Kỳ 24: Si Phan Don – 4.000 đảo ở Champasak

Kỳ 24: Si Phan Don - 4.000 đảo ở Champasak

Bài và ảnh: Nguyễn Đức Quỳnh Dung

Cảnh chiều êm ả bên dòng sông Mê Kông.

(TBKTSG Online) - Đoạn quốc lộ 13 đi Si Phan Don, đường lên xuống dốc, có nhiều dốc cao, tôi phải xuống xe đẩy lên dốc giữa trưa nắng. Si Phan Don (trong tiếng Lào có nghĩa là 4.000 đảo) là một khu vực nằm trong tỉnh Champasak ở miền nam Lào.

>>> Lời tòa soạn.

>>> Kỳ trước: Cộng đồng người Việt đông nhất ở Lào.

Đến con dốc cuối ngay ngã ba rẽ phải để đi Si Phan Don, tôi mệt quá nên ghé đại vào một ngôi nhà tường nằm ngay trên con dốc, nơi có hai người đàn ông đang ngồi nói chuyện. Họ cũng hỏi vài câu về chuyến đi của tôi. Tôi uống cạn hết ly nước được mời mà không cần khách sáo gì cả. Bà chủ nhà thấy vậy, lấy nguyên chai nước lớn ra và kéo thêm một cái ghế cho tôi đặt ly lên để rót uống cho thoải mái.

Đến bữa trưa, bà chủ nhà mời cả ông khách và tôi ăn nữa. Bữa ăn đạm bạc, chỉ có cơm gạo tẻ (lâu lắm tôi mới được ăn gạo tẻ), món gỏi đu đủ cay xè trộn với khô và bí ngô luộc. Tôi không khách sáo mà ngồi ngay vào ăn ngon lành. Cách đối xử của họ khác hẳn với người Việt ở Lào. Thứ nhất, người Việt không tin những gì bạn nói; thứ hai, người Việt còn lâu mới mời cơm một người lạ mặt (họ luôn cảnh giác và có vẻ mong bạn đi càng sớm càng tốt); thứ ba là dù họ có mời cơm cũng không biết được đó là mời thiệt hay mời lơi nữa!

Hóa ra ông chủ nhà là bộ đội từng đi học ở Hà Nội, nhưng quá lâu không nói tiếng Việt (dù nơi đó vẫn thuộc Pakse và người Việt ở Pakse rất đông) nên không hiểu tiếng Việt, đặc biệt là giọng miền Nam của tôi.

Khi biết tôi nói được tiếng Hoa thì họ mời tôi ở lại nhà họ ngay. Họ bảo cậu con trai 17 tuổi của họ đang học tiếng Hoa và thích có người nói chuyện lắm. Lúc ấy còn sớm, mới 2 giờ rưỡi, tôi chia tay lấy xe ra đi thì họ dặn tối về lại nhà họ mà ngủ. Họ thực sự muốn tôi ở đó một đêm nhưng tôi phải lên đường rồi. Trước khi rẽ vào ngã ba đi Si Phan Don, tôi mua một quả dưa hấu giá 5 ngàn kip (bây giờ là mùa dưa hấu nên thấy bán ở khắp nơi, nhưng cũng có nơi bán giá vẫn đắt).

Đường lại lên xuống dốc. Đến cây số 30 thì có mũi tên chỉ đường rẽ vào Wat Phou (một ngôi chùa có kiến trúc Khmer khá nổi tiếng ở Pakse). Ngôi chùa này cách quốc lộ khoảng 17 cây số. Tôi phân vân một tí rồi quyết định rẽ vào chùa.

Đường đi tráng nhựa khá đẹp, hai bên hoặc là đồng ruộng, đồng cỏ hoặc rừng. Không khí khá trong lành. Có ít xe cộ qua lại. Chạy khoảng 5 cây số thì đến một ngôi làng trên bờ sông Mê Kông. Từ đây, muốn đi Wat Phou phải mua vé đi đò giá 10 ngàn kip. Bên sông là mấy nhà hàng nổi đèn xanh đỏ nhấp nháy.

