(KTSG) - Trong thực tiễn hoạt động của các doanh nghiệp thực phẩm, ghi thành phần nguyên liệu luôn tiềm ẩn nhiều rủi ro về pháp lý, dù về mặt hình thức, nhiều nhãn hàng được thiết kế “đúng luật”.
Vấn đề không nằm ở việc doanh nghiệp có ghi thành phần hay không, mà nằm ở cách ghi, mức độ chi tiết và đặc biệt là khả năng duy trì tính chính xác của thông tin khi bị kiểm tra thực tế. Sau đây là hai trường hợp phát sinh rủi ro pháp lý thường thấy trong cách ghi thành phần nguyên liệu nhãn thực phẩm của các doanh nghiệp Việt Nam hiện nay và hướng xử lý.
Thành phần nguyên liệu hỗn hợp: cách ghi không nhất quán
Theo điều 16 Nghị định 43/2017/NĐ-CP (được sửa đổi, bổ sung bởi Nghị định 111/2021/NĐ-CP), đối với nguyên liệu hỗn hợp, doanh nghiệp không bắt buộc phải liệt kê toàn bộ các thành phần cấu tạo nên nguyên liệu đó. Quy định này nhằm tạo dư địa linh hoạt cho doanh nghiệp trong việc thiết kế nhãn, tránh việc nhãn quá dài và khó tiếp cận với người tiêu dùng.
Trên thực tế, nhiều doanh nghiệp chọn cách vừa ghi tên nguyên liệu hỗn hợp vừa liệt kê một số thành phần bên trong nhưng lại không đầy đủ. Cách ghi này dễ dẫn đến cách hiểu rằng doanh nghiệp đang lựa chọn phương án công bố chi tiết, nhưng lại không thực hiện đến cùng. Trong bối cảnh kiểm soát chất lượng ngày càng chặt chẽ, đặc biệt tại các hệ thống phân phối lớn, sự thiếu nhất quán này có thể bị đánh giá là gây nhầm lẫn về bản chất sản phẩm.
Hệ quả không chỉ dừng lại ở rủi ro xử phạt hành chính, mà còn là nguy cơ hàng hóa bị tạm ngưng lưu thông, yêu cầu chỉnh sửa nhãn, cập nhật lại hồ sơ tự công bố, kéo theo việc tăng chi phí và chậm trễ giao thương.
Công bố định lượng nguyên liệu: “đúng lúc ghi, sai lúc kiểm tra”
Rủi ro pháp lý đặc thù khác phát sinh từ việc công bố định lượng hoặc hàm lượng của các nguyên liệu có tính không ổn định, chẳng hạn như vi sinh vật sống, enzyme, hoạt chất sinh học, hoặc các thành phần dễ biến đổi theo thời gian và điều kiện bảo quản.
Tại thời điểm sản xuất và đóng gói, các chỉ tiêu này có thể hoàn toàn phù hợp với công bố. Tuy nhiên, trong quá trình vận chuyển, lưu kho và phân phối, hàm lượng thực tế có thể suy giảm. Khi cơ quan chức năng bất chợt lấy mẫu kiểm tra, kết quả phân tích không còn trùng khớp với thông tin trên nhãn, doanh nghiệp có nguy cơ bị xác định là ghi nhãn sai sự thật, dù không có yếu tố gian dối chủ quan.
Trong bối cảnh môi trường pháp lý ngày càng nghiêm ngặt, cách tiếp cận thận trọng, nhất quán và dựa trên quản trị rủi ro sẽ giúp doanh nghiệp không chỉ tuân thủ quy định, mà còn tự bảo vệ mình trước những tranh chấp và chế tài phát sinh từ chính nhãn hàng hóa của mình.
Vấn đề pháp lý cốt lõi nằm ở việc pháp luật hiện hành đánh giá hành vi vi phạm dựa trên kết quả kiểm tra thực tế, chứ không dựa trên ý chí hay thiện chí của doanh nghiệp tại thời điểm ghi nhãn. Do đó, việc đúng quy trình nội bộ chưa đủ để bảo vệ doanh nghiệp trước rủi ro pháp lý nếu thông tin công bố không còn chính xác khi bị kiểm tra.
Để giảm thiểu rủi ro
Từ góc độ quản trị rủi ro pháp lý, doanh nghiệp cần chuyển từ tư duy ghi đúng tại thời điểm sản xuất sang tư duy bảo toàn tính đúng trong suốt vòng đời sản phẩm. Một số hướng tiếp cận có thể cân nhắc bao gồm:
Thứ nhất, công bố mức tối thiểu của thành phần không ổn định tại thời điểm hết hạn sử dụng, thay vì công bố hàm lượng ban đầu.
Thứ hai, bổ sung thông tin giải thích hoặc cảnh báo trên nhãn về khả năng biến thiên tự nhiên của thành phần theo thời gian và điều kiện bảo quản, nhằm minh bạch hóa thông tin với người tiêu dùng.
Thứ ba, rà soát sự thống nhất giữa nhãn hàng hóa, hồ sơ tự công bố và các tài liệu kỹ thuật nội bộ, bảo đảm mọi thông tin được đưa ra đều có thể đáp ứng được việc kiểm tra thực tế.
Thứ tư, đối với sản phẩm nhập khẩu hoặc có chuỗi phân phối dài, cần đặc biệt lưu ý đến các yếu tố môi trường có thể ảnh hưởng đến độ ổn định của nguyên liệu.
Ghi thành phần nguyên liệu trên nhãn không chỉ là yêu cầu hình thức, mà là cam kết pháp lý của doanh nghiệp về bản chất và chất lượng sản phẩm trong toàn bộ quá trình lưu thông. Đối với các nguyên liệu không ổn định, mỗi con số được đưa lên nhãn đều mang theo rủi ro nếu không được tính toán trên cơ sở thực tế kiểm soát được. Trong bối cảnh môi trường pháp lý ngày càng nghiêm ngặt, cách tiếp cận thận trọng, nhất quán và dựa trên quản trị rủi ro sẽ giúp doanh nghiệp không chỉ tuân thủ quy định, mà còn tự bảo vệ mình trước những tranh chấp và chế tài phát sinh từ chính nhãn hàng hóa của mình.
(*) Công ty Luật TNHH HM&P
