(KTSG Online) - Áp lực chi phí đầu vào leo thang do xung đột địa chính trị, giá năng lượng và logistics đang siết chặt biên lợi nhuận của nhiều ngành sản xuất, phân phối. Trong khi đó, sức mua suy yếu khiến dư địa tăng giá gần như không còn. Vì vậy, "giữ giá để giữ thị trường" vì không chỉ là lựa chọn khó của doanh nghiệp, mà còn là bài toán điều hành đầy thách thức.
- Xung đột Trung Đông đẩy doanh nghiệp Việt vào 'cú sốc chi phí' mới
- Xung đột Trung Đông khiến gần 90% doanh nghiệp logistics Việt bị ảnh hưởng
Cú sốc chi phí lan rộng toàn chuỗi
Doanh nghiệp và hiệp hội ngành hàng cho biết áp lực chi phí đang lan rộng toàn chuỗi sản xuất - phân phối.
Ông Vũ Đình Tuấn, Công ty CP Phân bón Dầu khí Cà Mau, cho biết Trung Đông cung ứng khoảng 33% sản lượng urê toàn cầu. Xung đột khu vực này làm gia tăng nguy cơ gián đoạn nguồn cung, đẩy giá urê có thời điểm lên 700 đô la Mỹ/tấn, tương đương 19.000–20.000 đồng/kg, cao hơn đáng kể so với trong nước.
Biến động năng lượng tiếp tục là "đòn bẩy chi phí" lớn nhất. Theo ông Tuấn, cứ mỗi 10 đô la Mỹ tăng của giá dầu có thể khiến chi phí khí đầu vào tăng hàng trăm tỉ đồng.
Song song đó, chi phí logistics quốc tế tăng 20-30%, vận tải nội địa tăng 15-20%, tạo áp lực kép và lan tỏa chi phí trên toàn chuỗi sản xuất.
Nhiều ngành khác cũng chịu tác động rõ rệt. Ngành chăn nuôi ghi nhận giá nguyên liệu tăng 15-19% trong thời gian ngắn; xi măng chịu áp lực khi giá than tăng 7-10%, nguyên liệu khác tăng 15-20%; thép đối mặt với giá quặng sắt và phế liệu nhập khẩu leo thang.
Ông Lã Văn Kính, Hiệp hội Thức ăn chăn nuôi Việt Nam, cho biết giá bắp, đậu nành tăng mạnh trong khi giá heo, gia cầm lại giảm 1.000-2.000 đồng/kg. Khi thức ăn chiếm tới 70% giá thành, biên lợi nhuận doanh nghiệp bị bào mòn đáng kể.
Điểm chung là các chi phí này đều gắn với thị trường quốc tế, khiến doanh nghiệp khó kiểm soát, tạo áp lực "chi phí đẩy" ngày càng rõ nét lên nền kinh tế.
Doanh nghiệp phải gồng mình "ghìm giá"
Trong bối cảnh chi phí leo thang, tăng giá bán là phản ứng tự nhiên, nhưng sức mua suy yếu khiến doanh nghiệp buộc phải thận trọng.
Bà Nguyễn Thị Thu Hiền, Central Retail Việt Nam, cho biết chi phí vận hành đã tăng khoảng 15%, trong khi nhiều nhà cung cấp đề xuất tăng giá 10-20%, riêng thực phẩm 5-20%.
Trong khi đó, người tiêu dùng lại đang thắt chặt chi tiêu, buộc doanh nghiệp phải cân nhắc kỹ trước khi điều chỉnh giá. Để giảm áp lực, hệ thống này tăng tồn kho khoảng 30% nhằm "đệm giá" và đẩy mạnh khuyến mãi để giữ sức mua.
Tương tự, ông Nguyễn Minh Tâm, WinCommerce, cho biết chi phí logistics và nguyên liệu tăng đang gây áp lực trực tiếp lên giá bán lẻ, đặc biệt với thực phẩm tươi sống và hàng nhập khẩu. Một số nhà cung cấp đã tính đến việc tăng giá 5-20% song doanh nghiệp đang chủ động đàm phán để hạn chế tác động đến người tiêu dùng.
Đại diện AEON Việt Nam cũng cho biết doanh nghiệp tận dụng hệ thống kho bãi để tích trữ hàng, qua đó trì hoãn tăng giá trong ngắn hạn. Tuy nhiên, một số mặt hàng nhập khẩu như cá hồi Na Uy đã tăng 15-20% do vận chuyển kéo dài và rủi ro nguồn cung.
