(KTSG) - Chuỗi cung ứng cà phê lại bị đứt gãy trầm trọng tính từ đại dịch Covid-19 đến nay. Nếu Hormuz “biển yên sóng lặng”, giá cà phê có thể giảm vì nguồn cung đang lớn và được cho là “thừa”.
Còn ngược lại, cũng không đoan chắc về giá cà phê sẽ ra sao, chỉ thấy giá thời gian qua vô cùng nhạy cảm cứ theo… lời đồn mà quay ngoắt lên rồi thoắt cái lại lao xuống.
Loạn lạc hiện nay ở vùng Vịnh Ba Tư gây không ít hoang mang cho giới kinh doanh cà phê trong và ngoài nước. Eo biển Hormuz là tuyến giao thông đường thủy huyết mạch của mặt hàng cà phê từ ba nước sản xuất robusta lớn của thế giới là Việt Nam, Indonesia và Ấn Độ đến thế giới.
Eo biển Hormuz, qua ngã Iran, đã và đang bị khóa, bịt đường thông của hàng hóa từ Đông sang Tây, khiến dòng chảy cà phê bị chặn lại từ mấy tuần trở lại đây.
Một số đại lý to nhỏ tại vùng nguyên liệu Tây Nguyên tỏ ra lo lắng vì không mấy người mua, giới xuất khẩu than khó mở được hợp đồng bán mới, trong khi nhiều doanh nghiệp thu mua nước ngoài nói phải chạy sang các vùng khác như Trung/Nam Mỹ, châu Phi để tìm nguồn thay thế.
Thị trường thắt, mở từng chặp
Cục Hải quan cho biết xuất khẩu cà phê Việt Nam ba tháng đầu 2026 đạt 590.000 tấn thu về 2,75 tỉ đô la Mỹ, tăng 12,5% về lượng nhưng giảm 7% về giá trị. Nếu cuộc chiến tại Iran và căng thẳng địa chính trị vùng này còn kéo dài, không chắc nguồn cung ứng cà phê từ Việt Nam được suôn sẻ như trước.
Không chỉ Việt Nam, Chủ tịch Hiệp hội cà phê Ấn Độ mới đây lên tiếng cảnh báo các nhà xuất khẩu nước ông có thể phải đối mặt với tổn thất lên tới 80% thị trường Tây Á trong những tháng tới. Như vậy, nên thấy trước cà phê Việt Nam sẽ không nằm vào trường hợp ngoại lệ.
Eo biển Hormuz là tuyến giao thông đường thủy huyết mạch của mặt hàng cà phê từ ba nước sản xuất robusta lớn của thế giới là Việt Nam, Indonesia và Ấn Độ đến thế giới.
Thời gian gần đây, quân đội Mỹ phong tỏa các cảng của Iran, Iran trả đũa bằng cách thả thủy lôi xuống vùng biển này và bắn phá tàu thuyền qua lại, bắt phải nộp phí đến hàng triệu đô la mỗi chuyến. Dù đã có gần bốn chục nước liên minh nhằm giải phóng hàng trăm tàu bè hiện đang dính kẹt trên biển như một biện pháp khẩn cấp, nhưng độ an toàn hầu như chưa ai dám bảo đảm.
Tàu buôn càng không dám gần khu vực và bán chỗ thêm với đỉnh điểm là Iran đã bắt giữ hai tàu hàng, trong đó chắc chắn có một lượng cà phê nhất định trên đường vận chuyển qua các nước tiêu thụ. Chuỗi cung ứng cà phê bị đứt gãy trầm trọng tính từ đại dịch Covid-19 đến nay, không chỉ do giá nhiên liệu tăng cao mà còn rủi ro an ninh do xung đột vũ trang kéo dài.
Đàm phán giữa Mỹ với Iran nhằm chấm dứt chiến tranh vẫn bế tắc cho đến khi viết bài này, cũng có nghĩa là người mua hàng đi Âu Mỹ vẫn chưa thể quay lại thu gom hàng một cách bình thường. Từ đó, có thể tin rằng sẽ còn nhiều biến động bất ngờ trên thị trường.
Giá kỳ hạn chịu nhiều áp lực
Tình hình căng thẳng trên Vùng Vịnh để lộ ra hai áp lực lớn trên các sàn kỳ hạn cà phê, hầu như đối nghịch nhau. Về mặt cung-cầu, sau một thời gian dài giá cà phê tăng cực mạnh, các nước sản xuất tranh thủ mở rộng diện tích và sản lượng, nguồn cung trở nên dồi dào hơn, thậm chí có thừa.
Cục Xuất nhập khẩu Bộ Công Thương ước báo sản lượng niên vụ 2025-2026 toàn cầu có thể đạt 182 triệu bao trong khi nhu cầu tiêu thụ chỉ chừng 172 triệu bao cà phê (60 ki lô gam/bao), thừa lớn sau nhiều năm thiếu hụt.
Trên sàn kỳ hạn robusta London, nơi các nhà kinh doanh cà phê Việt Nam thường dùng để tham chiếu, có lúc đã chạm 3.173 đô la/tấn (10-4-2026), rớt từ đỉnh 5.600 đô la lập trong niên vụ trước (hình minh họa), do áp lực từ nguồn cung nhất là từ Brazil với ước đoán năm nay sản lượng đạt kỷ lục trên 70 triệu bao.
