(KTSG Online) - Nguồn cung cá thịt trắng từ khai thác toàn cầu được dự báo sẽ khan hiếm hơn trong năm 2026, tạo cơ hội cho cá tra Việt Nam. Song, để tận dụng được lợi thế, ngành hàng chủ lực này của Đồng bằng sông Cửu Long (ĐBSCL) cần giải quyết tốt nhiều vấn đề, bao gồm giá thành nuôi và sản xuất bền vững...
Năm 2025 “khép lại” với con số kỷ lục mới về xuất khẩu của ngành cá tra. Đây là kết quả đáng mừng trong bối cảnh ngành này phải đối diện với không ít thách thức…
Toàn cảnh cá tra 2025
Bà Tô Tường Lan, Phó Tổng thư ký Hiệp hội Chế biến và Xuất khẩu Thuỷ sản Việt Nam (VASEP), cho biết năm 2025 xuất khẩu cá tra có thể đạt mức cao kỷ lục mới, với 2,2 tỉ đô la Mỹ. “Đây là kết quả đáng phấn khởi, phản ánh nỗ lực rất lớn của toàn ngành”, bà nhấn mạnh.
Bà Nguyễn Thị Băng Tâm, Đại diện Phòng Nuôi trồng thuỷ sản, Cục Thuỷ sản và Kiểm ngư (Bộ Nông nghiệp và Môi trường), cho biết năm 2025 sản lượng cá tra nguyên liệu đạt khoảng 1,74 triệu tấn, tăng 6% so với mục tiêu đề ra.
Theo bà, việc duy trì ổn định sản xuất nguyên liệu đã góp phần giúp xuất khẩu cá tra năm 2025 vượt kế hoạch đề ra. “11 tháng đầu năm, kim ngạch xuất khẩu đạt trên 2 tỉ đô la Mỹ và cả năm có thể đạt khoảng 2,2 tỉ đô la Mỹ, tăng 5% so với mục tiêu”, bà cho biết.
Theo bà Lan, năm thị trường xuất khẩu cá tra chủ lực của Việt Nam, bao gồm Trung Quốc- Hồng Kông; CPTPP (các quốc gia trong Hiệp định Đối tác Toàn diện và Tiến bộ xuyên Thái Bình Dương); Mỹ; Liên minh châu Âu (EU) và Brazil. Trong đó, Trung Quốc- Hồng Kông là thị trường lớn nhất, giữ vai trò “trụ đỡ” của ngành cá tra khi chiếm 27% thị phần xuất khẩu trong 11 tháng đầu năm.
Trong khi đó, CPTPP là “điểm sáng” của ngành cá tra Việt Nam với thị phần gần 17%, đạt khoảng 340 triệu đô la Mỹ, tăng 37% so với cùng kỳ, trong đó, Mexico, Malaysia và Nhật Bản là những quốc gia nhập khẩu lớn trong khối này.
Riêng thị trường Mỹ, theo bà Lan, do ảnh hưởng của thuế đối ứng 20%, kim ngạch xuất khẩu cá tra 11 tháng đầu năm giảm 3,3% so với cùng kỳ, đạt 307 triệu đô la Mỹ, chiếm 15,3% tổng kim ngạch xuất khẩu của toàn ngành. “Dù đợt rà soát hành chính lần thứ 20 (POR20) có kết quả tích cực (7 doanh nghiệp được hưởng mức thuế 0%), nhưng động lực này vẫn chưa đủ để tạo niềm tin cho nhà nhập khẩu Mỹ tăng mua”, bà phân tích.
Đối với thị trường EU, ba năm gần đây duy trì thị phần khoảng 8% trong tổng kim ngạch xuất khẩu cá tra, đạt 161 triệu đô la Mỹ trong 11 tháng đầu năm 2025, tăng nhẹ 0,5% so với cùng kỳ.
Xét về cơ cấu sản phẩm, cá tra phi lê đông lạnh vẫn chiếm tỷ trọng lớn nhất với giá trị xuất khẩu đạt khoảng 1,5- 1,6 tỉ đô la Mỹ. Cá tra chế biến dù có mức tăng trưởng 13- 19%, nhưng kim ngạch chỉ đạt khoảng 44- 48 triệu đô la Mỹ; phần còn lại là cá tra đông lạnh và khô nguyên con.
Với cơ cấu nêu trên, theo bà Lan, ngành cá tra Việt Nam còn nhiều dư địa để mở rộng và phát triển phân khúc sản phẩm giá trị gia tăng trong thời gian tới.
