Chấn chỉnh việc phát triển thủy điện

Chấn chỉnh việc phát triển thủy điện

Văn Nam

Thủy điện Đồng Nai 3 đang xây dựng tại tỉnh Đắk Nông - Ảnh: Lê Toàn

(TBKTSG Online) - Phó thủ tướng Hoàng Trung Hải vừa chỉ đạo Bộ Tài nguyên và Môi trường tăng cường kiểm tra các dự án thủy điện đang xây dựng để chấn chỉnh việc phát triển thủy điện.

Theo quy định, chủ đầu tư dự án thủy điện phải cam kết trồng mới thay thế diện tích rừng đã chuyển đổi mục đích sử dụng để xây dựng công trình. Tuy nhiên trên thực tế, việc thực hiện cam kết còn rất hạn chế, một số dự án chưa tuân thủ đầy đủ các quy định về bảo vệ môi trường, đảm bảo chất lượng công trình và an toàn đập.

Trao đổi với Thời báo Kinh tế Sài Gòn Online, Thứ trưởng Bộ Tài nguyên và Môi trường Nguyễn Thái Lai, cho biết theo chỉ đạo của Chính phủ, bộ sẽ kiểm tra chặt chẽ và xử phạt thật nặng những trường hợp chủ đầu tư dự án thủy điện không trồng lại đủ diện tích rừng đã khai phá, không đảm bảo dòng chảy phía hạ lưu.

Ngoài ra, Thứ trưởng Nguyễn Thái Lai còn cho biết Chính phủ vừa ban hành Nghị định về quản lý tổng hợp các hồ chứa thủy lợi, thủy điện nhằm chấn chỉnh tình trạng dự án thủy điện xây dựng làm thay đổi dòng chảy các con sông, thay đổi hệ sinh thái vùng, gây ô nhiễm môi trường cho các lưu vực sông.

Theo nghị định trên, chủ đầu tư dự án thủy điện phải cam kết đảm bảo trả lại lại dòng chảy tối thiểu cho khu vực hạ du, đảm bảo nhu cầu sử dụng nước phía hạ du theo 3 yếu tố then chốt gồm: đảm bảo đoạn sông đó không bị chết; đảm bảo phát triển hệ sinh thái thủy sinh một cách bình thường; đảm bảo nhu cầu sử dụng nước tối thiểu cho người dân.

Ông Lai nhấn mạnh những quy định về quản lý thủy điện của Việt Nam áp dụng thời gian qua cần phải thay đổi. Từ trước đến nay, chủ đầu tư dự án thủy điện chủ yếu là xin phép Bộ Công Thương và tham khảo các bộ ngành khác rất chừng mực và hạn chế. Điều này cần phải khắc phục theo hướng chủ đầu tư phải hỏi ý kiến của Bộ Tài nguyên và Môi trường xem nhu cầu sử dụng nước phía hạ du là bao nhiêu để thiết kế công suất lắp máy, xây dựng quy trình vận hành liên hồ chứa hợp lý trước khi xin phép Bộ Công Thương.

“Thực ra, quy trình thẩm định dự án mà chúng ta đang thực hiện gặp rất nhiều khó khăn vì Bộ Tài nguyên và Môi trường chỉ được hỏi ý kiến sau khi dự án thủy điện được phê duyệt. Thậm chí, nhiều chủ đầu tư mặc dù có làm báo cáo đánh giá tác động môi trường, nhưng lại thực hiện không nghiêm túc theo đánh giá tác động môi trường đã được duyệt”, ông Lai nói.

Theo Viện Năng lượng Việt Nam, tổng tiềm năng thủy điện của Việt Nam có công suất lắp máy khoảng 25.000 MW, sản lượng hàng năm khoảng 100 tỉ kWh.

Tiềm năng thủy điện tập trung ở 10 hệ thống lưu vực sông Đà, sông Lô-Gâm-Chảy, sông Mã-Chu, Cả, sông Vu Gia-Thu Bồn, sông Trà Khúc-Hương, sông Sê San, sông Ba, sông Serepok và hệ thống sông Đồng Nai. Trong đó, các lưu vực sông có tiềm năng thủy điện lớn nhất như sông Đà, sông Lô, sông Sê San và sông Đồng Nai chiếm khoảng 75% tiềm năng cả nước.

Tuy nhiên, theo Viện Quy hoạch thủy lợi miền Nam, tính riêng lưu vực hệ thống sông Đồng Nai với tổng diện tích gần 50.000 km², bao gồm 11 tỉnh thành như Đăk Nông, Ninh Thuận, Lâm Đồng, Bình Thuận, Bình Phước, Đồng Nai, Bà Rịa-Vũng Tàu, Bình Dương, TPHCM, Long An và Tây Ninh, thì đến thời điểm hiện tại, trên lưu vực hệ thống sông Đồng Nai đã có đến 17 công trình thủy điện với tổng công suất khoảng 3.000 MW.

Việc phát triển thủy điện ồ ạt trên lưu vực sông Đồng Nai đang làm chất lượng nước khu vực thượng lưu bị ô nhiễm cục bộ, phía hạ lưu (khu vực sau đập Trị An trên sông Đồng Nai, sau đập Dầu Tiếng trên sông Sài Gòn, sông Vàm Cỏ Đông và sông Thị Vải), nguồn nước đã bị ô nhiễm, nhiều nơi đã bị ô nhiễm nặng.

Vấn đề nổi cộm nhất đối với 11 tỉnh thành lưu vực hệ thống sông Đồng Nai chính là quy hoạch bậc thang thủy điện bị thay đổi một cách tùy tiện, không xem xét hiệu ích tổng thể về cấp nước, phòng lũ, đẩy mặn, dòng chảy môi trường… dẫn đến thực trạng ô nhiễm nguồn nước và thiếu nước sử dụng trong mùa khô.