“Chơi” vàng trên mạng: Hấp dẫn đi kèm rủi ro
Thủy Triều - Thanh Thương
 |
| Các nhà đầu tư cá nhân đang đăng ký thông tin tại Trung tâm Giao dịch Vàng Việt Nam, TP.HCM. Ảnh: Lê Toàn. |
(TBVTSG) - Từ khi sàn vàng đầu tiên của Ngân hàng Á Châu (ACB) mở cửa vào năm 2007 và thu hút được nhiều nhà đầu tư, đã có gần 20 sàn giao dịch vàng khác được thành lập với hàng trăm điểm giao dịch trên cả nước trong vòng một năm trở lại đây.
Với sự hỗ trợ của công nghệ thông tin và các thiết bị kỹ thuật số hiện đại, các nhà đầu tư cá nhân không dừng lại ở việc mua bán vàng ở các sàn trong nước mà còn tìm đến các sàn vàng ở nước ngoài, với những hấp lực về mặt lợi nhuận nhưng kèm theo đó là rủi ro không nhỏ.
Hiện tại, vẫn chưa có quy định cụ thể về việc các nhà đầu tư cá nhân tham gia đầu tư trên các sàn vàng quốc tế. Theo Ngân hàng Nhà nước Việt Nam, chỉ có những cá nhân hoặc tổ chức được cấp phép bởi Ngân hàng Nhà nước mới được tham gia loại hình đầu tư này. Tuy nhiên, do chưa có những quy định chi tiết nên vai trò quản lý của các cơ quan chức năng cũng chỉ dừng lại ở việc khuyến cáo.
Kinh doanh với thế giới
Sự giảm sâu của thị trường chứng khoán Việt Nam những tháng cuối năm 2008 đã khiến nhiều sàn vàng ra đời và thu hút đông đảo nhà đầu tư.
Khác với chứng khoán là nhà đầu tư phải có 100% tiền vốn mới có thể tham gia đặt lệnh, nếu được công ty chứng khoán hỗ trợ thông qua ngân hàng thì nhà đầu tư cũng chỉ vay được tối đa 50% giá trị chứng khoán mà họ có, thì khi mua bán vàng qua mạng, nhà đầu tư chỉ phải ký quỹ khoảng 7% trên giá trị giao dịch.
Một yếu tố khác khiến các sàn vàng trên mạng có tính hấp dẫn là hình thức giao dịch trực tuyến đã được áp dụng từ lâu, nhà đầu tư ở bất cứ nơi đâu có dịch vụ Internet đều có thể đặt lệnh mua bán trên các sàn vàng, trong khi việc giao dịch trực tuyến trên sàn chứng khoán chỉ mới được thực hiện gần đây.
Trước khi giao dịch, nhà đầu tư dự đoán xu hướng giá. Công việc này thường được hỗ trợ khá tốt từ các bản tin phân tích thị trường hằng ngày vào trước giờ giao dịch trên các sàn New York (Mỹ), London (Anh), Hồng Kông… do các công ty kinh doanh vàng, các trang web chuyên về tài chính cung cấp. Nhà đầu tư khi phân tích giá vàng thường dựa trên mối tương quan với đồng đô-la Mỹ, thị trường chứng khoán và giá dầu.
Do bản chất của việc kinh doanh vàng trên tài khoản ở nước ngoài và trong nước không khác nhau bao nhiêu, nên ngày càng có nhiều nhà đầu tư cá nhân trong nước chuyển sang đầu tư vàng trên tài khoản ở nước ngoài mà không phải lo ngại phát sinh thêm thủ tục nào khác.
Trên thế giới hiện nay có rất nhiều công ty cung cấp dịch vụ để các nhà đầu tư trên toàn cầu có thể giao dịch với nhau thông qua một phần mềm chung (platform). Một nhà đầu tư vàng tại TP.HCM kể với TBVTSG rằng muốn “chơi” vàng trên sàn quốc tế thì đăng ký mở tài khoản giao dịch trực tuyến và tài khoản ngân hàng ở nước ngoài với các công ty cung cấp dịch vụ, sau đó chuyển tiền từ ngân hàng trong nước sang ngân hàng nước ngoài rồi kinh doanh. Thủ tục khá đơn giản, nhà đầu tư chỉ cần bảng photo hộ chiếu, chứng minh nhân dân kèm theo hóa đơn của bất cứ một dịch vụ nào trong nước để chứng tỏ sự tồn tại của mình và gửi cho nhà cung cấp dịch vụ là có thể tiến hành giao dịch.
