(KTSG) - Bali là điểm đến chịu nhiều tác động nhất khi cuộc chiến Trung Đông leo thang, nhiên liệu bay khan hiếm, giá vé tăng vọt… Nhưng khủng hoảng cũng là cơ hội để ASEAN định lại vị trí chiến lược trung tâm hàng không (hub) của khu vực. Tuy vậy, các kế hoạch hub chỉ trở nên khả thi khi căng thẳng Trung Đông chấm dứt hoàn toàn và giá xăng máy bay trở lại bình thường.
- Hàng không đối mặt áp lực giá nhiên liệu, xây dựng kịch bản ứng phó
- Gần 2.200 người tham gia diễn thực cảnh khai mạc Năm Du lịch Quốc gia 2026
Bali là điểm yếu nhất
Các chuyên gia hàng không và du lịch nói với đài CNA của Singapore rằng Thái Lan và Indonesia nằm trong số những điểm đến Đông Nam Á chịu rủi ro cao nhất nếu cuộc khủng hoảng vùng Vịnh kéo dài.
Ngành du lịch và hàng không Thái Lan đối mặt rủi ro cao. Tổng cục Du lịch Thái Lan (TAT) ước tính khủng hoảng vùng Vịnh có thể làm giảm 10-15% lượng khách quốc tế đến Thái Lan trong năm nay. Đại học Phòng Thương mại Thái Lan (UTCC) ước tính ngành du lịch có thể mất 29 tỉ baht (gần 900 triệu đô la) doanh thu nếu chiến sự kéo dài 6 tháng, ngay cả khi giao tranh chỉ trong 1-3 tháng thì thiệt hại vẫn ở mức cao 9-20 tỉ baht.
Indonesia cũng chịu các tác động tương tự. Tuy vậy, đảo du lịch Bali chịu tác động lớn nhất do phụ thuộc vào lượng khách từ châu Âu và các thị trường bay đường dài khác. Thị trường khách Trung Đông chiếm 1%, khách châu Âu chiếm 15% - nhưng các hãng bay Trung Đông vận chuyển hơn 50% lượng khách đến hòn đảo. Bali đang hướng thu hút du khách Ấn Độ và Úc.
Ngay cả một quốc gia có nội lực dồi dào hơn như Malaysia cũng đang phải tính toán lại… Hiện khách Âu chiếm chưa đến 15% tổng số khách du lịch, do đó các tuyến bay từ châu Âu bị gián đoạn không tác động trực tiếp. Dù nhỏ về số lượng, nhưng khách châu Âu lại chiếm tỷ lệ doanh thu cao hơn, do chi tiêu nhiều hơn cho lưu trú, tour và mua sắm.
“Câu hỏi lớn là cuộc chiến này sẽ kéo dài bao lâu và hậu quả sẽ như thế nào”, theo lời ông Nigel Wong, Chủ tịch Hiệp hội các đại lý du lịch và lữ hành Malaysia. Tuy nhiên, ông Wong vẫn lạc quan rằng Malaysia có thể đạt được mục tiêu 45 triệu lượt khách du lịch trong năm nay. Nhu cầu mạnh mẽ từ Đông Á, Ấn Độ và các thị trường nội địa Đông Nam Á dự kiến sẽ bù đắp bất kỳ sự thiếu hụt tiềm tàng nào từ châu Âu.
Ông Wong nói các tuyến bay quốc tế trực tiếp đến Kuala Lumpur, Penang và Kota Kinabalu đang gia tăng, đặc biệt là các tuyến bay từ Trung Quốc. Cơ sở hạ tầng được cải thiện, tiện nghi đô thị gia tăng và bảo tồn di sản đang gia tăng sức hút của du lịch Malaysia.
Định lại cơ hội chiến lược
Các hãng hàng không toàn cầu đang đánh giá lại rủi ro khi quá cảnh tại các hub Trung Đông. Các hub hàng không Đông Nam Á có thể tự tin định vị mình như là những điểm dừng thay thế cho du khách đến châu Âu, ngay cả khi xung đột Trung Đông kết thúc.