Áp lực chi phí không chỉ dừng ở thực phẩm. Ngành nhựa chịu tác động mạnh khi giá hạt nhựa tăng tới 30%, kéo theo nguy cơ thiếu hụt nguồn cung.
Trong ngành phân bón, bài toán giữ giá gắn trực tiếp với sinh kế nông dân. Dù giá thế giới tăng 40-50%, nhưng ông Vũ Khánh Thiện của Tổng công ty Phân bón và Hóa chất Dầu khí, giá trong nước mới tăng khoảng 20% nhờ nỗ lực kìm giá, nhưng áp lực đầu vào vẫn lớn.
Có thể thấy, "giữ giá" lúc này không chỉ là chiến lược cạnh tranh mà còn là điều kiện để duy trì thị phần và dòng tiền trong bối cảnh chi phí tiếp tục gia tăng.
Cần sự tương hỗ giữa các bên
Trong ngắn hạn, việc doanh nghiệp gồng mình giữ giá góp phần ổn định thị trường và hỗ trợ người tiêu dùng. Tuy nhiên, nếu chi phí đầu vào tiếp tục leo thang, biên lợi nhuận sẽ bị bào mòn, làm suy giảm năng lực sản xuất, thậm chí tiềm ẩn nguy cơ đứt gãy nguồn cung.
Thực tế cho thấy dư địa "ghìm giá" không còn nhiều. Nhiều nhà bán lẻ đang đàm phán với nhà cung cấp để giữ giá ổn định, nhưng bản thân nhà cung cấp cũng chịu áp lực chi phí nên khó duy trì lâu. Trong một số trường hợp, nếu không chấp nhận điều chỉnh giá, nguồn hàng có thể bị gián đoạn, buộc doanh nghiệp phải tăng giá để đảm bảo cung ứng.
Trong bối cảnh đó, các giải pháp điều hành không thể chỉ dừng ở biện pháp hành chính, mà cần tập trung xử lý gốc rễ là chi phí đầu vào, yếu tố quyết định mặt bằng giá.
Từ phía doanh nghiệp, bà Nguyễn Thị Thu Hiền kiến nghị kiến nghị tập trung vào ba trụ cột chi phí: năng lượng, thuế - tài chính và logistics. Trong đó, giảm thuế bảo vệ môi trường với xăng dầu được xem là giải pháp lan tỏa mạnh, giúp hạ chi phí vận chuyển và giá thành.
Đồng thời, kéo dài giảm VAT xuống 8% và gia hạn thuế, tiền thuê đất sẽ hỗ trợ dòng tiền, kích cầu tiêu dùng và tạo dư địa giữ giá trong ngắn hạn.
Ở khâu đầu vào, đề xuất giảm thuế nhập khẩu về 0% đối với nguyên liệu thiết yếu như ngô, đậu nành, dầu cọ hay nguyên liệu sữa phản ánh áp lực lớn của ngành thực phẩm và chăn nuôi. Tuy nhiên, khi dư địa chính sách thuế dần thu hẹp, bài toán chuyển sang tối ưu logistics và thủ tục thông quan nhằm giảm chi phí thực tế.
Các doanh nghiệp bán lẻ cũng chủ động tái cấu trúc chuỗi cung ứng, tăng kết nối cung - cầu, ưu tiên hàng nội địa để rút ngắn vận chuyển và giảm phụ thuộc nhập khẩu. Đồng thời, việc đơn giản hóa thủ tục công bố chất lượng sẽ giúp mở rộng nguồn cung với chi phí thấp hơn.
Ở góc độ quản lý, các chương trình bình ổn thị trường, khuyến mãi và kích cầu tiêu dùng tiếp tục được duy trì, cho thấy vai trò của cơ quan quản lý không chỉ là kiểm soát giá mà còn hỗ trợ chia sẻ chi phí với doanh nghiệp.
Kinh nghiệm từ các giai đoạn trước cho thấy, khi chi phí tăng cao, giải pháp hiệu quả nhất là giảm chi phí vốn và đầu vào. Ba "điểm nghẽn" cần xử lý đồng thời hiện nay là năng lượng, logistics và tài chính. Nếu không tháo gỡ được các nút thắt này, việc yêu cầu doanh nghiệp giữ giá sẽ không bền vững.
Nói cách khác, "giữ giá" không thể là nỗ lực đơn lẻ, mà phải là kết quả của một hệ giải pháp đồng bộ. Chỉ khi chi phí đầu vào được "giải nhiệt", mặt bằng giá mới có thể ổn định một cách thực chất và dài hạn.
