Xóm... hến
 |
| Một lò luộc hến ở ấp Tịnh Đông. Ảnh: Hiếu Thảo. |
(TBKTSG) - Các tuyến kênh ngang dọc vùng Đồng Tháp Mười, ngoài việc đem phù sa tưới mát những cánh đồng, còn là những “mỏ” hến. Bao phận đời lam lũ gắn chặt với những dòng kênh này trong cơn vất vả mưu sinh.
Ngược xuôi nghề... hến
Bốn giờ sáng, từ bến phà Cao Lãnh (Đồng Tháp) chạy vào xã Tịnh Thới, hai bên đường nhà nhà còn ngủ yên, duy chỉ có xóm nhà cuối ấp Tịnh Đông đã bắt đầu thức giấc.
Ông Nguyễn Văn Năm, người trong xóm thường gọi là ông Năm Sậm, lục tục cùng hai người con vác máy nổ xuống xuồng cùng bộ đồ nghề, gà mên cơm rồi nổ máy ra hướng sông Tiền. Chiếc xuồng máy lách mình theo con rạch ngoằn ngoèo. Ngồi giữa xuồng, ông Năm Sậm liên tục rít những hơi thuốc, nói: “Phải đi thật sớm, vì các bãi hến nằm trong tận đồng sâu”. Nghe ông nói câu được, câu không vì tiếng động cơ lấn át, phần vì gió bấc ngoài sông lạnh đến tê người.
Chạy được một quãng, xuồng rẽ vào sông Cần Lố, thẳng hướng vào vùng Đồng Tháp Mười. Đến hừng sáng, xuồng dừng bên bờ kênh giáp ranh hai xã Mỹ Quí và Mỹ Hòa thuộc huyện Tháp Mười. Sương sớm bàng bạc khắp các cánh đồng. Dưới kênh nước đục ngầu, ông Năm và hai người con trai ai cũng chần chừ, sau khi dồn dập đốt những điếu thuốc, ông và hai người con mới lấy đủ can đảm trầm mình xuống dòng kênh giữa thời tiết giá lạnh.
Vừa cào, ông nói: “Phải đến những dòng kinh sâu hến mới còn, ở những dòng cạn người khác đã cào hết rồi. Tui phải đi để đốc thúc tụi nhỏ làm. Nhiều khi gió bấc lạnh, phải hút liền tù tì cả chục điếu thuốc cho ấm người mới dám nhảy xuống cào. Lắm lúc, chịu lạnh hết thấu, phải nhảy lên xuồng trùm mền”.
Năm nay 56 tuổi, với hơn hai phần ba quãng đời gắn bó với nghề cào hến, trông ông Năm già hơn tuổi rất nhiều, bởi ngoài chuyện thức khuya dậy sớm, có lẽ cái nghề luôn phải trầm mình dưới nước đã làm cho người ông cằn cỗi, héo hắt. Khoảng một giờ chiều, khi chiếc xuồng chở đầy hến trở về, khuôn mặt ông rạng rỡ, nhưng thoáng nét đờ đẫn, với bước thấp, bước cao. Con ông bắt đầu đổ những bao hến đầy vào rổ rửa sạch, trên bếp bà Năm đã bắc sẵn nồi nước to, sôi ùng ục.
Hến được đổ vào và đậy kín, khoảng mười phút sau, bà Năm dùng đũa bếp khuấy đều, những con hết mập tròn, mọng nước bung ra khỏi vỏ, tỏa mùi thơm dịu ngọt. Vừa khuấy, bà nói: “Nghề này có vinh hạnh gì đâu! Mắt lúc nào cũng trỏm lơ, thâm quầng. Trưa phải vớt hến cho kịp buổi chợ chiều. Khuya phải thức sớm để kịp phiên chợ sáng và phải còng lưng khuấy hến”. Con dâu của bà Năm phụ họa: “Thức khua, dậy sớm và phải lặn, ém hơi sâu, nên ba tôi làm vậy mà lúc nào cũng có thuốc trị bệnh trong túi”. Bà Năm tiếp lời: “Phải chi có vài công đất ruộng để ổng chuyển nghề”.
Còn anh Nguyễn Thúy Anh, nhà ở cạnh bên năm nay trạc 35 tuổi nhưng đã có gần 20 năm trong nghề cào hến, kể: “Mùa nước “bêu” phải lấy hơi lặn sâu 4-5 thước nước, rồi choài mình sát đất, lấy đà cào một đường dài, hết hơi mới trồi lên. Cực nhất là mùa đông, lạnh đến nỗi lên bờ nhìn tụi tui đen như con cá lóc, môi tím rịm nhưng phải ráng chứ biết sao”.
