Mang giá rét từ Sapa về
Lan Nhi
 |
| Dưới cái lạnh cắt da, trẻ em vẫn phải xuống núi đến trường học hay đi bán hàng với chiếc áo mỏng manh. Ảnh: Ngọc Lan. |
(TBKTSG) - Háo hức ban đầu về Sắc Xuân Sapa đã bị “đóng băng” ngay khi đặt chân đến vùng đất này ngày mùng 4 Tết trong cái lạnh đến tê người: 1 độ C. Đã quen với cái lạnh giá buốt từ cả tháng trước đó ở Hà Nội nhưng cũng thật khó thích nghi ngay với thời tiết ở Sapa lúc này. Không chỉ lạnh, sương mù và mây còn dày đặc, che phủ mọi thứ đến nỗi khoảng cách chỉ hơn một mét là chẳng nhìn thấy gì. Nhà thờ đá dù cao nhất ở trung tâm thị trấn nhưng cũng chìm lẫn trong sương, cho nên thật khó để định hướng đi.
Sapa đón khách bằng mây mù và giá lạnh nhưng không du khách nào chịu tìm cái ấm áp trong khách sạn hay nhà dân. Từ già đến trẻ, từ dân bản địa đến khách quốc tế đều đổ ra đường, dò sương mà đi. Đi để cảm nhận khí hậu, rừng núi và không gian đặc biệt hiếm có mà thiên nhiên đã dành tặng cho Sapa là như thế nào. Đi còn để vận động cho đỡ lạnh, để thử sức chịu đựng của con người trước thiên nhiên...
Do vậy, nhịp sống ở Sapa vẫn luôn sôi động, nhộn nhịp trong mây mù và sương giá. Từ trung tâm thị trấn đến các điểm tham quan nổi tiếng như núi Hàm Rồng, bản Cát Cát, Tả Van, thác tiên hay xuống bãi đá cổ... vẫn chen đầy du khách. Phục nhất vẫn là cánh lái xe ở Sapa. Dù không nhìn thấy gì phía trước nhưng vì thuộc từng khúc quanh, từng gốc cây, và sau không ít lần làm nhói tim những người lần đầu đến Sapa, du khách vẫn được đưa đến nơi an toàn.
Có đến Sapa nhiều lần, mới thấy ở thị trấn tuyệt đẹp này, cách làm du lịch đã ngày càng chuyên nghiệp hơn. Núi Hàm Rồng được giữ gìn sạch sẽ, cây cối được chăm sóc chu đáo. Bản Cát Cát tiếp tục mọc lên nhiều gian hàng bán đồ lưu niệm cùng với người dân bản vui vẻ, thân tình với khách phương xa. Bản Tả Van thì với loại hình du lịch homestay đã làm thay đổi diện mạo đến hơn phân nửa các nóc nhà của người Dao, người Dáy. Rất nhiều nhà được sửa sang đẹp đẽ, với gỗ mới sơn, các khu vệ sinh riêng biệt, sạch sẽ. Giá cả cũng không đắt. Khách là người Việt, nếu chỉ ngủ qua đêm dưới nếp nhà, chỉ tốn 50.000-60.000 đồng. Khách nước ngoài muốn ăn cùng chủ nhà 3 bữa, ngủ 1 đêm cũng chỉ mất chưa đầy 12 đô la Mỹ (chừng 250.000 đồng). Sapa đã ý thức rõ hơn nhiều điểm du lịch khác trên cả nước trong việc giữ chân du khách. Sự cầu thị bằng cách chăm sóc các điểm tham quan kỹ lưỡng hơn, hạ giá vé vào núi Hàm Rồng từ 100.000 đồng xuống còn 70.000 đồng, không có nạn “chặt chém” giá ở khách sạn hay hàng ăn, quán xá trên đường, dù vào mùa cao điểm. Những cây anh đào Nhật Bản nở bừng sắc đỏ giữa trời đông dù nằm trong khuôn viên UBND huyện Sapa, dù cơ quan nhà nước đang nghỉ Tết, cũng được mở cửa để đón du khách vào dạo chơi, chụp ảnh. Đã không có hàng rào ngăn cách nào giữa “khu vực cơ quan” với lòng yêu thiên nhiên của du khách.
