(KTSG) - Cuộc đua công nghệ trí tuệ nhân tạo (AI) kéo theo cuộc đua xây các trung tâm dữ liệu, trái tim của mọi hệ thống AI. Thế nhưng việc xây dựng các trung tâm dữ liệu gặp nhiều trở ngại, từ thiếu nguồn điện, nước đến sự phản đối của cư dân địa phương vì các vấn đề môi trường.
Giải pháp các công ty công nghệ hướng đến về lâu dài là xây các trung tâm dữ liệu này bên ngoài không gian cho khỏi phiền lòng “hàng xóm”.
- Công ty ‘đào’ bitcoin chuyển hướng sang trung tâm dữ liệu AI
- Tập đoàn Hàn Quốc đề xuất thành lập Trung tâm dữ liệu AI tại Việt Nam
Hiện nay OpenAI, Meta, Microsoft, Amazon và nhiều công ty công nghệ khác đang rót hàng ngàn tỉ đô la Mỹ xây trung tâm dữ liệu khắp nơi, trong đó chỉ tính riêng OpenAI đã có kế hoạch tiêu đến 1.400 tỉ đô la cho những dự án loại này. Gặp khó khăn khi xây dựng dưới mặt đất, họ đang tính đến chuyện xây trên không gian.
Hồi tháng 11-2025, Google công bố dự án Suncatcher, một dự án trung tâm dữ liệu bên ngoài không gian, sẽ khởi công vào năm 2027. Elon Musk thì tuyên bố trung tâm dữ liệu không gian sẽ là cách thức rẻ nhất để huấn luyện AI “trong vòng chưa đến năm năm nữa”. Những nhân vật ủng hộ ý tưởng xem chừng như trong phim khoa học viễn tưởng này còn có Jeff Bezos, nhà sáng lập Amazon, Sam Altman, CEO của OpenAI và Jensen Huang, CEO của Nvidia.
Philip Johnston, sếp Starcloud, một startup trong lãnh vực trung tâm dữ liệu không gian được tờ New York Times trích dẫn: “Đây không còn là chuyện tranh luận - việc này ắt sẽ diễn ra. Câu hỏi là bao giờ”. Starcloud vừa phóng một vệ tinh nặng 60 ki lô gam có chứa con chip Nvidia H100 như một dự án thử nghiệm. Tuy nhiên cũng có nhiều chuyên gia trong lĩnh vực này cho rằng các dự án xây trung tâm dữ liệu ngoài không gian sẽ gặp nhiều vấn đề kỹ thuật và sẽ rất tốn kém.
Lợi ích chính của việc đưa các trung tâm dữ liệu ra bên ngoài trái đất là để hưởng nguồn năng lượng mặt trời suốt 24/7, không sợ mây che, mưa gió cản trở. Ngoài không gian sẽ ít chịu ràng buộc bởi các quy định bảo vệ môi trường cũng như không có người dân chống đối vì các trung tâm dữ liệu ngốn hết nguồn điện và nước của họ.
Tuy nhiên tính khả thi của những dự án như thế phụ thuộc vào giá thành phóng vật liệu lên không gian, rồi có tìm ra kỹ thuật giải quyết vấn đề phóng xạ và tỏa nhiệt cho máy móc. Khác với trung tâm dữ liệu trên trái đất trải rộng trên diện tích bằng nhiều sân bóng đá, các trung tâm dữ liệu không gian chỉ là các vệ tinh lớn bên trong có các máy chủ chứa chip AI, bên ngoài là các bảng pin điện mặt trời vươn xa để hút năng lượng mặt trời. Mỗi trung tâm dữ liệu loại này sẽ phải được thay thế sau năm năm vì đó là vòng đời của các con chip AI hiện nay.
Hiện nay phải tốn chừng 8.000 đô la để phóng 1 ki lô gam vật liệu ra ngoài không gian. Nơi chào giá rẻ nhất, hãng SpaceX của Elon Musk, cũng chừng 2.000 đô la/ki lô gam. Mỗi dãy máy chủ trong trung tâm dữ liệu nặng tới 1.000 ki lô gam. Chỉ đến khi nào giá thành phóng 1 ki lô gam vật liệu xuống còn 200 đô la thì vấn đề kinh tế mới được giải quyết.
Trong một công trình nghiên cứu cho dự án Suncatcher nói trên, Google dự báo chi phí phóng vật liệu lên không gian sẽ giảm đến mức đó “vào giữa thập niên 2030”. Phil Metzger, một giáo sư vật lý không gian, cũng ước tính mất chừng một thập niên để giá giảm xuống mức mong muốn.
Các con chip bán dẫn hiện nay chưa thể chống chọi với các tia phóng xạ trong không gian. Nếu không được bảo vệ, chúng sẽ không hoạt động chính xác. Và trong khi bên ngoài không gian rất lạnh, âm 270 độ C, đây cũng là môi trường chân không. Điều đó có nghĩa không có không khí để truyền dẫn nhiệt thoát ra từ các con chip AI. Để làm mát các con chip, cần có những tấm tản nhiệt lớn, hoạt động liên tục.
Elon Musk từng mơ tưởng đến việc xây 300 gigawatts trung tâm dữ liệu không gian, tức nếu xây dưới mặt đất sẽ cần lượng điện bằng một nửa tổng sản lượng điện nước Mỹ tiêu thụ hàng năm. Giám đốc tài chính hãng SpaceX, Bret Johnsen, gửi thư cho cổ đông thông báo việc hãng sẽ thăm dò khả năng phát hành cổ phiếu vào năm sau để huy động vốn cho dự án trung tâm dữ liệu không gian của SpaceX.
Tom Mueller, một cựu lãnh đạo SpaceX nói với New York Times, một trong những lý do Elon Musk và lãnh đạo các công ty công nghệ khác toan tính xây trung tâm dữ liệu ngoài không gian là do cơ hội tài chính chúng đem lại. Khi con người đạt đến mức giới hạn tiêu thụ điện cho AI vào gữa thập niên 2040, trung tâm dữ liệu không gian là chọn lựa thay thế đương nhiên. Muller nói: “Điều nóng sốt nhất để đầu tư hiện nay là AI và điều nóng sốt thứ nhì là không gian. Hai điểm này đang hội tụ”.
