(KTSG Online) - Hàng chục năm qua đã có hàng trăm vụ dùng hóa chất công nghiệp được dùng để ngâm tẩm, chế biến, sản xuất thực phẩm bị phát hiện. Thực trạng hóa chất độc hại mua dễ như rau với khối lượng hàng trăm tấn cho thấy, nếu không thay đổi cách quản lý thì những vụ "đầu độc tập thể" tương tự sẽ vẫn tiếp tục xảy ra trong tương lai.
- Từ vụ sữa giả: cần xây dựng hệ thống quản lý an toàn thực phẩm ‘một cửa’
- Hàng ngàn tấn ốc bươu ngâm ‘thủy tinh lỏng’ đã được tiêu thụ
- Phát hiện đường dây sản xuất 3.500 tấn giá đỗ ngâm hoá chất tại Nghệ An
Natri Silicate (thủy tinh lỏng) là hóa chất dùng trong xây dựng và công nghiệp sản xuất giấy, chất tẩy rửa có tính kiềm cực mạnh, có thể gây bỏng thực quản và hỏng niêm mạc dạ dày nếu đi vào cơ thể. 6-Benzylaminopurine (nước kẹo) là chất điều hòa sinh trưởng thực vật không nằm trong danh mục phụ gia thực phẩm, có nguy cơ gây dị tật thai nhi nếu sử dụng lâu dài.
Độc hại là vậy mà trong nhiều năm qua đã có hàng chục vụ sử dụng nước kẹo để trồng giá đỗ, ngâm ốc bằng thủy tinh lỏng để làm bóng đẹp bị phát hiện. Điều đáng sợ không chỉ nằm ở việc thực phẩm bị nhiễm độc mà là là quy mô các vụ này rất lớn, lên đến hàng ngàn tấn thực phẩm.
Chẳng hạn, nhóm dùng nước kẹo bị phát hiện ở Đắk Lắk cuối năm 2024 khai nhận có trong năm đó đã bán ra thị trường khoảng 2.900 tấn giá đỗ (1). Hay chỉ một vụ mới bị phát hiện ở TPHCM trong tuần này, nhóm người bị bắt khai với công an rằng, từ năm 2021 đến nay họ đã sử dụng khoảng 500 tấn thủy tinh lỏng để chế biến hơn 3.000 tấn ốc trở nên trắng, giòn và tăng trọng lượng (2). Tất nhiên, con số khai nhận có thể thấp hơn so với thực tế vì nhiều trường hợp mua bán không có hóa đơn chứng từ nên khó lòng kiểm chứng số liệu thật.
Không chỉ dừng lại ở một vụ, điểm qua báo chí trong năm 2025 đã có một loạt vụ làm giá đỗ bằng nước kẹo ở Lào Cai, Bắc Giang, Ninh Bình, Hà Tĩnh, Hưng Yên ... với quy mô khai nhận đã bán ra thị trường mỗi vụ từ vài chục đến vài trăm tấn, trong đó nhiều nhất là vụ ở Nghệ An bị bắt hồi tháng 4-2025 lên đến 3.500 tấn (3).
Hồi đầu năm 2021, báo chí có đưa tin Công an quận 8 (TPHCM cũ) đã phát hiện và tịch thu 1,8 tấn thịt ốc đã ngâm hóa chất cùng 700kg hóa chất nhưng không nêu rõ đây là loại hóa chất gì (4). Tuy nhiên, chi tiết đáng chú ý nhất là sự trùng khớp về địa chỉ và tên chủ cơ sở sơ chế thịt ốc trong vụ này với vụ vừa bị phát hiện trong tuần này. Trong cả hai vụ, cơ sở chế biến ốc đều nằm trên đường Rạch Cát Bến Lức (phường 7, quận 8 cũ) và chủ cơ sở tên là Huỳnh Văn Trường, ngụ tại Cần Thơ, kèm theo đó là chi tiết ông này 42 tuổi vào năm 2021 và 47 tuổi năm 2026.
