Bao bì, mã code bị làm nhái: Người mua hàng trực tuyến ‘mất điểm tựa’

(KTSG Online) - Trong môi trường mua sắm trực tuyến, bao bì và mã code không còn là "tấm khiên” bảo đảm chất lượng. Sự tinh vi của hàng nhái cùng thông tin sai lệch khiến người mua dần mất điểm tựa khi lựa chọn sản phẩm. Các thủ đoạn gian lận có tổ chức cũng khiến việc kiểm soát chất lượng hàng hóa trở nên phức tạp hơn.

• TPHCM nộp ngân sách hơn 400 triệu đồng sau 1 tháng đẩy lùi hàng giả
• Gỡ bỏ gian hàng trong 24 giờ khi phát hiện có hàng giả, hàng nhái

Chiều ngày 7-1, Trung tâm Báo chí TPHCM tổ chức buổi tọa đàm với chủ đề “An toàn thực phẩm, phòng chống gian lận thương mại, hàng giả và trách nhiệm truyền thông trên nền tảng số”.

Xử lý vi phạm mới chỉ ở phần ngọn

Trước thực trạng hoạt động mua sắm đang dịch chuyển nhanh sang môi trường trực tuyến, nơi các yếu tố nhận diện hàng hóa trở nên mơ hồ và khó kiểm soát, bà Lý Kim Chi, Chủ tịch Hiệp hội Lương thực thực phẩm TPHCM (FFA), cho rằng thách thức về an toàn thực phẩm hiện nay không nằm ở điểm bán, mà ở tốc độ lan truyền thông tin trên không gian số. Chỉ trong vài giờ, một sản phẩm không rõ nguồn gốc có thể bán ra hàng ngàn đơn thông qua các phiên livestream, trong khi một thông tin sai lệch có thể nhanh chóng làm tổn hại uy tín của cả một ngành hàng.

Bà Chi cho biết, doanh nghiệp làm ăn chân chính đang phải gánh chịu tác động kép. Một mặt, họ phải đầu tư lớn cho mô hình sản xuất, truy xuất nguồn gốc và tuân thủ quy định. Mặt khác, họ phải cạnh tranh bất bình đẳng với hàng giả, hàng nhái được quảng cáo sai sự thật bằng những lời hứa "thần kỳ" với giá rẻ.

Ở góc độ quản lý, PGS. TS Phạm Khánh Phong Lan, Giám đốc Sở An toàn thực phẩm TPHCM, hiệnác lực lượng chức năng như thanh tra, quản lý thị trường, công an dù nỗ lực đi bắt và xử lý vi phạm thì đó mới chỉ là giải quyết phần ngọn. Những hành vi vi phạm ngày càng tinh vi, thậm chí có tình trạng bao che, làm giả quy mô lớn khiến việc phát hiện rất khó khăn.

Bà Lan chia sẻ, khó nhất nằm ở "phần gốc" là đầu ra cho thực phẩm sạch. Doanh nghiệp làm thật không thiếu vốn hay kỹ thuật, nhưng khó cạnh tranh khi tâm lý người tiêu dùng vẫn đặt tiêu chí rẻ lên hàng đầu. Tuy nhiên, một đồng tiết kiệm hôm nay mua thực phẩm trôi nổi có thể phải trả giá bằng rất nhiều tiền chữa bệnh trong tương lai.

Thủ đoạn tinh vi, lừa đảo có tổ chức

Các thủ đoạn gian lận trên môi trường số ngày càng có tổ chức. Các đối tượng không chỉ nhái bao bì, tên thương hiệu mà còn sử dụng hình ảnh, video, thậm chí tên tuổi của doanh nghiệp thật để bán sản phẩm giả. Họ tạo dựng cả một hệ sinh thái với đánh giá ảo, chuyên gia ảo để hợp thức hóa hành vi lừa đảo.

