(KTSG Online) - Trí tuệ nhân tạo (AI) không còn là một công cụ hỗ trợ xa vời mà đã trực tiếp tham gia vào các quyết định quan trọng ảnh hưởng đến quyền và nghĩa vụ pháp lý của mỗi cá nhân, từ việc xét duyệt hồ sơ xin việc, cấp tín dụng cho đến các quyết định xử phạt hành chính.
- Luật trí tuệ nhân tạo đang đối mặt với những thách thức nào?
- Kỷ nguyên trí tuệ nhân tạo: Năng suất và ‘điểm kỳ dị’
Tuy nhiên, một câu hỏi lớn đang được đặt ra: Liệu bạn có quyền nói “không” khi một thuật toán quyết định tương lai của mình hay không? Thực tế cho thấy, dù nhiều hệ thống pháp luật trên thế giới thừa nhận cá nhân không thể bị đặt hoàn toàn dưới sự chi phối của quyết định tự động, Việt Nam vẫn đang tồn tại một “khoảng trống” pháp lý đáng kể khiến chúng ta dễ rơi vào tình trạng bị chi phối bởi công nghệ.
Bài viết phân tích sự thiếu liên thông giữa Luật AI và Luật Bảo vệ dữ liệu cá nhân năm 2025. Trong khi các quy định hiện hành chủ yếu tập trung vào quản trị rủi ro và trách nhiệm của bên phát triển, quyền tự chủ của người bị tác động vẫn chưa được ghi nhận một cách tương xứng.
Điều này dẫn đến nguy cơ “cưỡng chế ngầm của công nghệ”, nơi việc từ chối AI có thể đồng nghĩa với việc cá nhân bị loại khỏi các dịch vụ hoặc quy trình thiết yếu trong đời sống kinh tế - xã hội.
Nếu nguyên tắc “lấy con người làm trung tâm” không được cụ thể hóa bằng các công cụ pháp lý như quyền từ chối hoặc yêu cầu con người xem xét lại quyết định của AI, nó sẽ chỉ dừng lại ở mức độ tuyên ngôn chính sách.
Dựa trên kinh nghiệm từ Liên minh châu Âu với quy định GDPR, hay mô hình giám sát của Nhật Bản và Hàn Quốc, bài viết đề xuất Việt Nam cần sớm thiết lập cơ chế “opt-out” hợp lý và tăng cường tính minh bạch để bảo đảm nhân phẩm và sự công bằng.
Việc ghi nhận quyền từ chối AI không nhằm phủ nhận vai trò của công nghệ, mà là điều kiện tiên quyết để AI được xã hội chấp nhận một cách bền vững và có trách nhiệm. Đây không chỉ là một lựa chọn về mặt kỹ thuật, mà là sự bảo đảm pháp lý cho quyền tự chủ của con người trong kỷ nguyên số.
Để tìm hiểu chi tiết hơn về những lỗ hổng pháp lý và các đề xuất bảo vệ quyền lợi cá nhân trước sự bùng nổ của AI, mời quý độc giả đọc bài viết đầy đủ tại đây.