“Những gì đang diễn ra ở Trung Đông là một cơ hội tốt để khu vực của chúng ta trở thành trung tâm trung chuyển tiếp theo - một trung tâm an toàn hơn, ổn định hơn để đến châu Âu thay vì phải quá cảnh ở Trung Đông.
Các hub ở Thái Lan, Singapore, Hồng Kông và Malaysia có thể thay thế vai trò của các hub vùng Vịnh. Nếu làm được điều đó, đó có thể sẽ là một cơ hội tốt cho chúng ta”, ông Norazman Mahmud, Giám đốc điều hành của Cơ quan Hàng không Dân dụng Malaysia, nói với đài CNA. Ông nói thêm rằng Malaysia Airlines đang lên kế hoạch tăng tần suất các chuyến bay thẳng đến châu Âu, nhất là London và Paris.
Các chuyến bay đường dài không quá cảnh ở Trung Đông đang được quan tâm. Xung đột Trung Đông buộc Qantas và British Airways phải thay đổi lộ trình, chọn các điểm dừng tại Singapore và Kuala Lumpur, khiến lượng đặt chỗ qua Changi tăng 38%.
Vietnam Airlines nói sẽ sử dụng máy bay thân rộng có sức chứa lớn hơn, như Airbus A350, trên các đường bay châu Âu để bổ sung thêm gần 1.000 chỗ ngồi trong các giai đoạn cao điểm. Trong khi đó, các hãng hàng không Trung Quốc tận dụng cơ hội này để tăng thêm 2.900 chuyến bay đến châu Âu, lấp đầy khoảng trống thị trường.
Thế nhưng, hiện tại đây chỉ là những phác thảo lạc quan. Mạng lưới bay toàn cầu của các hãng hàng không lớn trong khu vực như Vietnam Airlines, Vietjet Air, Malaysia Airlines, AirAsia X, Thai Airways hay Garuda Airlines vẫn chưa hoàn thiện và không phủ rộng như Singapore Airlines.
Hiện Singapore Airlines cũng là hãng Đông Nam Á duy nhất được khai thác thương quyền năm (fifth freedom) tại Tokyo và Frankfurt trên các đường bay đến Mỹ. Ngoài ra, các sân bay quốc tế ở ASEAN vẫn chưa đủ mạnh để “gánh vai trò hub” như Changi.
Tham vọng “định vị lại” của các nước ASEAN đang trở nên khó nhọc, bởi họ đang phải gánh chung “lò lửa chi phí” khổng lồ với hàng không toàn cầu, bào mòn mọi nguồn lực cạnh tranh.
Tránh “lò lửa chiến tranh”
Hàng không toàn cầu đang nín thở vì khủng hoảng Trung Đông. Khi khủng hoảng bùng nổ, các hãng bay đã “né” không phận Trung Đông, bởi sợ cảnh “tên bay đạn lạc”. Các hoạt động tác chiến điện tử như gây nhiễu GPS, hệ thống vô tuyến… cũng gây mất an toàn cho máy bay.
Ảnh: flightradar24
“Lò lửa” vùng Vịnh đã khiến nhiều hãng bay đình hoãn các tuyến bay đến Trung Đông đến cuối tháng 4, đầu tháng 5 hoặc tháng 6. Có hãng như AirBaltic hoãn các chuyến bay đến Dubai đến tháng 10 - tức hãng bay đã dự trù chiến tranh sẽ kéo dài hơn 6 tháng.
Thống kê của Simple Flying và các hãng dữ liệu hàng không khác ước tính thiệt hại sơ bộ của bảy hãng bay chính vùng Vịnh là 1,5 tỉ đô la mỗi tuần. Riêng Financial Times nói cuộc chiến làm vốn hóa của 20 hãng bay niêm yết lớn nhất thế giới bốc hơi hơn 53 tỉ đô la.
…và “lò lửa chi phí”
Hiện nhiều chuyến bay phải đi hành lang hẹp trên không phận Georgia và Azerbaijan, hoặc bay đường vòng xa hơn về phía Nam và Tây qua Saudi Arabia. Các chuyến bay Á – Âu dài thêm 1-2 tiếng đồng hồ, chi phí nhiên liệu tăng 26-32%.