Tuy nhiên, khi nghe tin Iran bắt giữ các tàu hàng thương mại, giá kỳ hạn sàn này quay lên nhanh để chạm đỉnh 3.574 đô la (24-4-2026). Cứ mỗi khi có tin dù thật hay giả về đàm phán, với tính nhạy cảm cao, giá các sàn kỳ hạn quay đầu giảm.
Nghe tin chuyến bay của Bộ trưởng ngoại giao Iran sang Pakistan, thị trường đồn ngay là để đàm phán và giá London rớt trong ngày từ 3.574 xuống 3.483 đô la/tấn khi đóng cửa.
Như vậy, động thái thị trường tỏ rõ nếu ở Hormuz “biển yên sóng lặng”, giá các sàn giao dịch chịu áp lực giảm do vụ mùa thế giới năm nay quá lớn.
Ngược lại, Hormuz bất ổn, thị trường kỳ hạn có điều kiện “dậy sóng”. Nhưng lưu ý giá kỳ hạn cà phê tăng chưa chắc đã giúp cho giá cà phê trong nước lên theo. Giá nguyên liệu cả tháng nay chứng kiến chưa thể qua mốc 90.000 đồng, giảm so với trước đây từ 100.000-130.000 đồng mỗi ki lô gam.
Các yếu tố giúp giá kỳ hạn giữ ở mức cao
Nói là mức cao, điều đó không có nghĩa là giá London được kỳ vọng lên các đỉnh cũ trên mức 5.000 đô la/tấn. Nếu giữ trên 3.000 đô la xem ra thực tế hơn, vì có lúc, trong niên vụ này, giá đã chạm đáy 3.064 đô la lập ngày 7-11-2025.
Giả sử như xung đột Vùng Vịnh không xảy ra, giá kỳ hạn robusta đã có thể chuồi thẳng xuống vùng dưới 3.000 đô la do nguồn cung quá lớn. Nhưng bất ổn địa chính trị và giá dầu thô tăng cao cũng có thể đưa giá London về lại trên 4.000 đô la/tấn trong điều kiện giằng co cùng cực về Eo biển Hormuz của các bên tham chiến kéo dài thêm.
Loạn lạc không cho phép giới kinh doanh đưa hàng vào kho trữ của các sàn. Tồn kho đạt chuẩn robusta thuộc sàn London giảm mạnh xuống 38.030 tấn so với đầu niên vụ là 64.500 tấn và tương ứng với arabica là 30.932 tấn so với 34.196 tấn. Giới kinh doanh rút nhanh hàng tồn kho để bù đắp cho lượng chưa thể mua được.
Mặt khác, vẫn còn một số yếu tố khác nghe ra có vẻ tích cực cho giá cà phê kỳ hạn sắp tới. Thay đổi lãnh đạo tại Cục Dự trữ liên bang Mỹ (Fed). Ông Jerome Powell hết nhiệm kỳ và dự kiến ghế Thống đốc mới được Tổng thống Donald Trump tiến cử là Kevin Warsh.
Thị trường tin vị lãnh đạo kế nhiệm này, nếu được chấp thuận, sẽ làm hài lòng Tổng thống Donald Trump ít ra với một vài lần hạ lãi suất sâu. Một đồng đô la Mỹ rẻ là cơ hội cho giới kinh doanh cà phê trên các sàn bồi đắp tồn kho đang rất mỏng. Được biết lượng tồn kho cà phê khả dụng tại châu Âu nay chỉ còn có thể sử dụng trong vòng chưa tới bày tuần (6,8 triệu bao) so với thông thường từ 12-14 tuần.
Hiện tượng thời tiết cực đoan El Nino được dự báo sẽ xuất hiện trên các vành đai Thái Bình Dương vào nửa cuối năm 2026 và có thể kéo dài đến đầu 2027. El Nino ở Việt Nam gây hạn hán, mất mùa và cà phê là một trong những cây nông sản nằm trong vùng chịu ảnh hưởng.
Mặt khác, thời tiết khô hanh hiện nay tại Brazil đang báo hiệu vào mùa rét sớm. Năm nay, thị trường cảnh báo cao sương giá có thể xảy ra tại các vùng trồng cà phê Brazil. Cả hai hiện tượng thời tiết được dự báo ở hai nước sản xuất cà phê hàng đầu thế giới đều gây rủi ro cho nguồn cung chung.
Chính vì thế, có thể dự đoán rằng, từ nay đến cuối năm, giá kỳ hạn robusta London khó xuống dưới 3.000 đô la/tấn, nhưng có lúc vượt lên 4.000 đô la, nhưng mức cao này lưu không bền lâu nếu như hiện tượng thời tiết cực đoan không gây hậu quả nghiêm trọng.
Vấn đề không chỉ giá được giữ mức cao là tốt. Sức mua của bạn hàng nhập khẩu và kích cầu tiêu thụ cà phê trong nước sẽ quyết định thêm cho giá cà phê nội địa. Hàng có vơi, giá mới có điều kiện đầy trở lại.
