(KTSG Online) - Phim Mưa đỏ lập kỷ lục phòng vé, khán giả trở lại rạp, doanh thu tăng trưởng cao đã giúp điện ảnh Việt khép lại năm 2025 đầy lạc quan. Đánh giá về năm 2026 và tương lai xa hơn, nhiều chuyên gia cho rằng, từ bản lề này, nếu mạnh mẽ đầu tư, vun đắp các giá trị cốt lõi thì điện ảnh Việt sẽ tiếp tục "làm nên chuyện".

• Phim chiến tranh – lịch sử: Khi cơn mưa ngang qua
• Phim Việt và sự chuyển mình từ phòng vé đến chiến lược đầu tư

Năm 2025 được đánh giá là giai đoạn thăng hoa hiếm có của điện ảnh Việt. Số liệu từ Box Office Vietnam, đơn vị theo dõi phòng vé độc lập, cho thấy đến ngày 26-12-2025, doanh thu phim Việt tại thị trường nội địa ước đạt khoảng 3.650 tỉ đồng, gần gấp đôi kết quả ghi nhận trong năm 2024.

Nhiều phim Việt đạt doanh thu kỷ lục, lập những cột mốc chưa từng có ở phòng vé. Tuy nhiên, nếu chỉ nhìn vào con số thì điện ảnh Việt dễ rơi vào cảm giác hưng phấn nhất thời. Điều quan trọng là phải đặt đà tăng trưởng này trong bối cảnh tư duy sản xuất, biến động thị hiếu khán giả và định hướng phát triển dài hạn của ngành.

Trong năm qua, “Mưa đỏ” là một trong những hiện tượng “lạ lùng” nhất của điện ảnh Việt. Bộ phim lấy chủ đề lịch sử chiến tranh, dòng đề tài từng bị xem là khô khan và khó tiếp cận thị trường đại chúng nhưng đã chinh phục khán giả và “bỏ túi” 714 tỉ đồng sau hơn 1 tháng công chiếu, trở thành phim có doanh thu cao nhất lịch sử điện ảnh Việt.

Đây là con số khiến không chỉ khán giả mà cả giới làm nghề phải nhìn lại những định kiến lâu nay về “công thức bom tấn” tại thị trường Việt Nam.

Theo PGS. Nguyễn Văn Thăng Long, Phó chủ nhiệm bộ môn Truyền thông chuyên nghiệp, Đại học RMIT Việt Nam, thành công của “Mưa đỏ” không đơn thuần đến từ yếu tố thời điểm hay tinh thần yêu nước trong các dịp kỷ niệm lịch sử mà nằm ở sự thay đổi căn bản trong tư duy làm phim.

Thay vì đi theo lối mòn tuyên truyền trực diện, bộ phim lựa chọn ngôn ngữ nhân văn - cảm xúc, đặt con người và những mất mát đời thường vào trung tâm câu chuyện chiến tranh.

Việc sử dụng hình ảnh ẩn dụ, cân bằng các tuyến nhân vật và đầu tư mạnh cho chất lượng hình ảnh, âm thanh đã giúp bộ phim vừa giữ được sự tôn trọng lịch sử, vừa tiệm cận chuẩn mực giải trí hiện đại.

Thành công này cho thấy một tín hiệu đáng mừng: khán giả Việt không còn chỉ tìm kiếm tiếng cười, gương mặt ngôi sao hay các thương hiệu phim quen thuộc mà sẵn sàng bỏ tiền cho những tác phẩm có chiều sâu cảm xúc, giá trị nghệ thuật và bản sắc văn hóa rõ rệt.

Tuy nhiên, nếu gọi đây là một cuộc cách mạng toàn diện thì vẫn còn quá sớm. Bởi nếu nhìn vào danh sách các phim có doanh thu cao nhất năm 2025, bên cạnh “Mưa đỏ” vẫn có sự hiện diện của nhiều phim thương mại nhẹ nhàng, hài hoặc tâm lý - tình cảm.

Điều này cho thấy thị trường điện ảnh Việt vẫn đang vận hành trong trạng thái đa dạng và phân hóa, chứ chưa hẳn đã bước sang một giai đoạn mới hoàn toàn.