Làm rõ hơn về các chiêu thức lừa đảo, ông Nguyễn Quang Huy, Phó Chi cục trưởng Chi cục quản lý thị trường TPHCM, cho biết các hành vi vi phạm hiện nay diễn biến rất phức tạp với 5 thủ đoạn phổ biến. Thứ nhất, hàng giả ngày càng tinh vi do công nghệ làm hàng giả, hàng nhái ngày càng phát triển, sản phẩm giả rất giống hàng thật, thậm chí có cả bao bì, tem mác, mã code khó phân biệt bằng mắt thường.

Thứ hai, các đối tượng thường sử dụng tài khoản ảo, đổi tên shop liên tục bằng cách tạo ra hàng loạt tài khoản bán hàng ảo, liên tục thay đổi tên shop, địa chỉ, hoặc thậm chí là nền tảng bán hàng để tránh bị theo dõi, phát hiện;

Thứ ba, các đối tượng quảng cáo đánh lừa bằng hình ảnh, video chất lượng cao, sử dụng hình ảnh, video sản phẩm rất chuyên nghiệp, không khác gì hàng thật, thậm chí còn thuê người mẫu, người nổi tiếng để quảng bá, khiến người tiêu dùng khó lòng phân biệt.

Thứ tư là tinh vi hơn, các đối tượng còn tạo ra các trang web, ứng dụng giả mạo có giao diện giống hệt trang web chính hãng để lừa đảo người tiêu dung. Cuối cùng, thủ đoạn đa dạng kênh bán hàng và kho hàng phân tán đang gây khó khăn lớn cho công tác giám sát.

Chống hàng giả không thể bằng tin giật gân

Để bảo vệ người tiêu dùng trước ma trận thông tin, bà Nguyễn Minh Hương, CEO Tập đoàn truyền thông Golden, đã chia sẻ bộ nhận diện "review ảo" để cảnh báo. Theo đó, người tiêu dùng cần cảnh giác với những bài đánh giá sử dụng ngôn từ tâng bốc quá mức như "siêu phẩm", "đỉnh của chóp" hoặc xuất hiện hàng loạt review 5 sao có nội dung na ná nhau trong thời gian ngắn.

Nói thêm về vai trò của truyền thông trong cuộc chiến hàng giả, nhà báo Võ Hồng Văn, Uỷ biên Ban biên tập của Tạp chí Kinh tế Sài Gòn, cho biết trong môi trường số, nơi thông tin sai lệch lan truyền chỉ trong vài phút, báo chí chính thống thường chậm hơn do phải qua nhiều khâu kiểm chứng. Tuy nhiên, việc chậm này là cần thiết. Sự tỉnh táo của báo chí chính là hàng rào đầu tiên bảo vệ người tiêu dùng không chỉ trước hàng hóa độc hại, mà cả trước thông tin độc hại.

Ông Văn cũng thẳng thắn nhìn nhận một thực tế hiện nay là tâm lý đám đông và xu hướng thích tin giật gân khiến người tiêu dùng dễ bị cuốn theo những lời quảng cáo của người nổi tiếng. Vì vậy, trách nhiệm của nhà báo không chỉ là đưa tin nhanh, mà còn phải kiểm chứng đến cùng, phân biệt rõ sai phạm cá biệt hay mang tính hệ thống, tránh quy chụp và dẫn dắt dư luận sai lệch.

Trong cuộc chiến thông tin trên nền tảng số, báo chí cũng phải tự chứng minh giá trị của mình bằng sự tử tế, chuyên nghiệp và chiều sâu phân tích. Nếu báo chí không làm tốt vai trò này, làn sóng mạng xã hội sẽ có thể tiếp tục "lấn át".

Ngoài ra, bà Hương cho rằng báo chí cũng cần giữ vai trò cân bằng. Việc đưa tin theo kiểu "dọa cho sợ" có thể hiệu quả tức thời nhưng nếu vội vã, thiếu kiểm chứng có thể "giết chết" cả một ngành hàng. Vì vậy, truyền thông cần đồng hành cùng cơ quan quản lý để thay đổi nhận thức cộng đồng một cách bền vững, giúp người dân biết cách lựa chọn thực phẩm an toàn thay vì chỉ chạy theo tin tức giật gân.