Họ hàng virus cúm sẽ ngày càng đông
Ngọc Hùng thực hiện
 |
| Ông Nguyễn Văn Vĩnh Châu. |
(TBKTSG Online) – Sau khi Hàn Quốc, Đài Loan công bố dịch cúm gia cầm trên diện rộng, mới đây tại Trung Quốc có một người chết vì virus H10N8. Liệu trong thời gian tới sẽ có thêm những chủng virus mới có xuất hiện nữa hay không và cách nào để đề phòng bệnh này, Thời báo Kinh tế Sài Gòn Online đã trao đổi với Tiến sĩ Bác sĩ Nguyễn Văn Vĩnh Châu, Giám đốc Bệnh viện Bệnh Nhiệt đới TPHCM xung quanh vấn đề này.
>>> Ca tử vong đầu tiên do virus H10N8 gây chú ý
>>> Hàn Quốc báo động dịch cúm gia cầm lan rộng
>>> Đài Loan cảnh báo cúm gia cầm
Thời báo Kinh tế Sài Gòn Online: Kể từ khi thế giới phát hiện ra dịch cúm A/H5N1 thì nay số chủng virus cúm A xuất hiện thêm H7N9, H6N1, H10N8 và trong thời gian tới sẽ có thêm chủng mới nào xuất hiện nữa hay không?
Ông Nguyễn Văn Vĩnh Châu: Virus cúm Influenza A bao gồm các phân týp (subtype) dựa trên tổ hợp 2 loại protein là Hemagglutinin (H) và Neuraminidase (N). Có 16 loại kháng nguyên H (H1- H16) và 9 loại kháng nguyên N (N1 - N9). Trong thiên nhiên, mỗi loại kháng nguyên H và N thường phân bố ở một loài động vật nhất định. Như vậy về lý thuyết, có thể có tất cả 144 tổ hợp H&N.
Đặc điểm quan trọng nhất của virus cúm là khả năng thay đổi cấu trúc kháng nguyên thường xuyên thông qua hiện tượng đột biến và tái tổ hợp di truyền (reassortment). Và , tất cả các loài chim hoang dã là ký chủ tự nhiên của virus cúm (có thể mang virus nhưng không bệnh) này. Do đó, sau khi xuất hiện H5N1 rồi H7N9 và nay là H10N8... gọi chung là bệnh do cúm gia cầm (để phân biệt với bệnh cúm mùa – cúm người) và có thể có thêm một chủng khác vì việc xuất hiện các chủng mới là đặc điểm tất yếu của virus cúm.
Trận đại dịch cúm gần năm 2009 là do biến chủng “mới” H1N1pdm09 tái tổ hợp từ chủng có nguồn gốc ở heo xuất phát từ Mexico đã lây lan ra trên phạm vi toàn cầu trong vòng 6 tháng.
Tháng 3-2013, chủng virus H7N9 xuất hiện lần đầu tiên tại Trung Quốc cũng là một biến chủng tái tổ hợp di truyền hoàn toàn mới và gây bệnh thành từng đợt. Đây thuộc nhóm độc lực thấp đối với gia cầm, chim chóc. Gia cầm có thể mang virus nhưng không có biểu hiện bệnh lý. Tuy nhiên người khi tiếp xúc gần với gia cầm mang virus đã bị nhiễm bệnh và đa số có biểu hiện bệnh rất nặng, tỷ lệ tử vong khoảng 20 – 30%!
May mắn thay, cho đến hiện nay, chủng H7N9 chưa có khả năng lây lan từ người sang người nên bệnh chưa thể bùng phát thành dịch hoặc đại dịch.
Thường khi xuất hiện, chủng virus “mới” sẽ thoát khỏi sự nhận biết của hệ miễn dịch, dễ dàng gây dịch lớn và có nguy cơ tử vong cao cho cộng đồng dân cư do chưa có sức đề kháng.
Ông có khuyến cáo gì với du khách khi sang du lịch nước hiện đang có dịch cúm gia cầm hiện nay hay không?