Một trong những điểm đáng chú ý nhất của bức tranh điện ảnh năm 2025 là sự chuyển dịch rõ nét trong gu thưởng thức của khán giả. Khán giả Việt ngày càng thoát khỏi khuôn mẫu “điện ảnh dễ xem đồng nghĩa với điện ảnh hay”, sẵn sàng tiếp nhận những bộ phim có cấu trúc phức tạp hơn, nhiều tầng nghĩa hơn và mang tính suy tư rõ rệt.

Khán giả cũng không còn chỉ chờ đợi các mùa cao điểm lễ Tết mà sẵn sàng ra rạp để xem những tác phẩm nghiêm túc vào nhiều thời điểm khác trong năm.

Phát biểu tại LHP Việt Nam lần thứ 14, Thứ trưởng Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch Tạ Quang Đông cho rằng, việc hình thành thói quen “phim Việt ra rạp là phải xem” trong công chúng không phải là điều dễ đạt được.

Sức hấp dẫn của phim Việt đến từ cảm giác quen thuộc mà khán giả bắt gặp, từ những chi tiết rất đời thường như trang phục, ngôn ngữ, cách dàn dựng bối cảnh, cho tới sự gần gũi trong mạch truyện và câu chuyện được kể.

ThS. Nguyễn Trọng Khoa, Chủ nhiệm bộ môn Sản xuất phim kỹ thuật số, Đại học RMIT Việt Nam, nhận định sự trưởng thành của khán giả là một trong những yếu tố then chốt giúp điện ảnh Việt duy trì đà tăng trưởng sau đại dịch.

Những cải thiện về kỹ thuật, diễn xuất và giá trị sản xuất đã giúp phim Việt lấp đầy khoảng trống mà điện ảnh Mỹ để lại trong giai đoạn hậu Covid-19 đồng thời hình thành một nhóm khán giả sẵn sàng ủng hộ các câu chuyện nội địa nếu được làm đủ tốt.

Tuy vậy, sự thay đổi này không diễn ra đồng đều. Một bộ phận đáng kể khán giả vẫn tìm kiếm các hình thức giải trí nhẹ nhàng, mang tính xả stress, đặc biệt trong bối cảnh áp lực tâm lý và kinh tế gia tăng.

Điều này đặt ra thách thức không nhỏ cho các nhà sản xuất trong việc định vị sản phẩm, cân bằng giữa chiều sâu nội dung và khả năng tiếp cận đại chúng, cũng như xây dựng chiến lược phát hành và tiếp thị phù hợp.

Khi nói đến việc điện ảnh Việt chinh phục các giải thưởng quốc tế như Oscar (Giải thưởng Viện Hàn lâm Khoa học và Nghệ thuật Điện ảnh Mỹ), mục tiêu này không còn bị xem là xa vời.

Tuy nhiên, giới chuyên môn cho rằng thành công trong nước và quốc tế là hai tiêu chí khác nhau, đòi hỏi chiến lược riêng. Thực tế, Việt Nam mỗi năm đều gửi phim dự Oscar; gần nhất năm 2025, phim "Mưa đỏ" được chọn đại diện nhưng chưa vào danh sách rút gọn.

Cho đến nay, điện ảnh Việt mới chỉ ghi dấu một lần duy nhất tại Oscar, khi "Mùi đu đủ xanh" của đạo diễn Trần Anh Hùng được đề cử vào năm 1993. Khoảng cách thời gian ấy phần nào phản ánh thách thức dai dẳng của phim Việt trên hành trình hội nhập điện ảnh toàn cầu.

Ở các liên hoan phim quốc tế, sự hiện diện của phim Việt trong những năm gần đây mang đến nhiều tín hiệu tích cực hơn.

Những tác phẩm như "Ròm" giành giải New Currents tại Liên hoan phim Busan, "Bên trong vỏ kén vàng" đoạt Camera d’Or tại Liên hoan phim Cannes, hay "Cu Li không bao giờ khóc" được vinh danh ở hạng mục Phim đầu tay xuất sắc tại Liên hoan phim Berlin, cho thấy điện ảnh Việt hoàn toàn có khả năng gây chú ý nếu lựa chọn được con đường sáng tạo phù hợp.

Điểm chung của các giải thưởng này là chúng không dựa trên doanh thu phòng vé mà tập trung đánh giá chiều sâu tư tưởng, tính độc lập trong sáng tạo và khả năng chạm tới những giá trị mang tính phổ quát của con người.

