Công lý chưa trọn vẹn
Huỳnh Hoa
(TBKTSG) - Hơn ba mươi năm sau ngày chế độ Khmer Đỏ tàn ác sụp đổ, người dân Campuchia vẫn còn sống trong vết thương tinh thần không lành được, xương người và đầu lâu vẫn nằm phơi sương gió trên những cánh đồng chết, người lớn vẫn cố che giấu nỗi đau quá khứ khỏi cặp mắt hồn nhiên của trẻ thơ.
Hôm thứ Hai đầu tuần này, Campuchia đã tiến một bước có ý nghĩa trong việc giải quyết cái quá khứ khắc nghiệt đó bằng bản án đầu tiên dành cho một nhân vật trong tập đoàn tội ác Khmer Đỏ chịu trách nhiệm gây ra cái chết đau thương của 2 triệu người Campuchia trong bốn năm cầm quyền của chế độ này từ 1975 - 1979.
Tên Kaing Guek Eav, thường gọi là Duch, 67 tuổi, cựu chỉ huy nhà tù Toul Sleng, còn gọi là trại S-21 khét tiếng tàn bạo, đã bị tòa án do Liên hiệp quốc hậu thuẫn phán quyết phạm tội ác chiến tranh, tội ác chống lại loài người, cụ thể là đã chỉ huy việc tra tấn và giết hại dã man hơn 14.000 tù nhân của trại này.
Nhưng những người có mặt trong phòng xử án, phần lớn là nhà báo, những nạn nhân của Khmer Đỏ còn sống sót và thân nhân những người bị hại, đều thất vọng với bản án quá nhẹ mà tòa dành cho y. Với những tội ác “trời không dung đất không tha” mà Duch đã gây ra, người ta nghĩ rằng ít nhất y phải nhận mức án tù chung thân để phải lê những tháng ngày còn lại của đời y trong ngục tối.
Thế nhưng, Duch chỉ bị tuyên án 35 năm tù, trừ đi khoảng thời gian mà hắn đã bị giam và khoảng thời gian bị một tòa án quân sự giam giữ trái phép, Duch chỉ còn phải thụ án 19 năm. Tuyên đọc bản án đã chuẩn bị sẵn, quan tòa biện minh rằng Duch phạm tội ác do thi hành theo lệnh trong hoàn cảnh bị cưỡng bức, y đã biết hối hận, hợp tác với tòa và có khả năng hối cải...
Bản án cùng những lời biện bạch đó dĩ nhiên không làm cho những người sống sót hài lòng nhận thấy công lý đã được thực thi sau nhiều năm chờ đợi. Ông Chum Mey, 79 tuổi, một trong số ít người sống sót ra làm chứng tại tòa, cay đắng nói: “Chúng tôi là nạn nhân hai lần, một lần dưới thời Khmer Đỏ và một lần vào hôm nay”.
Cũng như nhiều người Campuchia có mặt trên khoảnh sân lầy lội bên ngoài tòa án, ông Chum Mey nói với các nhà báo rằng ông không thể chấp nhận phán quyết của tòa, “Tôi đã mất niềm tin [vào tòa án]. Tôi e rằng một ngày nào đó Duch sẽ được tự do”.
Bà Nina You, 40 tuổi, làm việc cho một cơ quan phát triển tư nhân, nhận xét: “Những ai đã mất người thân - vợ, chồng, con cái - sẽ không bao giờ sum họp với người thân được nữa vì họ đã khuất. Thế thì tại sao y [Duch] lại có thể ra tù 19 năm sau và vui vầy với cháu chắt của y?”.
Tất nhiên cũng có những người chỉ muốn quên đi quá khứ đau buồn của dân tộc mình. Anh Huy Vannak, đạo diễn thời sự của đài truyền hình, cho rằng: “Chúng ta có chặt y thành triệu mảnh thì cũng không làm cho người thân sống lại được. Giờ đây chúng ta phải tiến về phía trước”. Dân tộc Khmer vốn sùng đạo Phật, những lý lẽ vị tha như vậy âu cũng phù hợp với triết lý nhà Phật nhưng trong cuộc sống trần gian, đâu phải lúc nào lòng vị tha cũng làm tan biến được nỗi đau như biển cả của chúng sinh!
Sau Duch còn có 4 nhân vật “cộm cán” của chế độ Khmer Đỏ phải ra vành móng ngựa; đó là Ieng Sary, 84 tuổi, bộ trưởng ngoại giao, Ieng Thirith, 78 tuổi, vợ của Ieng Sary và là bộ trưởng xã hội, Noun Chea, 84 tuổi, nhân vật số 2 của chế độ sau thủ lĩnh Pon Pot và Khieu Samphan, 78 tuổi, chủ tịch Campuchia Dân chủ (tên gọi chính thức của chế độ Khmer Đỏ). Cuộc điều tra tội ác các tên này dự kiến sẽ kết thúc vào tháng 9 và bản án dự kiến sẽ được tuyên trong một phiên tòa vào năm tới.
Nhưng diễn biến của phiên tòa xử tên Duch khiến người ta khó tin rằng những tên đầu sỏ này sẽ nhận được sự trừng phạt thích đáng. Không giống như Duch, những tên còn lại đều chối tội, thách thức luật pháp và nếu như Duch có hồ sơ lưu trữ tại nhà tù Toul Sleng làm bằng chứng cho tội ác của y thì những tên đầu sỏ đều không trực tiếp nhúng tay vào máu mà điều hành cỗ máy giết người thông qua đám cận thần. Việc xét xử chúng, xem ra còn khó khăn và phức tạp hơn nhiều.
Và cho dù những tên đầu sỏ của Khmer Đỏ đều phải nhận sự trừng phạt thích đáng thì chưa hẳn công lý đã được thực thi trọn vẹn, người dân Campuchia chưa hẳn đã có thể khép lại một chương đau thương và đen tối nhất trong lịch sử dân tộc mình.
Còn quá nhiều uẩn khúc, quá nhiều câu hỏi trong vụ kỳ án Khmer Đỏ cần được trả lời. Tên Duch giết người theo lệnh cấp trên, vậy theo lệnh ai mà những tên đầu sỏ như Pon Pot, Ieng Sary tàn sát cả một dân tộc? Ai là kẻ đứng đằng sau giật giây và cổ xúy cho chúng “xây dựng” cái “thiên đường không tưởng” - không dùng tiền bạc, không có trường học, không có tôn giáo, chỉ có những công xã nông thôn và lao động khổ sai - bất chấp quy luật tự nhiên của xã hội loài người và trả giá bằng sinh mệnh của cả một dân tộc? Bao giờ thì những tên tội phạm giấu mặt này mới ra trước tòa án công lý? Bao giờ thì tình trạng lẫn lộn trắng đen, kẻ giết người được coi như nạn nhân còn kẻ cứu người bị coi là xâm lược, phải thay đổi?
Ông Bou Meng, 69 tuổi, một người sống sót từ trại tù S-21, nói rằng ông đã chờ đợi ngày hôm nay để làm yên những bóng ma cứ hiện về làm ông đau đớn. Nhưng khi nghe tòa tuyên án, ông cảm giác “như bị tát vào mặt”. Những bóng ma của người dân Campuchia bị tàn sát bởi Khmer Đỏ đã ám ảnh ông Bou Meng chưa thể yên nghỉ, vẫn tiếp tục hiện về để nhắc nhở các dân tộc phải tiếp tục cảnh giác!
(có sử dụng tư liệu của báo New York Times và The Economist)
