(KTSG Online) - Những con đường cao tốc vươn dài từ TPHCM đến Cà Mau không chỉ rút ngắn hành trình địa lý, mà còn mở ra kỳ vọng về một chu kỳ phát triển mới cho Đồng bằng sông Cửu Long (ĐBSCL). Hạ tầng đã sẵn sàng, câu chuyện còn lại là cách các địa phương kết nối quy hoạch, nguồn lực và chính sách để biến cơ hội thành tăng trưởng thực chất.
- Diễn đàn kinh tế Cần Thơ 2025: Hạ tầng logistics là giải pháp để Cần Thơ thành động lực phát triển vùng ĐBSCL
- Hạ tầng công nghiệp xanh có ‘mở sóng’ FDI vào ĐBSCL?
Ngày 19-12 năm ngoái, 234 dự án lớn trong cả nước đồng loạt khởi công, khánh thành. Trong đó, vùng ĐBSCL có một số dự án quan trọng, tạo bước ngoặt mới cho thu hút đầu tư, phát triển kinh tế của vùng.
Cách đây 5 năm, hạ tầng là điểm nghẽn cơ bản của vùng ĐBSCL khi đường quốc lộ và cao tốc thuộc nhóm thấp nhất cả nước. Đây là một trong những nguyên nhân kìm hãm thu hút đầu tư và phát triển của vùng trong thời gian dài.
Báo cáo Kinh tế thường niên ĐBSCL do Liên đoàn Thương mại và Công nghiệp Việt Nam (VCCI) và nhóm chuyên gia Trường Chính sách công và Quản lý Fulbright (FSPPM) thực hiện, công bố năm 2022, khi đề cập đến phát triển hạ tầng giao thông và logistics ĐBSCL, cho biết vùng chỉ có 2.652km đường quốc lộ chiếm 10,9% cả nước. Đáng chú ý, chỉ có 415km đường quốc lộ được xếp loại tốt, trong khi phần còn lại thuộc nhóm trung bình, xấu và rất xấu.
Trong khi đó, với đường cao tốc, ĐBSCL chỉ có 117km, chiếm 6,7% so với tổng chiều dài cao tốc cả nước (1.757km) và chỉ đứng trên khu vực Tây Nguyên (19km) trong 7 vùng kinh tế của cả nước.
Tuy nhiên, đến thời điểm hiện nay, dưới sự quan tâm đầu tư nhiều hơn từ Trung ương, hạ tầng giao thông, nhất là hệ thống đường cao tốc của ĐBSCL đã có sự thay đổi đáng kể so với trước, ít nhất là so với chính ĐBSCL.
Theo đó, tổng chiều dài các tuyến cao tốc đang được khai thác ở ĐBSCL, gồm TPHCM - Trung Lương; Trung Lương - Mỹ Thuận; Mỹ Thuận - Cần Thơ; Cần Thơ - Cà Mau và tuyến Lộ Tẻ - Rạch Sỏi, đã lên đến hơn 300km. Quan trọng hơn, trục cao tốc từ TPHCM đã nối thông đến tận Cà Mau.
Không dừng lại ở đó, thời gian tới, hạ tầng giao thông vùng ĐBSCL sẽ còn “chuyển mình” mạnh mẽ hơn khi một loạt dự án sắp hoàn thành, đang đầu tư và sẽ thi công mở rộng, tạo động lực phát triển mới cho vùng, gồm cao tốc Cao Lãnh - An Hữu; Châu Đốc - Cần Thơ - Sóc Trăng; cầu Đại Ngãi; cầu Đình Khao; cao tốc Mỹ An - Cao Lãnh; Cà Mau - Đất Mũi; mở rộng cao tốc TPHCM - Trung Lương và Trung Lương - Mỹ Thuận; đầu tư cầu Cần Thơ 2; hệ thống đường bộ ven biển ĐBSCL và cảng Hòn Khoai…
Với những gì đã, đang và sẽ được triển khai về phát triển hạ tầng giao thông và logistics, rõ ràng trong năm 2026 cũng như ở nhiệm kỳ tiếp theo, vùng ĐBSCL sẽ có sự thay đổi mạnh mẽ, toàn diện về hệ thống các trục hạ tầng chính.