Tôi thấy một ngôi chùa thật to nhưng có ý muốn ngủ cạnh bờ sông nên chạy thẳng thì đến ngõ cụt. Tôi vào nhà dân gần ngõ cụt nhất xin họ cắm trại ở sau lưng nhà, nơi họ trồng bắp. Họ phân vân mãi rồi bảo tôi đi tìm phó bản; nếu ông ta đồng ý thì quay lại ngủ.

Ông phó bản đang chơi ném bi sắt nên bảo tôi rằng nếu chỉ có một người thì vào chùa ở cho an toàn. Ông này nói được tiếng Việt. Tôi khăng khăng đòi ngủ gần sông Mê Kông. Mấy người dân cũng thuyết phục tôi ngủ trong chùa. Họ bảo có thể xuống sông tắm xong thì vào chùa mà ngủ. Tôi vẫn không chịu.

Cuối cùng ông phó bản dẫn tôi vào ngôi nhà ngay cạnh đó và hỏi tôi muốn ngủ ở đâu. Tôi chỉ ra mé sau nhà. Ông ta bảo nơi ấy không sạch. Tôi nói tôi có đồ trải lót nên không sao. Vậy là ông ta đồng ý. Chủ nhà lại bảo tôi lên trên nhà sàn mà ngủ. Tôi lại không chịu mà bảo muốn ngắm mặt trời mọc vào sáng hôm sau.

Sau khi sắp xếp xong thì trời tối hẳn. Mọi người đã lên nhà ăn cơm. Tôi mò xuống sông Mê Kông để tắm nhưng trời tối, đường xuống trơn trợt nên cuối cùng tôi chỉ rửa mặt rồi lại leo lên rồi lấy thức ăn và cơm mang theo lên nhà sàn nơi mọi người xem ti vi để ăn cho sáng sủa. Chị chủ nhà mới 38 tuổi mà có đến 7 con. Nghe mà hết hồn luôn!

Tối hôm ấy trời mưa. Tôi lo đồ đạc bị ướt nên lại phải thức dậy chạy ra chạy vào cất đồ. Chưa hết! Mới sáng sớm tinh mơ mà có mấy con vịt và ngan đến “đuổi” tôi đi. Lý do là trại của tôi gần chỗ bọn chúng ăn. Chúng cạ cạ vào cái lều của tôi mãi nên tôi đành thức dậy.

Dù trời mưa nhưng lúc hừng đông vẫn thấy mặt trời mọc. Tuy nhiên nơi tôi ở lại bị mấy cái hàng rào của ruộng ngô che khuất nên chỉ thấy mà khó chụp hình được. Chỗ mà tôi dự định ở đầu tiên lại lý tưởng hơn nhiều nhưng đến sáng khi phát hiện ra điều đó thì đã muộn mất rồi. Một lúc sau trời lại đổ mưa nên mặt trời mất tiêu luôn. Vậy là mất toi công chịu lạnh nằm ngủ gần sông rồi.

Tôi lấy quả dưa hấu ra xẻ và ăn nửa quả với cơm. Cơm của tôi để từ hôm qua nên lạnh ngắt, họ bảo tôi đổ cơm ấy ra và lấy cơm mới nấu còn nóng hổi bới vào thố cho tôi ăn. Nửa quả dưa còn lại tôi tặng cho họ. Một lúc sau họ mới ăn cơm.

Tôi biết cách nấu món ăn Lào rồi. Họ kho cá (thực ra là luộc cá với gia vị), sau đó đâm nhuyễn ớt tỏi hành ngò và đổ xoong cá vào thứ gia vị cay xè này, rồi trộn lên. Họ ăn cùng với cơm, vo cơm lại và chấm với cá này mà ăn, cùng với lá xoài non hái ngoài vườn hoặc cải muối. Cách ăn và cách nấu của dân Lào đơn giản vô cùng. Quả là khi đi bụi tôi học được vô số điều tưởng phức tạp nhưng lại vô cùng đơn giản, nếu biết cách!