Theo các chuyên gia của Đại học RMIT Việt Nam, bản sắc văn hóa chính là tài sản lớn nhất, đồng thời cũng là thách thức lớn nhất đối với phim Việt khi bước ra thế giới.

Phim cần giữ được “chất Việt” đủ rõ để tạo dấu ấn riêng, nhưng đồng thời phải kể được những câu chuyện có khả năng cộng hưởng với khán giả toàn cầu, vượt qua rào cản ngôn ngữ và bối cảnh văn hóa.

Trong lịch sử điện ảnh thế giới, những tác phẩm quốc gia tạo được dấu ấn lâu dài thường là những bộ phim độc lập, dám khác biệt và dám đặt ra những câu hỏi lớn về xã hội, lịch sử hay trải nghiệm con người thay vì chỉ tái hiện hình ảnh quốc gia theo cách an toàn và dễ đoán.

Quan điểm này được nhiều nhà làm phim trong nước chia sẻ. Đạo diễn Victor Vũ cho rằng điện ảnh Việt muốn phát triển bền vững và vươn xa cần bám rễ vào bản sắc; bởi dù thị hiếu thay đổi, các giá trị văn hóa truyền thống và dấu ấn dân tộc vẫn có sức sống lâu dài, tạo nên khác biệt trên bản đồ điện ảnh thế giới.

Từ góc nhìn đó, thành công vang dội trong nước của "Mưa đỏ" mang ý nghĩa mở đường và khơi gợi kỳ vọng, nhưng chưa thể tự động chuyển hóa thành lợi thế cạnh tranh quốc tế nếu thiếu một chiến lược phát triển dài hạn, nhất quán và đủ chiều sâu cho toàn ngành điện ảnh.

Nhiều nhà quan sát cho rằng, nếu các nhà làm phim chỉ khai thác thành công hiện tại bằng những công thức dễ sinh lợi, không đầu tư bài bản vào kịch bản, đào tạo nhân lực, quy trình sản xuất và chiến lược phát hành xuyên biên giới thì đà tăng trưởng của năm 2025 rất dễ chỉ mang tính thời điểm.

Điện ảnh Việt đang đứng trước hai lựa chọn rõ ràng: tiếp tục tối ưu doanh thu ngắn hạn bằng các sản phẩm thương mại dễ bán hoặc đầu tư nền tảng sâu rộng hơn để phim Việt không chỉ thắng ở thị trường nội địa mà còn tạo được tiếng vang quốc tế.

Theo nhiều chuyên gia, lựa chọn thứ hai tuy khó khăn hơn nhưng là con đường duy nhất để điện ảnh Việt phát triển bền vững, thông qua việc đổi mới tư duy sản xuất, nâng cao tính nguyên bản và xây dựng chiến lược xuất khẩu nội dung một cách bài bản.

Ông Nguyễn Trọng Khoa cho rằng, nếu muốn phát triển bền vững, điện ảnh Việt cần một chiến lược “điện ảnh quốc gia” thay vì chỉ dựa vào những hiện tượng đơn lẻ. Chiến lược này sẽ tạo hành lang pháp lý rõ ràng, củng cố niềm tin cho nhà làm phim và nhà đầu tư, đồng thời khuyến khích đổi mới sáng tạo.

Nhà nước đóng vai trò kiến tạo thông qua hệ thống quy định minh bạch, hỗ trợ đào tạo, bảo vệ lao động sáng tạo và thành lập ủy ban điện ảnh làm đầu mối kết nối, thu hút đầu tư trong và ngoài nước. Về lâu dài, đây là nền tảng để phim Việt không chỉ thành công trong nước mà còn vươn ra thị trường quốc tế.

Năm 2025 nên được nhìn nhận như điểm khởi đầu của một giai đoạn mới cho điện ảnh Việt, nơi khán giả không chỉ xem phim để giải trí mà còn để cảm nhận, suy ngẫm và đối thoại với lịch sử, với đời sống đương đại.

Và có thể nói rằng, thành công của “Mưa đỏ” và bức tranh phòng vé khởi sắc trong năm qua không chỉ là những con số thương mại mà còn là minh chứng cho tiềm năng đi xa hơn của điện ảnh Việt nếu các giá trị cốt lõi được vun đắp đúng hướng.