta đã chuyển sang các hình thức tiền điện tử rồi, như nhận lương vào tài khoản, chi tiêu bằng thẻ, hoặc trừ trực tiếp vào tài khoản nếu là thẻ ATM hoặc chờ cuối tháng thanh toán nếu dùng thẻ tín dụng. Rồi cũng đã có các ví điện tử, chỉ cần quẹt quẹt bấm bấm là đã có thể thanh toán nhiều món hàng hay chuyển tiền cho nhau. Hiện nay, nhất là sau đại dịch Covid-19, thói quen dùng tiền mặt ngày càng ít đi, người ta chuyển dần sang các hình thức tiền điện tử. Các hình thức tiền điện tử này đang dựa vào đồng tiền quốc gia, lấy đó làm giá trị; các hoạt động của tư nhân chỉ liên quan đến hệ thống thanh toán. Nhưng giả thử đến một lúc nào đó, từ cơ sở hạ tầng thanh toán có sẵn, có một ai đó như Facebook chẳng hạn đẻ ra một loại tiền mới, giành lấy chức năng tạo tiền từ tay ngân hàng trung ương, tận dụng cơ chế “tiền đẻ ra tiền” thì coi như ngân hàng trung ương các nước sẽ trắng tay.

Nếu các ngân hàng trung ương có hẳn CBDC của riêng mình

Hiện nay, do tập trung vào hệ thống thanh toán, tức sự dịch chuyển tiền giữa các tài khoản ngân hàng thương mại thông qua một trung gian có thể là nơi phát hành thẻ hay nơi mở ví điện tử – tất cả đều tốn phí, mất thời gian và có khả năng bị đánh cắp, các ngân hàng phải rà soát xong xuôi mới chuyển tiền cho bên bán hàng. Nếu ngân hàng trung ương có hẳn một loại tiền CBDC của riêng họ, sẽ loại trừ hẳn các trung gian, có thể phát hành tiền điện tử trực tiếp tới ví tiền của người dân. Mọi giao dịch của người dân với nhau sẽ được ngân hàng trung ương ghi nhận nên xảy ra tức thời, không mất phí. Với CBDC, ngân hàng trung ương các nước sẽ nắm rất kỹ đường đi nước bước của dòng tiền, lúc đó các nhiệm vụ như chống rửa tiền, phát hiện hối lộ, tham nhũng, chặn nguồn tiền trợ cấp cho khủng bố là dễ như trở bàn tay. Lúc đó mọi chính sách tiền tệ sẽ dễ dàng triển khai, khỏi qua các định chế trung gian như lâu nay. Tiền số do ngân hàng trung ương phát hành cũng sẽ giúp người dân không có tài khoản ngân hàng thương mại tiếp cận các dịch vụ tài chính lâu nay bỏ quên họ.

Những bài toán khó cần giải

Nhưng đó là lý thuyết – để đạt được “cảnh giới” này, ngân hàng trung ương các nước đang phải đau đầu giải quyết nhiều bài toán khó. Giả thử mọi người dân được quyền mở tài khoản trực tiếp với ngân hàng trung ương, mọi giao dịch được ngân hàng trung ương ghi nhận thì xem như “toang” hệ thống ngân hàng thương mại. Còn ai muốn gửi tiền vào ngân hàng thương mại làm gì nữa. Họ mất nguồn tiền gửi, không thể cho vay, không làm trung gian thanh toán, xem như hệ thống tài chính sẽ sớm sụp đổ.

Ở hướng ngược lại, người dân lo lắng mọi chi tiêu, mọi động thái tiền vô tiền ra đều bị nhà nước ghi nhận, lúc đó còn gì là sự riêng tư. Lúc này quyền năng ở trong tay ngân hàng trung ương, họ áp dụng lãi suất âm thì sao? Các loại tiền điện tử lưu trên hệ thống máy tính cũng là miếng mồi ngon cho tin tặc, nước ngoài tấn công, các tay trộm đột nhập, các vụ làm tiền giả dù là tiền kỹ thuật số.