Tôi còn mua ở một người bán hàng dạo hai khúc cơm lam (cơm nếp với dừa nạo, ăn ngán muốn chết) giá 5 ngàn kip/2 khúc. Khi chạy xe ra đến ngôi chùa của làng thì tôi thấy hai “cua rơ” người Pháp (tôi đoán thế bởi vì họ nói tiếng Anh... dở quá). Họ bảo Wat Phou còn lại tàn tích giống Angko Wat nhưng nhỏ hơn nhiều (dĩ nhiên rồi).

Qua sông, người 10 ngàn kip, xe đạp 10 ngàn kip (người địa phương bảo tôi rằng xe đạp chỉ có 5 ngàn kip thôi). Sau này tôi còn biết vé vào cổng là 30 ngàn kip nữa. Hai người Pháp ấy bảo từ bờ sông kia, họ muốn đi thẳng đến đảo Dong Done (thuộc cụm đảo Khong, 4 ngàn đảo) nhưng sáng trời mưa mà không có đường tráng nhựa chỉ có đường đất đỏ thôi. Đường đất đỏ mà ướt thì chạy xe đạp vừa dơ vừa chậm nên họ đổi ý quay lại bên này đi theo quốc lộ 13.

Bảng chỉ dẫn vào chùa Tomo.

Tôi bỏ qua Wat Phou và đi thẳng hướng Si Phan Don đến cây số 40 thì thấy bảng chỉ dẫn vào chùa Tomo (Monument World Heritage) chỉ cách đường lộ có 4 cây nhưng đường đất đỏ. Phân vân một hồi rồi tôi cũng vào.

Bên ngoài là một thảm cỏ xanh mướt. Sau đó là rừng, theo đúng nghĩa bởi vì cây to còn nhiều lắm. Ngôi chùa này cũng chỉ còn tàn tích mà thôi. Lòng vòng chụp hình một hồi rồi tôi quay trở ra. Lúc ấy xuất hiện một người đến xé vé và bắt tôi mua. Giá vé là 10 ngàn kip.

Ông ta sau đó trở thành hướng dẫn viên cho tôi luôn. Ông ta dắt tôi đi đến những nơi có thể chụp hình và giải thích bằng tiếng …Lào. Sau đó ông ta còn dẫn tôi đến nơi mà ngày xưa những người sống trong chùa này thường đến tắm.

Cũng như chùa Phou, Tomo ngày nay chỉ là phế tích.

Đây là một ngôi chùa của đạo Hindu. Chùa Tomo nằm trong làng Tomo, cạnh sông Tomo và gần với Wat Phou. Wat Phou là chùa Khmer còn Wat Tomo là chùa Hindu.

Tôi lại chạy dọc theo đường quốc lộ 13 và bà vợ của ông bộ đội ở ngã ba mà tôi được mời một bữa trưa với gỏi đu đủ đang chờ xe bên đường. Bà ta ngạc nhiên hỏi tôi gì đó. Tôi bảo ngủ ở Wat Phou một đêm. Bà ta gật đầu.

Tiếp tục đạp xe đến chiều thì tôi thấy một cảnh buồn cười lắm - mấy con trâu rủ nhau nằm vũng. Lần đầu tiên tôi thấy một vũng có đến 7 con trâu cùng nằm, thường chỉ 1-3 con thôi. Mắc cười quá nên tôi dừng lại quan sát chúng. Để tránh nóng, ngoài việc trầm mình xuống vũng bùn, thỉnh thoảng chúng nhúng luôn cả cái mặt xuống bùn, thỉnh thoảng lại lấy đầu hất nước lên trên khoảng lưng nằm trên mặt nước.

Sông Tomo.

