(KTSG Online) - Khi quy mô nền kinh tế co hẹp và lạm phát neo ở mức cao do xung đột tại khu vực Trung Đông, dòng vốn thường quay về những thị trường tài sản và vốn an toàn nhất. Trước viễn cảnh trên, mọi quyết định phân bổ vốn của nhà đầu tư cần dựa trên nguyên tắc thận trọng và kỷ luật đầu tư.
- Chứng khoán tháng 3 - Phép thử trước ‘thiên nga đen’?
- Thị trường chứng khoán Việt Nam ‘ngược dòng’ ngoạn mục chiều 4-3
Chuyển động dòng tiền giữa xung đột Trung Đông
Xung đột quân sự tại khu vực Trung Đông đang tạo tác động tiêu cực tới thị trường tài chính và các kênh đầu tư trên toàn cầu. Trong ngày thứ hai diễn ra cuộc xung đột, tên lửa của Iran đã bắn trúng một khách sạn nổi tiếng tại thành phố Dubai thuộc Các Tiểu Vương Quốc Ả Rập Thống Nhất (UAE) - một “cửa ngõ” dầu lửa và trung tâm tài chính toàn cầu, tạo những tác động lớn, vượt xa vấn đề luân chuyển dòng vốn và hàng hóa.
Bên cạnh đó là biến động tỷ giá hối đoái. Một số dự báo từ giới phân tích quốc tế cho biết hai đồng tiền sẽ lên giá là đô la Mỹ và Franc Thụy Sĩ. Ngược lại, đồng tiền của những nền kinh tế nhập khẩu năng lượng có khả năng mất giá rất lớn.
“Điều này tạo ra tương quan bất lợi trong quan hệ quốc tế. Đồng thời, thúc đẩy thay đổi trật tự kinh tế và tài chính toàn cầu mạnh mẽ hơn, với những hướng đi khá bất định thời gian tới”, TS Vũ Đình Ánh, chuyên gia kinh tế dự báo.
Cũng theo ông Ánh, khi quy mô nền kinh tế co hẹp và lạm phát neo giữ ở mức cao, do gián đoạn nguồn cung nhiều loại hàng hóa, dòng vốn thường quay về những thị trường an toàn nhất. “Vị thế trung tâm tài chính của Dubai có thể bị tước bỏ ngay lập tức. Các nguồn tài chính từ dầu mỏ hay các quỹ khổng lồ của Abu Dhabi, Dubai sẽ bị đóng băng, không thể vận hành. Điều này gây ảnh hưởng rất tiêu cực, tạo ra sự đóng băng và cắt khúc các dòng vốn đầu tư toàn cầu”, ông nói tại một toạ đàm về chiến sự Trung Đông ngày 3-3.
Với Việt Nam, dòng tiền có xu hướng rút khỏi tài sản rủi ro như cổ phiếu, khiến chỉ số VnIndex giảm 6% trong tuần diễn ra xung đột Trung Đông. Đây là mức giảm kỷ lục tính từ tuần cuối tháng 3-2025, khi thị trường phản ứng với chính sách thuế đối ứng của chính quyền Tổng thống Donald Trump. Thanh khoản tuần này cũng lập kỷ lục 7 tuần, với giá trị khớp lệnh trung bình 38.549 tỉ đồng/ngày.
Ngược lại, giá vàng lập tức phản ứng khi thiết lập đỉnh mới ở mức 5.322 đô la Mỹ/ounce vào ngày 2-3, quy đổi khoảng 170 triệu đồng/lượng. Tại thị trường Việt Nam, giá bán vàng miếng SJC được niêm yết ở mức 190,9 triệu đồng/lượng, là mức cao nhất từ trước tới nay và vượt xa nhiều dự báo.
Tới ngày 3-3, giá tại các thương hiệu lớn như SJC, DOJI, Bảo Tín Mạnh Hải, Phú Quý… đồng loạt giảm 1,5 triệu đồng/lượng, xuống còn 186,4 triệu đồng/lượng (mua vào) và 189,4 triệu đồng/lượng (bán ra). Nhưng chênh lệch giữa giá vàng miếng và giá vàng thế giới vẫn khá cao, khoảng 16 triệu đồng/lượng.
Ông Trần Hoàng Sơn, Giám đốc chiến lược thị trường, Công ty chứng khoán VPBank (VPBankS), cho biết giá vàng đã tăng gần 2% ngay sau khi xung đột Trung Đông bùng phát và tăng tới 22% trong hai tháng đầu năm 2026, cho thấy nhu cầu trú ẩn an toàn ở mức tối đa.
“Vàng được dự báo tăng mạnh như tài sản trú ẩn an toàn, dự kiến một ‘gap up’ (giá mở cửa của phiên hôm sau chênh cao với mức cao so với phiên trước đó) ngay đầu tuần tới do rủi ro địa chính trị cao. Vàng có thể tiếp tục tăng mạnh trong tuần tới hướng tới kháng cự 5.429-5.734 đô la/ounce", ông Sơn đánh giá.
Bổ sung, ông Michael Kokalari, Giám đốc, Phòng phân tích kinh tê vĩ mô và nghiên cứu thị trường (VinaCapital), tâm lý với thị trường chứng khoán và bất động sản sẽ rất tiêu cực trong kịch bản “chiến sự kéo dài”.
Thậm chí, không chỉ dừng ở yếu tố tâm lý, thực tế tại Việt Nam cho thấy dòng tiền của người gửi tiết kiệm thường có xu hướng rút khỏi thị trường chứng khoán khi lãi suất tiền gửi kỳ hạn 12 tháng tăng vượt ngưỡng 7–8%/năm. Đồng thời, mặt bằng lãi suất tiền gửi trên 7–8% thường kéo lãi suất vay mua nhà lên trên 12–13%/năm.
“Khi chạm ngưỡng này, nhu cầu/mức độ hào hứng với việc mua nhà thường suy giảm đáng kể”, ông Michael Kokalari nói và kỳ vọng cuộc xung đột lần này chỉ là “một phiên bản căng thẳng hơn so với cuộc vào năm 2025”.
“Gạn đục, khơi trong” trong giai đoạn nhiễu động thông tin
Trong bối cảnh tồn tại nhiều rủi ro bất định, các chuyên gia khuyến nghị nhà đầu tư không nên mua/bán theo cảm tính, hoặc tin đồn, mà cần xây dựng phương án bảo vệ tài sản một cách chủ động trước nguy cơ lạm phát.
Ông Michael Kokalari, cho biết xung đột Trung Đông đã đẩy giá dầu và vàng tăng, kéo theo khả năng tăng phí vận tải/đường biển. Điều này có thể tạo áp lực tăng lãi suất tại Việt Nam, do lạm phát và biến động tỷ giá. Nhưng vẫn có một số ngành, doanh nghiệp hưởng lợi từ giá dầu tăng cao, như doanh nghiệp bán lẻ xăng dầu, sẽ ghi nhận lợi nhuận từ lượng hàng tồn kho hiện tại.
Tương tự, doanh nghiệp dịch vụ dầu khí phụ trợ cho hoạt động thăm dò & khai thác (E&P) và doanh nghiệp lọc hóa dầu hưởng lợi nhờ biên lợi nhuận lọc dầu mở rộng, đi kèm với giá dầu tăng cao.
Doanh nghiệp sản xuất cao su tự nhiên cũng được hưởng lợi, nhờ mối tương quan chặt chẽ giữa giá cao su tổng hợp và giá dầu, từ đó đẩy giá cao su tự nhiên tăng.
Với doanh nghiệp vận tải biển trong nước, giá cước vận tải cao hơn và khả năng các tuyến đường di chuyển bị kéo dài do chiến tranh cũng giúp gia tăng doanh thu và lợi nhuận.
Theo đại diện VinaCapital, các cổ phiếu cảng biển niêm yết tại Việt Nam thường được hưởng lợi từ các căng thẳng địa chính trị trong quá khứ, do cước vận tải tăng cao có xu hướng kéo theo phí bốc dỡ và lưu bãi của các doanh nghiệp khai thác cảng gia tăng, dù một cuộc chiến tranh kéo dài, hoặc việc phong tỏa eo biển Hormuz chắc chắn sẽ tác động nghiêm trọng đến sản lượng vận tải toàn cầu.
Một số nhóm doanh nghiệp khác cũng thụ hưởng lợi ích từ xung đột là doanh nghiệp sản xuất phân bón urê, do Iran chiếm khoảng 10% sản lượng xuất khẩu urê toàn cầu. Ngoài ra, hay doanh nghiệp kinh doanh trang sức sẽ hưởng lợi từ lượng vàng tồn kho hiện tại, cũng như việc giá vàng tăng cao cùng nhu cầu tìm kiếm tài sản “trú ẩn an toàn” sẽ thúc đẩy tăng trưởng doanh thu.
Ngược lại, rủi ro sẽ xuất hiện nếu eo biển Hormuz bị đóng trong thời gian dài, khiến doanh nghiệp bán lẻ xăng dầu khó tìm nguồn sản phẩm dầu mỏ thay thế từ Trung Đông. Còn doanh nghiệp đầu ngành khí tự nhiên của Việt Nam là Tổng công ty khí Việt Nam GAS) khó tìm nguồn LPG nhập khẩu để bán tại Việt Nam.
Bên cạnh đó, các doanh nghiệp thuộc nhóm ngành hàng không, du lịch và các doanh nghiệp liên quan đến du lịch cũng chịu ảnh hưởng tiêu cực từ giá dầu tăng cao.
Ngoài các nhóm ngành trên, ông Michael Kokalari dự báo mặt bằng lãi suất gia tăng, do chịu sức ép lạm phát, sẽ gây bất lợi cho các cổ phiếu nhạy cảm với lãi suất, gồm cổ phiếu của nhóm doanh nghiệp bất động sản.
Đồng quan điểm, ông Bùi Văn Huy, Phó tổng giám đốc, Công ty tư vấn đầu tư và quản lý Tài sản FIDT, cho rằng các xung đột địa chính trị như giữa Mỹ - Israel và Iran thường chỉ tác động đến thị trường chứng khoán Việt Nam trong ngắn hạn. Trong khi mặt bằng lãi suất đang có xu hướng nhích lên, khiến dòng tiền rẻ đổ vào chứng khoán sẽ khó duy trì mạnh mẽ.
“Dù có chiến sự hay không, năm nay vẫn là giai đoạn thị trường phân hóa mạnh. Đà tăng của chỉ số VnIndex sẽ không bứt phá như năm 2025”, ông Huy nhận định.