Sau đó, nhà đầu tư vàng phải mua một phần mềm từ nhà cung cấp dịch vụ để cài vào máy tính của mình và tham gia kinh doanh. Chỉ với một phần mềm nhưng nhà đầu tư có thể tham gia trên rất nhiều thị trường như vàng, bạc, các kim loại quý khác, dầu, ngoại tệ (có đến gần 100 cặp ngoại tệ để lựa chọn)…
Những nhà đầu tư dạng này thường chơi theo nhóm và người đứng đầu nhóm thường mở một diễn đàn (forum) trên mạng để trao đổi về chiến lược đầu tư với các thành viên hằng ngày.
Một người vừa tham gia thị trường vàng trên mạng gần một tháng nay cho biết anh rút ra được một kinh nghiệm là không quá tham khi chơi trên sàn quốc tế, chỉ cần có lời chút ít là lập tức chốt lời hoặc không để lỗ quá nặng. Một trong những yếu tố thu hút đông đảo người tham gia đầu tư vàng trực tuyến dạng này là chỉ cần một số vốn khoảng 200 đô-la Mỹ là đã có thể đầu tư để kiếm các khoản lời nhỏ.
Hấp dẫn cả “tay chơi” lớn
Các công ty kinh doanh vàng, các ngân hàng có hoạt động kinh doanh vàng trong nước cũng không nằm ngoài cuộc chơi này. Đa số các doanh nghiệp này đều mở tài khoản và tham gia đầu tư trên các sàn vàng nước ngoài để giảm thiểu rủi ro cho mình.
Các nhà đầu tư – tạm gọi là nhà đầu tư lớn – này lý giải rằng nếu nhiều doanh nghiệp vàng trong nước cùng mua hoặc cùng bán vàng, khi họ cùng trong một trạng thái và cùng găm giữ một khối lượng vàng quá lớn sẽ chịu rủi ro nhiều nếu giá đột ngột quay đầu. Vì vậy, họ phải tìm đến những thị trường lớn hơn với tính thanh khoản cao hơn để bảo hiểm rủi ro cho mình. Ví dụ, khi giá vàng trong nước tăng mạnh, nhiều người dân đến bán vàng cho các ngân hàng hoặc công ty vàng, các doanh nghiệp này đồng thời cũng sẽ bán một lượng vàng tương đương trên các sàn nước ngoài với mức giá tương tự hoặc nhỉnh hơn một chút. Do các sàn quốc tế là nơi giao dịch của rất nhiều tổ chức có năng lực tài chính mạnh với nhiều chiến lược đầu tư khác nhau, nên khả năng lệnh đặt bán của các doanh nghiệp vàng trong nước được khớp lệnh là rất lớn.
Bà Nguyễn Thị Cúc, Phó tổng giám đốc Công ty cổ phần Vàng bạc đá quý Phú Nhuận (PNJ), cho biết các công ty vàng, ngân hàng kinh doanh vàng trong nước phải kinh doanh vàng tài khoản để cân đối vàng vật chất và vàng tài khoản phục vụ việc kinh doanh trong nước của mình. Khi giá vàng tăng cao những công ty như PNJ sẽ bán vàng tài khoản ở nước ngoài và mua vàng vật chất trong nước. Còn khi giá vàng đổi chiều PNJ sẽ làm công việc ngược lại là mua vàng tài khoản ở nước ngoài và bán vàng vật chất trong nước, như vậy sẽ cân bằng việc đầu tư trong và ngoài nước.
