(KTSG) - Diễn biến trong những ngày vừa qua, khi giá vàng điều chỉnh mạnh chỉ trong thời gian rất ngắn, là một nhắc nhở đáng chú ý. Ngay cả với một tài sản vốn được xem là nơi trú ẩn, khả năng “lung lay” vẫn có thể xuất hiện nhanh và dữ dội khi kỳ vọng đảo chiều. Thận trọng, vì thế, không phải là bi quan, mà là một phần cần thiết của việc tự bảo toàn.
- Giá vàng vượt 5.000 đô la/ounce khi nhà đầu tư ‘bắt đáy’
- Giá vàng và bạc phục hồi sau đợt giảm lịch sử
Thực tế cho thấy, khi giá một tài sản đi lên đủ lâu, người ta dễ bị cuốn theo đà tăng mà xem nhẹ khả năng đảo chiều của kỳ vọng - một rủi ro vẫn luôn đi kèm, bất kể tài sản đó là gì. Điều này đang đúng với vàng ở thời điểm hiện nay - một tài sản vốn được mặc định là an toàn và gắn với vai trò phòng thủ trong những giai đoạn bất định.
Thời gian gần đây, dù có những nhịp điều chỉnh, xu hướng chung của vàng vẫn là đi lên rất nhanh. Trong bối cảnh những biến động kinh tế và địa chính trị chưa có dấu hiệu sớm khép lại, nhiều lập luận ủng hộ cho đà tăng này tỏ ra thuyết phục. Chính sự “hợp lý” đó khiến những ý kiến phản biện ít được chú ý hơn, ít nhất là trong ngắn hạn.
Vấn đề không nằm ở chỗ vàng có còn vai trò trú ẩn hay không, mà ở cách kỳ vọng đang được hình thành quanh đà tăng của nó. Khi giá đi lên đủ lâu, sự chú ý tự nhiên dịch chuyển từ chức năng phòng thủ sang khả năng tạo lợi nhuận. Những quyết định mua vì mục tiêu giữ giá bắt đầu pha trộn với kỳ vọng mua - bán trong ngắn hạn. Dòng thông tin cập nhật giá vàng liên tục góp phần đẩy nhanh quá trình này. Khi mỗi nhịp tăng mới lại xác nhận các quyết định trước đó, lợi nhuận không còn là khả năng dự đoán, mà trở thành trải nghiệm có thể nhìn thấy và so sánh.
Vàng vẫn có thể tiếp tục đóng vai trò là nơi trú ẩn trong một thế giới nhiều bất định. Nhưng chính sự bất định ấy cũng là lời nhắc rằng không có xu hướng nào là hiển nhiên và không có lợi nhuận nào là chắc chắn.
Kỳ vọng vì thế không còn dựa nhiều vào các yếu tố nền tảng, mà dần dựa vào chính diễn biến giá. Giá tăng liên tục trở thành lý do để tin rằng giá sẽ còn tăng. Trong cơ chế ấy, rủi ro vẫn hiện diện, nhưng thường không còn giữ vai trò trung tâm trong quá trình cân nhắc. Người tham gia thị trường không phải là không nhìn thấy rủi ro, mà là nhìn thấy nó trong một tương quan mà lợi ích đang tỏ ra rõ ràng hơn. Cảm giác an toàn được củng cố từng bước, không nhất thiết bằng những cơn sốt ồn ào, mà bằng sự lặp lại của những kết quả thuận lợi.
Lịch sử thị trường cho thấy cách vận hành của kỳ vọng như vậy không phải là điều mới. Nhiều loại tài sản từng đi theo quỹ đạo tương tự. Khi một câu chuyện đủ thuyết phục chiếm ưu thế, các tín hiệu cảnh báo thường dễ bị xem là bi quan quá mức. Điều cần lưu ý ở đây không phải là đánh đồng vàng với các tài sản rủi ro cao, mà là nhận ra rằng cơ chế kỳ vọng của con người thường vận hành theo những quy luật khá giống nhau.
Vàng, dĩ nhiên, có những đặc thù khiến nó khác với nhiều tài sản khác. Lịch sử lâu dài, thị trường toàn cầu và tính thanh khoản cao khiến vàng được xem là an toàn hơn trong các giai đoạn bất định. Nhưng an toàn hơn không đồng nghĩa với miễn nhiễm, nhất là khi kỳ vọng lợi nhuận bắt đầu lấn át vai trò phòng thủ ban đầu.
Ở Việt Nam, rủi ro còn mang thêm những lớp riêng. Giá vàng trong nước không phải lúc nào cũng vận động đồng nhịp với thế giới, do chịu tác động của cung - cầu cục bộ và khuôn khổ quản lý. Khi thị trường chưa hoàn toàn liên thông, những phần chênh lệch giá có thể tồn tại và kéo dài, từ đó hình thành những kỳ vọng mua - bán dựa trên chính cấu trúc chênh lệch ấy. Với đặc thù này, rủi ro không chỉ đến từ khả năng giá vàng quốc tế đảo chiều, mà còn từ việc những giả định về mức chênh lệch quen thuộc không còn được duy trì, hoặc việc giao dịch bị gián đoạn khi cơ chế quản lý thay đổi.
Thanh khoản cao giúp việc mua - bán trở nên dễ dàng hơn, nhưng không bảo đảm rằng mọi người đều có thể rút lui cùng lúc mà không phải trả giá. Khi kỳ vọng đảo chiều, những người tham gia muộn, mua ở mức giá cao hơn và đặt nhiều niềm tin hơn, thường là nhóm chịu tác động lớn nhất. Dòng thông tin lan truyền nhanh lúc này trở thành con dao hai lưỡi: nó kéo dòng tiền vào nhanh khi tâm lý thuận lợi, nhưng đồng thời khiến lối thoát trở nên hẹp hơn khi tâm lý đổi chiều.
Kỳ vọng thị trường, khi được nuôi dưỡng bởi những diễn biến thuận lợi, thường kéo dài lâu hơn người ta nghĩ. Nhưng nó cũng có thể thay đổi nhanh, đôi khi không cần một cú sốc lớn. Chỉ cần những câu chuyện từng nâng đỡ niềm tin không còn đủ sức thuyết phục, hoặc những động lực quen thuộc bắt đầu suy yếu, rủi ro vốn đã bị đặt xuống hàng thứ yếu sẽ nhanh chóng quay trở lại trung tâm.
Trong bối cảnh đó, điều quan trọng không phải là nỗ lực dự đoán đỉnh hay đáy, mà là giữ đủ khoảng an toàn để không bị cuốn theo những cảm giác hiển nhiên đã hình thành trong giai đoạn giá đi lên kéo dài. Mỗi người cần tự xác định: đang tìm một nơi giữ giá, hay đang tham gia vào một chuỗi kỳ vọng sinh lời; đang đứng ở “lớp giá” nào, và mức rủi ro đi kèm có phù hợp với khả năng chịu đựng của mình hay không?
Vàng vẫn có thể tiếp tục đóng vai trò là nơi trú ẩn trong một thế giới nhiều bất định. Nhưng chính sự bất định ấy cũng là lời nhắc rằng không có xu hướng nào là hiển nhiên và không có lợi nhuận nào là chắc chắn. Nhận diện rủi ro sớm không giúp tránh mọi tổn thất, nhưng giúp người tham gia biết mình đang đối mặt với điều gì - trước khi những giả định được nuôi dưỡng kéo dài che khuất những cảnh báo vốn luôn hiện hữu.