Điểm nghẽn kìm hãm thu hút đầu tư và phát triển của ĐBSCL đang và sẽ được giải quyết khi các trục hạ tầng xương sống đã dần thành hình. Điều này, tạo cơ hội để ĐBSCL thoát khỏi “vùng trũng” trong thu hút đầu tư, phát triển kinh tế, nâng cao đời sống người dân.
Báo cáo Kinh tế thường niên ĐBSCL của VCCI và FSPPM, cho thấy năm 2024, ĐBSCL thu hút được 142 dự án đầu tư nước ngoài (FDI). Tổng vốn đăng ký mới đạt 759 triệu đô la Mỹ (tương đương khoảng 19.300 tỉ đồng theo giá hiện hành tại thời điểm đó), chiếm chưa đến 2% tổng vốn FDI cả nước. Trong đó, riêng Long An (nay thuộc tỉnh Tây Ninh) chiếm 124 dự án, với số vốn đăng ký trên 564 triệu đô la Mỹ.
So với các vùng khác trong cả nước, dòng vốn FDI vào ĐBSCL chỉ cao hơn khu vực Tây Nguyên. Đây là con số khiêm tốn, trong khi ĐBSCL có đóng góp rất lớn cho nền kinh tế về nhiều mặt. Cụ thể, mức xuất siêu hơn 14 tỉ đô la Mỹ, chiếm khoảng 58% tổng xuất siêu cả nước năm 2024.
Trao đổi với KTSG Online, ông Nguyễn Phương Lam, Giám đốc Liên đoàn Thương mại và Công nghiệp Việt Nam chi nhánh ĐBSCL (VCCI ĐBSCL), nhấn mạnh rằng hạ tầng hoàn thiện là điều kiện tiên quyết để thu hút đầu tư. “Khi đầu tư phát triển doanh nghiệp ở ĐBSCL sẽ giải quyết được nhiều việc làm. Khi đó, người dân có cơ hội có thu nhập tốt hơn”, ông cho biết.
Theo ông Lam, các địa phương vùng ĐBSCL cần tranh thủ và nắm bắt cơ hội mới về hạ tầng do Trung ương đầu tư để lan tỏa, thu hút đầu tư phát triển kinh tế.
Chẳng hạn, với tỉnh Cà Mau- địa phương có lợi thế phát triển du lịch- khi trục cao tốc Cần Thơ - Cà Mau “nối thông”, địa phương có cơ hội phát triển mạnh lĩnh vực này. “Đường bộ di chuyển thuận lợi tạo cơ hội mới cho du lịch. Tuy nhiên, muốn phát triển du lịch, Cà Mau cần đầu tư xây dựng điểm đến có giá trị và hữu ích, tức được đầu tư bài bản, chuẩn tắc hơn để lôi kéo du khách, tạo nguồn thu cho tỉnh”, ông gợi ý.
Đối với thu hút đầu tư, phát triển công nghiệp, theo ông Lam, bên cạnh hạ tầng “xương sống”, các địa phương cần quan tâm hơn đến hạ tầng khu, cụm công nghiệp. “Các khu, cụm công nghiệp phải được quy hoạch lại, bố trí ở vị trí thuận lợi nhất để kết nối với các trục đường này hoặc phát triển hạ tầng giao thông kết nối vào, nếu chưa thể kết nối trực tiếp”, ông gợi ý.
Bên cạnh đó, Giám đốc VCCI ĐBSCL, cho rằng chính sách là quy định chung nhưng cách điều hành linh hoạt, sự quan tâm trong giải quyết các vấn đề của doanh nghiệp và nhà đầu tư sẽ tạo lợi thế cho địa phương. “Dĩ nhiên, vấn đề nguồn nhân lực cũng cần được giải quyết”, ông cho biết và gợi ý, các địa phương cần xác định rõ ngành, nhóm ngành chủ lực để có cơ chế, chính sách đào tạo, phát triển nhân lực phù hợp. “Đây là vấn đề tôi thấy các địa phương còn rất chung chung”, ông nói.
Hạ tầng đã mở đường cơ hội cho các địa phương ĐBSCL nhưng cơ hội đó có trở thành tăng trưởng hay không phụ thuộc vào sự chuẩn bị, quyết sách của các địa phương. Nếu thiếu “kết nối”, từ quy hoạch công nghiệp, nguồn nhân lực đến chất lượng điều hành, ĐBSCL vẫn có nguy cơ “có cao tốc, nhưng chưa thể tận dụng”…