Vàng kinh doanh trên tài khoản ở nước ngoài thực chất là vàng ảo, nhưng các sàn vàng quốc tế vẫn cho phép chuyển lợi nhuận sang vàng và chuyển về nước. Tuy nhiên, hiện tại các công ty lẫn ngân hàng không được phép nhập khẩu vàng, bà Cúc cho biết. Các doanh nghiệp vàng hoặc ngân hàng Việt Nam thường đầu tư trên các sàn vàng thế giới của Standard Chartered Bank, MKS, INTL…
Để tham gia đầu tư vàng tài khoản ở nước ngoài, các doanh nghiệp phải được Ngân hàng Nhà nước cấp giấy phép dựa trên các điều kiện rất chặt chẽ. Theo bà Cúc, các tổ chức để được cấp phép phải trình với Ngân hàng Nhà nước quy trình cũng như quy chế kiểm soát rủi ro khi đầu tư, phải có kinh nghiệm trong việc kinh doanh vàng cũng như phải cam kết chỉ được đầu tư trong nguồn vốn của mình, tức không được vay tiền nước ngoài để đầu tư. Hằng tháng, các tổ chức này phải báo cáo về trạng thái tài khoản của mình với Ngân hàng Nhà nước.
Ông Trần Thanh Hải, Tổng giám đốc Trung tâm Giao dịch Vàng Việt Nam (VGB), cho biết công ty ông có đầu tư vàng trên tài khoản ở nước ngoài thông qua các ngân hàng trong nước. Việc đầu tư này cũng nhằm cân đối việc kinh doanh vàng của sàn VGB tại Việt Nam. Khi đó, các ngân hàng trong nước đóng vai trò môi giới cung cấp dịch vụ đầu tư cho các doanh nghiệp trong nước.
Rủi ro luôn rình rập
Theo lời một số người tham gia đầu tư vàng ở nước ngoài thì điểm hấp dẫn so với kinh doanh vàng trên tài khoản trong nước là sự đa dạng về hàng hóa, mức ký quỹ thấp, phí giao dịch thấp (có nơi không thu phí), được giao dịch trực tiếp bằng đồng đô-la Mỹ nên có thể loại trừ yếu tố rủi ro về tỷ giá, và có thể cùng mua cùng bán trên cùng một tài khoản trong cùng một ngày...
Tuy nhiên, theo ông Trần Thanh Hải, Tổng giám đốc VGB và cũng là một chuyên gia trong lĩnh vực vàng, các nhà đầu tư cá nhân khi tham gia các sàn giao dịch ở nước ngoài có thể gặp phải một rủi ro lớn là sau khi chuyển tiền ra nước ngoài có khả năng sẽ không được chuyển về nước trở lại. Khi sự cố này xảy ra, nhà đầu tư cũng khó có khả năng lấy lại được tiền vì các nhà cung cấp dịch vụ đều nằm ở nước ngoài.
“Đã từng có nhiều sàn vàng của Đài Loan, Hồng Kông, Singapore đề nghị chúng tôi hợp tác làm đại lý cho các nhà đầu tư chơi trên sàn nước ngoài thông qua VGB, nhưng khi tôi yêu cầu họ mở một tài khoản phong tỏa tại ngân hàng để có thể chuyển trả tiền lời cho nhà đầu tư trong nước thì họ nhất định không chịu, buộc là tiền phải chuyển sang ngân hàng của họ ở nước ngoài,” ông Hải kể.
Các trang web đầu tư thông dụng hiện nay như www.fxpro.com hay www.fxdd.com đều có ghi địa chỉ e-mail và số điện thoại ở nước ngoài để nhà đầu tư có thể liên hệ khi gặp sự cố. Tuy nhiên, theo lời các chuyên gia, độ tin cậy không thể xác nhận được vì các địa chỉ đăng ký đều ở nước ngoài và nhà đầu tư cũng cần có khả năng ngoại ngữ nhất định khi liên hệ với các nhà cung cấp dịch vụ này. Trong trường hợp sự cố xảy ra như mạng Internet trục trặc và dẫn đến thua lỗ cho nhà đầu tư, sẽ không có bất kỳ khung pháp lý nào để bảo vệ quyền lợi của họ.
Đã có nhiều công ty tại Việt Nam làm đại lý cho các sàn vàng ở nước ngoài và lôi kéo các nhà đầu tư cá nhân tham gia, và Ngân hàng Nhà nước cũng đã từng khuyến cáo người dân về các trang web lừa đảo dụ dỗ nhà đầu tư bỏ tiền vào đầu tư với lãi suất cao.