Đi xa hơn về quá khứ thì thông tin trên báo chí cho thấy những vụ việc tương tự. Chỉ liệt kê một số vụ cộm cán đã thấy rùng mình như các vụ ngâm thực phẩm bằng hóa chất công nghiệp như các vụ măng tươi ngâm hóa chất để lưu giữ hai năm không hỏng bị phát hiện trong năm 2012, 2015, 2016, 2018 với lượng thu giữ hàng chục tấn mỗi vụ; vụ hạt dưa ngâm hóa chất gây ung thư và dừa xiêm ngâm thuốc tẩy trắng năm 2014; vụ dưa cải ngâm hóa chất gây ung thư năm 2016 hay gần hơn là vụ cá khoai tẩm formol để giữ tươi cuối năm 2025.
Cứ mỗi lần có vụ dùng hóa chất độc hại sản xuất thực phẩm bị phát hiện thì các chợ hóa chất như Kim Biên ở TPHCM lại được "điểm danh" như thủ phạm chính. Thế nhưng với quy mô dùng hóa chất độc hại diễn ra suốt hàng chục năm qua trên phạm vi toàn quốc thì có thể thấy lỗ hổng lớn đang nằm ở chỗ kiểm soát mua bán hóa chất chớ không chỉ nằm ở việc tuân thủ quy định của tiêu thương chợ Kim Biên, cho dù đây là trung tâm bán sỉ hóa chất lớn nhất nước đi chăng nữa.
Có thể gọi thẳng bản chất các vụ này là "đầu độc người tiêu dùng quy mô lớn và kéo dài". Nguyên nhân dẫn đến thực trạng này là do quản lý lỏng lẻo nên việc mua hóa chất độc hại quá dễ dàng.
Mỗi khi xảy ra vụ việc thì các cơ quan quản lý nhà nước liên quan đều viện giải việc đã có quy định, quản lý theo kiểu hậu kiểm, đơn giản hóa thủ tục để tránh làm phiền doanh nghiệp..., hay nói cách khác là vi phạm chủ yếu do người bán hóa chất không tuân thủ quy định mà ra.
Thế nhưng nhìn vào thực trạng kéo dài suốt hàng chục năm qua với quy mô ngày càng tăng trên khắp cả nước thì khó có thể biện minh như vậy được. Bất kể quản lý cách nào, việc người dân dễ dàng mua hàng trăm tấn hóa chất độc hại như mua rau trong nhiều năm thì đó là lỗ hổng phải vá ngay trong quản lý nhà nước, không thể cứ đổ cho tiểu thương hám lời mua bán trái phép là xong.
Ở nhiều nước, để mua nhiều loại hóa chất thuộc danh mục quản lý thì người mua phải chứng minh được mục đích sử dụng và chỉ được mua với khối lượng đủ dùng cho mục đích đó. Ngay cả phân bón, nhiều nước cũng quy định nông dân chỉ được mua đúng khối lượng cho phép dựa trên diện tích đất, nhằm tránh tránh sử dụng dư phân bón gây ô nhiễm môi trường.
Người mua phải có giấy tờ để chứng minh mục đích sử dụng, bắt buộc người bán phải chịu trách nhiệm kiểm tra để bán đúng hóa chất, đúng khối lượng và mục đích sử dụng. Hóa chất được quản lý khép kín từ đầu vào đến đầu ra: ai nhập, số lượng bao nhiêu, ai mua, số lượng bao nhiêu đều có thể theo dõi được để quản lý.
Để làm được điều đó thì cần xây dựng một hệ thống công nghệ quản lý mà trách nhiệm đầu tiên thuộc về các cơ quan nhà nước có liên quan chớ không phải người bán hóa chất.
--------------------------------------
(1) https://nld.com.vn/hai-hung-phat-hien-6-co-so-dung-hoat-chat-doc-hai-lam-ra-hang-chuc-ngan-tan-gia-do-196241226074000806.htm
(2) https://vnexpress.net/ngam-oc-bang-thuy-tinh-long-hoa-chat-an-mon-noi-tang-5010829.html
(3) https://dantri.com.vn/thoi-su/3500-tan-gia-do-ngam-nuoc-keo-duoc-ban-ra-thi-truong-o-nghe-an-20250414182812357.htm
(4) https://tuoitre.vn/phat-hien-co-so-dung-hoa-chat-ngam-thit-oc-buou-truoc-khi-ban-ra-cho-va-tiem-an-20210121123518777.htm
