Nghệ thuật “điêu khắc mