Phân quyền mạnh hơn cho bộ quản lý doanh nghiệp
Ngọc Lan
(TBKTSG Online)- “Không quay lại chế độ bộ chủ quản doanh nghiệp như trước”, Bộ trưởng, chủ nhiệm Văn phòng Chính phủ Vũ Đức Đam nhấn mạnh về những sửa đổi rất lớn trong dự thảo nghị định về quyền và nghĩa vụ của chủ sở hữu nhà nước đối với khối doanh nghiệp nhà nước (DNNN)
Phiên họp thường kỳ Chính phủ tháng 7 có một nội dung mất nhiều thời gian thảo luận là dự thảo nghị định về phân công, phân cấp thực hiện quyền và nghĩa vụ của chủ sở hữu nhà nước đối với DNNN và vốn nhà nước đầu tư vào doanh nghiệp (gọi tắt là dự thảo thay thế Nghị định 132 hiện hành) do Bộ KH-ĐT đệ trình.
Dự thảo này, theo ông Đam là bàn rất nhiều lần từ năm 2009 đến nay song chưa đi đến thống nhất, nhất là việc làm thế nào để tách quyền quản lý nhà nước ra khỏi quyền quản lý doanh nghiệp. Ông cho rằng, sau khi Luật Doanh nghiệp có hiệu lực, mặc dù tất cả các doanh nghiệp hoạt động trong hành lang pháp lý chung đó nhưng DNNN có đảm nhiệm một số vai trò riêng dẫn đến hành lang pháp lý cho khối này không chặt chẽ. “Nói DNNN là của nhà nước nhưng thực ra ai là chủ?” ông đặt câu hỏi như vậy hôm 31/7 với báo giới để giải thích rằng một số DNNN đã lạm dụng quyền dẫn đến có những thất thoát, sai phạm nghiêm trọng mà khó quy trách nhiệm rõ ràng.
Tuy nhiên, ông Đam bổ sung, đến khi Bộ KH-ĐT trình dự thảo hôm 31/7, đã có nhiều vấn đề được làm rõ hơn. “Xác định rõ cơ quan đầu mối trong thực hiện quyền và trách nhiệm của chủ sở hữu nhà nước tại DNNN là bộ quản lý ngành kinh doanh, UBND cấp tỉnh”.
Còn theo Bộ KH-ĐT, dự thảo này ngoài việc thay thế Nghị định 132 còn mở rộng đối tượng và phạm vi điều chỉnh sang cả những doanh nghiệp có một phần vốn đầu tư của nhà nước. Chính phủ cũng sẽ ban hành điều lệ của từng tập đoàn kinh tế và tổng công ty nhà nước đặc biệt quan trọng.
Đề cập đến phân quyền, dự thảo mới chỉ quy định Thủ tướng chỉ trực tiếp thực hiện 4 quyền quan trọng trong số 10 quyền của chủ sở hữu như quyết định thành lập doanh nghiệp, mức vốn điều lệ, bổ nhiệm nhân sự, phê duyệt chiến lược, kế hoạch sản xuất và kế hoạch đầu tư 5 năm.
Điểm đáng chú ý nhất trong lần sửa này là tăng mạnh thực quyền cho bộ quản lý ngành chính, thay cho chế độ các tập đoàn, tổng công ty nhà nước thực tế xem nhẹ vai trò cua các bộ và tự ý quyết định hoặc trình thẳng nhiều vấn đề lên Chính phủ. Dự thảo cho phép Bộ quản lý ngành kinh doanh chính trực tiếp thực hiện các quyền ở công ty TNHH một thành viên do nhà nước làm chủ sở hữu như phê duyệt chủ trương góp vốn thành lập công ty con có trên 50% vốn góp của nhà nước…Quan trọng nhất là bộ được phép phê duyệt chủ trương cho vay, mua, bán tài sản có giá trị bằng hoặc hơn 50% vốn điều lệ của công ty. Bộ cũng được phê duyệt chủ trương vay nợ nước ngoài của công ty.
Nói khác đi, Bộ quản lý ngành chịu trách nhiệm, giám sát, thanh tra trực tiếp tại doanh nghiệp, thay cho tình trạng trước đây là một tập đoàn, doanh nghiệp nhà nước lớn tuy có nhiều bộ kiểm tra, giám sát nhưng không bộ nào có trách nhiệm cuối cùng khi có vấn đề xảy ra.
Các bộ khác có liên quan đến doanh nghiệp sẽ có vai trò giám sát, kiểm tra chung, trong đó Bộ Tài chính vẫ giữ vai trò giám sát và thanh tra việc sử dụng vốn và hiệu quả kinh doanh, phê duyệt báo cáo tài chính hàng năm của DNNN.
