(KTSG Online) - Chúng ta đang sống trong kỷ nguyên mà trí tuệ nhân tạo (AI) len lỏi vào mọi ngóc ngách của đời sống, và giờ đây, nó đã chạm đến ngưỡng cửa của công lý.
- Trí tuệ nhân tạo phát triển, người lao động chịu áp lực?
- Việt Nam đề xuất EAEU hợp tác phát triển trí tuệ nhân tạo trong kinh tế
Liệu AI có thể thay thế những phán quyết mang tính nhân bản của con người? Lấy cảm hứng từ bộ phim kinh điển 12 Angry Men, bài viết nhắc nhở chúng ta một bài học căn bản: trong xét xử, điều được nhiều người (hay máy móc) đồng thuận chưa chắc đã là điều đúng.
Việc Tòa án Nhân dân TPHCM bắt đầu ứng dụng AI là một tín hiệu đáng chú ý trong tiến trình chuyển đổi số, hứa hẹn giúp giảm tải khối lượng công việc khổng lồ thông qua việc tra cứu án lệ, tóm tắt tài liệu hay phát hiện mâu thuẫn hồ sơ. Tuy nhiên, đằng sau sự mạch lạc và nhanh chóng đó là những rủi ro tiềm ẩn mà giới pháp lý không thể ngó lơ.
Một trong những phát hiện thú vị nhất từ bài viết chính là giới hạn của AI trong việc diễn giải các khái niệm pháp lý trừu tượng như “thiện chí”, “lỗi” hay “mức độ nghiêm trọng”. Đây là những giá trị đòi hỏi sự cảm nhận, đánh giá bối cảnh và đạo đức nghề nghiệp - điều mà các thuật toán hiện nay chưa thể chạm tới.
Thậm chí, bài viết còn dẫn chứng những trường hợp “ảo giác” nguy hiểm, khi AI tự tạo ra các bản án không có thực, đe dọa trực tiếp đến tính liêm chính của hoạt động xét xử.
Vì vậy, giá trị cốt lõi mà bài viết muốn gửi gắm chính là nguyên tắc “con người là trung tâm”. AI chỉ nên được coi là một trợ lý đắc lực trong các tác vụ hỗ trợ, giúp thẩm phán ra quyết định tốt hơn chứ không bao giờ có thể thay thế vai trò quyết định bản chất tranh chấp. Một phán quyết đúng đắn không chỉ cần dữ liệu, mà cần cả trách nhiệm cá nhân đối với tài sản, tự do và danh dự của con người.
Để khám phá sâu hơn về lộ trình triển khai AI phù hợp cũng như những thách thức mà ngành tư pháp đang đối mặt, kính mời quý độc giả đọc bài viết đầy đủ tại đây.