Nghề cào hến được đánh giá giỏi, dở sau mỗi chuyến đi ngắn, dài. Những người trong nghề cho biết, ai lặn giỏi, trúng luồng hến chỉ 2 giờ là đầy ghe 10 giạ, còn dở thì 3-4 giờ mới đầy ghe. Công việc như vậy kéo dài từ năm này qua năm khác, nhiều người chịu hết xiết, phải nhét bông gòn vào lỗ tai, bên ngoài dùng đất sét trám kín trước khi lặn, nhiều thanh niên trong xóm hến Tịnh Đông phải dùng đến cách này, bằng không tai sẽ nhức và thối, anh Anh giải thích.
Rộn ràng... xóm hến.
Khoảng 12 giờ trưa, con rạch phía sau nhà ông Năm Sậm nườm nượp những chiếc ghe chở đầy hến trở về. Công đoạn rửa, luộc, vớt hến, cân đong, đóng gói, chở đi bán các nơi thuộc về phụ nữ và những người già. Vợ anh Anh cho biết, từ tháng 10 Âm lịch đến hết tháng Giêng là hến nhiều nhất vì lúc này nước “bêu”, ít người cào nhưng mùa này hến lại rẻ, chỉ 4.000-5.000 đồng/ki lô gam (hến ruột). Cứ 1 giạ hến vớt được 5 ki lô gam hến ruột, mỗi ngày gia đình chị vớt được 50 ki lô gam, trừ chi phí còn hơn 100.000 đồng, chị nói: “Ở đây mọi thứ phải nhờ nghề cào hến, vì ai cũng nghèo”. Còn ông Năm Sậm và hai người con mỗi ngày kiếm cũng được hơn trăm ngàn đồng: “Mùa này giá rẻ cũng phải làm, đến tháng 3-4 hến được giá hơn”, ông nói.
Dọc theo ấp Tịnh Đông từ 1-4 giờ chiều, khói nghi ngút từ các lò luộc hến tỏa ra, người nhà chở đi bán, thương lái, khách đến mua tấp nập. “Hến dễ chế biến, nhất là món cuốn bánh tráng, ngon miệng, giá lại rẻ nên bao nhiêu bán cũng hết”, bà Năm Sậm nói. Hến vớt xong được cho vào các thùng đá được người nhà trực tiếp chở đi bán các chợ lân cận hoặc thương lái chở đi tiêu thụ ở các nơi. Ước tính tại xóm hến Tịnh Đông với 30 lò luộc hến cung cấp cho các chợ hơn một tấn hến ruột mỗi ngày.
Ngoài xóm hến Tịnh Đông, tại Đồng Tháp còn có một xóm hến quy mô hơn là xóm hến Bình Định, xã Bình Thành, huyện Thanh Bình với hơn 50 hộ chuyên sống bằng nghề cào hến. Ông Trần Văn Đàng, ở ấp Bình Định có sáu người con thì cả sáu đều sống bằng nghề cào hến. Ông kể, gia đình ông có 6 công đất ruộng, ra riêng chia cho mỗi đứa 1 công (1.000 mét vuông), đất ít nên tất cả phải làm thêm nghề cào hến kiếm sống. Mỗi ngày ông và các con phải chạy ghe máy cách nhà hơn 20 cây số để tìm nơi có hến nhiều, đến mùa nước kiệt hến ít phải chạy ghe lên tận huyện biên giới Hồng Ngự, Tân Hồng, đi càng xa phải thức dậy càng sớm.
Anh Trần Văn Phong cũng ở ấp Bình Định gia đình bốn nhân khẩu chuyên sống bằng nghề cào hến, mỗi ngày vợ chồng anh kiếm được hơn 100.000 đồng từ nghề cào hến. Anh nói: “Công việc tuy cực nhưng có việc làm quanh năm, những lúc cào trúng luồn, hến bán được giá, kiếm được đến cả triệu đồng/ngày, nên ai cũng ham”.
Ngoài bán tại các chợ lân cận, hến được thương lái mua, đóng gói 5 ki lô gam và ướp đá chở đi tiêu thụ khắp nơi. Anh Lê Văn Bào ở ấp Bình Định nói rằng: phải thức dậy đi cào từ 4 giờ sáng, 12 giờ trưa về luộc, vớt đến 5 giờ chiều. Bảy giờ tối mới cân xong cho thương lái, đó là quy trình và nhịp điệu muôn thuở ở đây.
HIẾU THẢO