Bọn trâu cũng khôn lắm nghen; chúng không nằm một chỗ mà thỉnh thoảng lại đứng lên bỏ qua chỗ khác nằm; có khi lại nằm ngay đầu của một con trâu khác; tôi tưởng con trâu kia sẽ lấy sừng húc vào lưng nó cái tội nằm bậy bạ nhưng bọn trâu lại sống hòa đồng hơn cả con người nữa; chúng nhường nhịn nhau nên mọi việc êm thắm.

Đạp xe ngang một ngôi chùa đang xây cổng, có bức tường bao quanh sơn màu… hồng, tôi thấy lạ nên dừng xe và chạy vào chùa hỏi thử xem có thể ngủ lại hay không dù lúc ấy mới khoảng 4 giờ chiều. Ngay trước chính điện có hai người ngồi ở một cái bàn đá; một nhà sư và một người dân. Nhà sư chỉ vào một góc chánh điện và bảo tôi ngủ ở đó.

Sư trụ trì và một chú tiểu vào. Tôi mở mấy cái video mà tôi tải lúc còn ở Pakse ra cho họ xem, trong đó có băng video vở cải lương về cuộc đời của Phật Thích Ca do nghệ sĩ Trọng Phúc thủ vai. Có rất nhiều cảnh quay khá là đẹp nên họ ngồi chăm chú xem. Điều mà tôi thích nhất ở vị sư trụ trì này là khi mấy đứa trẻ bảo rằng tôi là “fa rằng” (người nước ngoài) thì sư bảo, “người Việt, không phải fa rằng”.

Sáng, tôi thu dọn xong thì ăn một bữa cơm thật no với một bà mẹ. Mẹ còn bảo một cô gái lấy cơm nếp ra cho tôi mang theo. Chia tay mọi người ở ngôi chùa có bức tường màu hồng, tôi lại đạp xe dọc theo quốc lộ 13. Cảnh lại giống nhau ngoại trừ khi gần đến Siphandon thì có một cánh đồng với rất nhiều ổ mối rất lớn.

Những ổ đất mối xông thành đụn cao như cây cột nằm dọc cánh đồng gần Si Phan Don.

Tôi ghé vào một nhà dân núp nắng thì gặp một người Nghệ An chạy xe máy bán hàng. Lúc đầu anh ta cứ bảo rằng mình là người Lào sang học ở Việt Nam. Anh ta mặc áo trắng đóng thùng, đội nón bộ đội cụ Hồ, mang cặp táp nên nhìn chả khác nào cán bộ đi công tác cả. Anh ta bảo thuê nhà ở trên đảo Khong ở Si Phan Don. Anh ta cho tôi biết là ngày 02-12 ở trên đảo có tổ chức hội đua thuyền, tiếng Lào gọi là Bun Song Hưa.

Anh chàng này còn cho tôi biết rằng người Lào thích mua chịu (thiếu nợ) lắm nên thường bán hàng cho họ xong rồi cả năm sau mới lấy tiền được. Có người khi có tiền trả thì nghe tiếng xe từ xa đã ra đón để trả, có người thì thấy từ xa đã bỏ chạy trốn mất.

Khi tôi hỏi về hải quan ở biên giới Lào - Campuchia. Anh ta bảo tháng nào cũng phải đi đóng mộc. Mỗi lần như thế thì nộp cho phía Lào 20 ngàn kip cho cả đi lẫn về; hải quan Campuchia thu cả đi lẫn về là 10 đô Mỹ. Anh ta nói đó là lệ phí đóng mộc. Tôi bảo lệ phí thì có biên nhận dù là 1 ngàn đồng, còn chỉ thu tiền mà không viết biên nhận gì cả thì là ăn tiền hối lộ. Tôi nói anh ta, lần sau sang trước khi đóng tiền thì bảo họ ghi biên nhận. Anh ta bảo làm thế họ không đóng mộc. Tôi nghĩ trong bụng, nếu thế tôi căng lều lên ngủ tại đó luôn thử xem sao.

Kỳ sau: Gặp hai sư nữ ở Si Phan Don.