Thách thức và cơ hội cho cá tra Việt
Từ những kết quả đạt được, câu hỏi được đặt ra, đó là xu hướng thị trường năm 2026 sẽ diễn biến ra sao và ngành cá tra cần làm gì để tận dụng lợi thế?
Theo bà Lan, trong kỳ xem xét hành chính sắp tới, Hiệp hội cá nheo Mỹ (CFA) sẽ mời Công ty Capital Trade- đơn vị tư vấn kinh tế chuyên về các vụ kiện chống bán phá giá và phòng vệ thương mại- tham gia tư vấn. Điều này cho thấy, doanh nghiệp cá tra Việt Nam sẽ phải đối mặt với “cuộc đấu” khá gay go tại thị trường Mỹ. “Bởi lẽ, Capital Trade nổi tiếng cứng rắn và thường đẩy biên độ phá giá lên mức mà CFA mong muốn”, bà Lan giải thích.
Đối với thị trường Trung Quốc, theo vị Phó Tổng thư ký VASEP, tăng trưởng năm 2025 khá thấp (tăng 2,3% trong 11 tháng đầu năm) do tác động tiêu cực từ truyền thông khi mạng xã hội Trung Quốc lan truyền thông tin đặt nghi vấn về chất lượng, nguồn gốc và mức độ an toàn của cá tra Việt Nam. “Các thông tin này đã ảnh hưởng không nhỏ đến tâm lý người tiêu dùng”, bà Lan dẫn chứng.
Dù vậy, ngành cá tra Việt Nam vẫn có cơ hội trong năm 2026 khi được xếp vào nhóm cá thịt trắng, trong khi nguồn cung cá thịt trắng toàn cầu có nguy cơ bị đứt gãy vì sụt giảm sản lượng.
Theo đó, năm 2026 nguồn cung cá thịt trắng từ khai thác tự nhiên sẽ giảm khoảng 145.000 tấn so với năm 2025, xuống còn 6,564 triệu tấn. “Chúng ta đang bước vào một chu kỳ thắt chặt nguồn cung nghiêm trọng. Việc tổng sản lượng giảm xuống mức 6,5 triệu tấn sẽ buộc các nhà thu mua EU, Mỹ phải thay đổi hành vi và tìm kiếm những nguồn cung thay thế bền vững hơn", bà Lan dẫn lại nhận định của các chuyên gia tại diễn đàn Groundfish Tokyo 2025.
Với EU, các nhà nhập khẩu có xu hướng tìm kiếm đối tác lâu dài, bảo đảm nguồn cung ổn định, trong đó, các giải pháp sản xuất bền vững để thay thế nguồn khai thác tự nhiên được ưu tiên. “EU rất coi trọng yếu tố bền vững và trách nhiệm. Do đó, để tận dụng cơ hội, doanh nghiệp cá tra Việt Nam cần đáp ứng tốt các tiêu chuẩn này”, bà Lan khuyến cáo.
Bên cạnh đó, bà cho rằng ngành cá tra cần có chiến lược truyền thông bài bản hơn để bảo vệ hình ảnh sản phẩm, đặc biệt tại thị trường Trung Quốc và EU. “Đồng thời, việc tối ưu hoá chi phí sản xuất và logistics cũng là yếu tố duy trì lợi thế cạnh tranh”, bà nói.
Liên quan vấn đề này, bà Nguyễn Ngô Vi Tâm, Tổng giám đốc Công ty cổ phần thuỷ sản Vĩnh Hoàn, đề xuất cần có chính sách hỗ trợ doanh nghiệp và hộ nuôi cá tra giống liên kết chuỗi nhằm ổn định sản lượng, tăng sức cạnh tranh cho toàn ngành.
Theo bà, sản lượng trồi sụt khiến giá cá giống tăng lên mức lịch sử, làm giá thành nuôi tăng cao, ảnh hưởng trực tiếp đến năng lực cạnh tranh của cá tra Việt Nam. “Đây là hệ quả của việc liên kết chuỗi còn lỏng lẻo”, bà nhấn mạnh và dẫn chứng, cá giống hiện đã vượt 80.000 đồng/kg.
Để tận dụng tốt cơ hội từ thị trường, rõ ràng ngành cá tra Việt Nam cần tận dụng lợi thế đang có cũng như sớm tháo gỡ những khó khăn, thách thức…