Bệnh do H5N1 ở người bắt đầu bằng trận dịch năm 1997 tại Hồng Kong, Trung Quốc. Tính đến ngày 24/1/2014 tổng cộng trên thế giới đã có 650 ca mắc với 356 tử vong (59%). Tuy nhiên, thế giới cũng chưa ghi nhận trường hợp virus tiếp tục lây từ người bệnh sang những người lành khác. Như vậy, nguy cơ đi du lịch bị nhiễm virus H5N1 là không có trừ khi có tiếp xúc trực tiếp với gia cầm bệnh.
Cách thức nhiễm bệnh do H7N9 tương đối đặc biệt hơn so với H5N1, cho đến nay vẫn chưa được xác định. Gia cầm nhiễm virus H7N9 đa số trường hợp lại không có biểu hiện bệnh lý nên khuyến cáo phòng nhiễm bệnh do H7N9 chỉ dừng lại ở mức độ phòng bệnh lây qua đường hô hấp nói chung, hạn chế tiếp xúc gần với chim chóc, gia cầm. Do đó chưa có biện pháp dự phòng đặc hiệu.
Một báo cáo mới đây của Bộ Y Tế cho biết, khoảng 90% mẫu vật lấy từ gia cầm sống trên thị trường là dương tính với dịch cúm gia cầm. Người dân phải làm cách nào để tránh không bị lây lan từ những con gia cầm dương tính này?
Tại Việt Nam hiện nay chưa có ghi nhận gia cầm sống nhiễm H7N9. Để hạn chế ca bệnh do nhiễm virus cúm gia cầm H5N1 cần tuyệt đối không giết mổ gia cầm mắc bệnh, chết không rõ nguyên nhân. Không ăn tiết canh, không ăn thịt gia cầm chưa được chế biến kỹ.
Một nguyên tắc cơ bản: “Không có bệnh cúm trên gia cầm sẽ không có bệnh trên người”. Do đó phải thực hiện tiêm phòng vắc xin hiệu quả cho gia cầm; xử lý triệt các ổ dịch; ngăn chặn gia cầm bệnh nhập lậu vào lây lan cho các đàn gia cầm tại chỗ... Ngăn phòng đường lây sang người bằng việc thực hiện biện pháp an toàn sinh học trong chăn nuôi, dây chuyền chế biến thực phẩm sạch trong tiêu dùng.
Những dấu hiệu nào để biết một người bị bệnh, cách phòng bệnh ban đầu như thế nào?
Bệnh do cúm gia cầm (H5N1, H7N9..) giai đoạn đầu tương tự như nhiễm cúm mùa thông thường với một số biểu hiện như sốt, có các triệu chứng về hô hấp như ho khan hoặc có đờm.
Tuy nhiên sau đó bệnh thường diễn biến cấp tính với tình trạng viêm phổi tiến triển nhanh, bệnh nhân tức ngực, thở nhanh, tím tái... Sau đó nhanh chóng xuất hiện suy hô hấp, tụt huyết áp và có thể tử vong trong vòng vài ngày.
Khi có triệu chứng sốt, ho, khó thở có liên quan đến tiếp xúc với gia cầm phải đến ngay cơ sở y tế gần nhất để được khám và điều trị. Bệnh nhân phải được cách ly và dùng thuốc kháng virus và khi có biến chứng cần điều trị hỗ trợ hồi sức hô hấp tuần hoàn.
Tuy nhiên tỷ lệ tử vong của bệnh này cho đến nay là rất cao dù được điều trị sớm và tích cực tại các bệnh viện tuyến tỉnh và trung ương (trên 50% tử vong đối với cúm H5N1, 30% đối với H7N9).
Do đó, vấn đề phòng bệnh là cực kỳ quan trọng.
Hiện các nhà khoa học đã tìm ra vắc xin để tiêm phòng cho các chủng này hay chưa?
Do các biến chủng này mới xuất hiện và thay đổi cấu trúc liên tục nên hiện chưa có vắc xin dự phòng hiệu quả. Các nhà khoa học cũng đang nghiên cứu nhằm tạo ra những loại vắc xin có khả năng bao phủ một loạt các phân nhóm khác nhau của virus cúm để có thể phòng ngừa đồng thời nhiều chủng virus, kể cả các chủng sẽ xuất hiện. Tuy nhiên, tất cả đều vẫn còn trong phòng thí nghiệm và chưa rõ khi nào sẽ được sử dụng rộng rãi.
Xin cảm ơn ông!