Ngoài nhiên liệu, các chi phí như tiền lương phi hành đoàn, khấu hao máy bay, tiền bảo dưỡng và phí hạ cánh đều gia tăng. The Flying Engineer tính toán rằng, một máy bay thân rộng khi tránh không phận Iran có thể tiêu thụ thêm 8.000-15.000 lít nhiên liệu; với giá nhiên liệu có lúc lên đến 220-230 đô la/thùng, mỗi chuyến bay sẽ tốn thêm 8.000-11.000 đô la tiền nhiên liệu.
Với giá nhiên liệu bay đang ở mức cao các hãng nếu tiếp tục bay sẽ lỗ nặng, lợi nhuận bị “bốc hơi” nhiều chục triệu đến hàng trăm triệu đô la. CEO Scott Kirby của United Airlines nói rằng khủng hoảng Trung Đông có thể khiến chi phí nhiên liệu của hãng tăng vọt thêm 11 tỉ đô la.
Hàng không Việt Nam dừng một số tuyến bay nội địa, thu phụ phí nhiên liệu
Cục Hàng không Việt Nam (CAAV) nói khủng hoảng Trung Đông đã làm khan hiếm và thiếu hụt nhiên liệu hàng không (Jet A-1). Cục đã yêu cầu các hãng hàng không rà soát lại kế hoạch khai thác, đặc biệt là các đường bay nội địa. Cục cũng chỉ đạo các cảng hàng không chuẩn bị thêm không gian đỗ máy bay trong trường hợp các hãng phải dừng bay do thiếu nhiên liệu bay(1).
Trong khi đó, trong báo cáo gửi CAAV đầu tháng 3-2026, hai hãng chủ lực là Skypec và Petrolimex khẳng định chỉ đảm bảo cung cấp nhiên liệu theo đúng hợp đồng đã ký cho đến hết ngày 31-3. Cục đã gửi văn bản cho Bộ Giao thông Vận tải cảnh báo nguy cơ thiếu hụt nhiên liệu từ đầu tháng 4 do nhà cung cấp nước ngoài trì hoãn giao hàng hoặc áp dụng điều khoản bất khả kháng để chấm dứt hợp đồng(1).
Việt Nam phải nhập hai phần ba nhiên liệu hàng không, 60% trong số này đến từ Trung Quốc và Thái Lan. Hai nước này đã dừng và hạn chế xuất khẩu trong hai tuần đầu tháng 3, trong khi nguồn cung từ Singapore cũng đang suy giảm(1).
Từ ngày 1-4, Vietnam Airlines tạm dừng khai thác 7 đường bay, với tổng 23 chuyến bay mỗi tuần. Các đường bay này từ Hải Phòng đi Buôn Ma Thuột, Cam Ranh, Phú Quốc và Cần Thơ; và từ TPHCM đi Vân Đồn, Rạch Giá và Điện Biên. Các hãng bay Việt Nam cũng công bố các mức phụ thu nhiên liệu(2).
Các hãng bảo hiểm thường từ chối hoặc tăng mức phí cực cao cho lộ trình bay qua vùng chiến sự, khiến việc duy trì đường bay trở nên bất khả thi về mặt kinh tế.
Các tuyến bay Á - Âu đang cháy vé, giá vé Singapore - London cao gấp 3 lần so với trước chiến tranh. Một số tuyến bay đi châu Âu từ Hồng Kông và các điểm châu Á khác có thời điểm tăng đến 5 lần. Tần suất hoạt động của các trung tâm hàng không vùng Vịnh như Dubai, Doha và Abu Dhabi cũng giảm đáng kể.
Theo CNA, Bloomberg, Simple Flying, The Flying Engineer, Travel Tomorrow
(1) https://baochinhphu.vn/nganh-hang-khong-hop-ban-giai-phap-tiet-kiem-nhien-lieu-toi-uu-chi-phi-102260309161339135.htm
(2) https://baochinhphu.vn/cac-hang-hang-khong-viet-nam-dang-xay-dung-phuong-an-phu-thu-nhien-lieu-cac-duong-bay-quoc-te-102260323221650047.htm