Tuy nhiên, đâu đó vẫn còn vương đôi chút nỗi niềm nuối tiếc. Thiên nhiên ở Sapa hoang sơ và đẹp như thế nhưng lại đang bị can thiệp bởi... cổ phần hóa theo cách chẳng hay ho gì. Từ núi Hàm Rồng đến bản Cát Cát đều được đấu thầu bởi các công ty. Vì thế mới có chuyện giá vé tham quan thắng cảnh do công ty trúng thầu khu du lịch Hàm Rồng nâng lên 100.000 đồng/vé, sau khi bị phản ứng dữ quá mới hạ xuống còn 70.000 đồng. Chắc để đảm bảo lợi nhuận kinh doanh, núi Hàm Rồng có vài điểm bán hàng lưu niệm, nhưng đa số là hàng... Trung Quốc. Chưa hết, sự can thiệp quá mức của công ty kinh doanh khu du lịch Hàm Rồng đã biến ngọn núi đẹp thành một vườn sinh vật cảnh mang dấu ấn “nhân tạo” hơn là làm nổi bật vẻ đẹp vốn có của thiên nhiên. Một vườn tượng 12 con giáp quét sơn xanh, đỏ được dựng lên. Có cả chuột Mickey hay rắn đội mũ phớt, chẳng ăn nhập gì bên những gốc đào cổ thụ mốc meo hay nóc nhà sàn của người dân tộc thiểu số. Bản Cát Cát thì nhà dân có thưa thớt hơn nhưng đất ở đây cũng được “chia lô, bán nền”. Giá trúng thầu một khoảnh đất nhỏ đủ dựng một gian hàng bán đồ lưu niệm có giá thuê 2 triệu đồng/tháng. Và quá nửa hàng ở đây đều là hàng Trung Quốc. Chỉ có một gian hàng bán vải nhuộm chàm dệt tay của dân bản, nằm lẻ loi ở khoảnh đất cuối cùng.
Du lịch Sapa không lộn xộn như nhiều địa điểm khác, từ những chuyến tàu dưới Hà Nội lên, từ cách đưa - đón, dẫn đường của hướng dẫn viên hay tấm lòng thân thiện của người bản xứ. Sự nhạy bén trong làm du lịch đã khiến nhiều con đường đến các địa danh bớt khó đi, nhiều thắng cảnh được chăm chút để hái ra tiền một cách chính đáng.
Nhưng điều làm Sapa trở nên hấp dẫn là văn hóa, là người bản địa thì sự chăm chút hình như đã bị lãng quên. Thương mại hóa đã làm mất đi những nóc nhà đặc trưng của bản Cát Cát. Những con đường có được mở ra thì ở những bản vùng sâu, dưới cái lạnh cắt da, trẻ em vẫn phải xuống núi đến trường học hay đi bán hàng với chiếc áo mỏng manh và đôi dép lê mòn gót hay thậm chí là đôi chân trần đen đủi. Và đêm đêm, nhiều em dù co ro trong tiết trời 1 độ C nhưng vẫn nhảy điệu khèn mua vui cho du khách để có thêm thu nhập cho gia đình.
Thương mại hóa du lịch có thể bước đầu thành công nhưng cái nghèo của người dân bản địa vẫn còn đấy. Họ vẫn khó khăn để kiếm từng đồng bạc lẻ bằng gánh hàng rong bên cạnh những điểm tham quan, trông chờ vào lòng hảo tâm của du khách, thay vì xúng xính áo mới mùa lễ hội với trò chơi dân gian truyền thống, lôi kéo du khách khắp nơi phải tìm về.
“Con mặc một cái áo như vậy thì có lạnh không?”- Một du khách hỏi một cô bé 5 tuổi còm nhom địu trên lưng đứa em trai 5 tháng tuổi tím người vì rét và đút tay trong miệng gào khóc vì đói. “Có!”. Tiếng trả lời nhỏ của cô bé người Mông như chìm đi trong sương giá.
Người dân tộc thiểu số cũng không thể giỏi chịu lạnh hơn những người từ phương xa. Còn du khách, chắc không thể rời Sapa mà không thấy giá buốt đã thấm sâu vào lòng? Bao giờ thì cuộc sống những người dân tộc thiểu số ở Sapa - cái hồn của vùng đất tuyệt vời này - được ấm áp và đầy đủ hơn nhờ những nguồn lợi từ du lịch mang lại mà trong đó, chính họ đã góp phần không nhỏ?