Ba nguyên tắc và lựa chọn của các nước

Tháng trước, một nhóm gồm bảy ngân hàng trung ương (Canada, Anh, Nhật Bản, EU, Fed, Thụy Điển, Thụy Sỹ) cùng Ngân hàng Thanh toán Quốc tế (Bank for International Settlements) đã biên soạn những nguyên tắc và đặc điểm cơ bản của một đồng tiền CBDC. Ba nguyên tắc then chốt gồm: thứ nhất, tồn tại song song với tiền mặt và các loại tiền khác chứ không thay thế; thứ hai, không được gây hại cho tính ổn định tiền tệ và tài chính; thứ ba, có những đặc điểm hướng đến cách tân và hiệu quả. Họ ra tuyên bố nói rõ quyết định xây dựng đồng tiền kỹ thuật số cụ thể như thế nào là tùy từng nước; nhóm biên soạn chỉ đặt ra các nguyên tắc để tham khảo.

Về mặt kỹ thuật, các nước phải chọn lựa giữa hai loại CBDC: có thể là một CBDC dạng token, tức một dạng tiền thực thể dù chỉ là một chuỗi các con số, có số series, có mệnh giá, nằm trong ví điện tử, người nắm có thể giao dịch ẩn danh như thể cầm tiền giấy đi mua hàng. Loại CBDC kia là tiền ghi trong tài khoản, gắn với tài khoản của người sở hữu. Về công nghệ, CBDC không nhất thiết phải dùng công nghệ blockchain như bitcoin, như Trung Quốc đã khẳng định đồng tiền kỹ thuật số của họ không dựa vào blockchain. Cũng có một số nước cân nhắc sử dụng blockchain làm nền tảng điều hành đồng tiền kỹ thuật số của họ bởi dù sao giới tài chính đã quen thuộc với công nghệ này để quản lý đồng tiền số.

Tương quan giữa CBDC và bitcoin

Bất kể sự ầm ĩ của công luận về đồng bitcoin, cho đến nay đồng tiền mã hóa này không được chấp nhận rộng rãi như một phương tiện thanh toán vì giá trị lên xuống quá ư bất thường. Một giao dịch dùng bitcoin nếu có thì cần một thời gian nhất định mới được “xác nhận” – một công nghệ không khả thi trong thực tế. Bitcoin lại đầy tai tiếng vì các giao dịch thật thường gắn với các hoạt động bất hợp pháp như mua bán ma túy, vũ khí, rửa tiền… Hiện nay bitcoin chỉ là một tài sản tài chính mà giới đầu tư nắm giữ để trông chờ giá lên. Các đồng tiền mã hóa có đặc điểm chung là không ai kiểm soát, lại lấy đi quyền lực kiểm soát đồng tiền của ngân hàng trung ương và chính phủ các nước. Ngược lại, CBDC duy trì quyền lực cho ngân hàng trung ương thậm chí còn củng cố quyền lực này vì không san sẻ cho hệ thống ngân hàng thương mại.

Cả thế giới đang chuyển dần sang kỹ thuật số, từ chụp ảnh, âm nhạc đến điện ảnh, lưu trữ… Trước sau gì các nước cũng phải chuyển một phần nguồn cung ứng tiền từ giấy sang số. Hiện nay Trung Quốc đã thử nghiệm sử dụng CBDC ở một số thành phố, Thụy Điển đã phát hành đồng e-krona, Uruguay dùng thử đồng e-peso từ tháng 11-2017 đến tháng 4-2018, Ảrập Saudi và các Tiểu vương quốc Ảrập Thống nhất liên kết với nhau để cùng phát hành đồng Aber… Chắc hẳn chúng ta sẽ còn nghe nói đến CBDC trong những năm sắp tới và biết đâu vài ba năm nữa trong ví điện tử chỉ còn CBDC chứ không còn tờ giấy bạc quen thuộc nữa. 

BÌNH LUẬN

Vui lòng nhập bình luận của bạn
Vui lòng nhập tên của bạn ở đây

Có thể bạn quan tâm

Tin mới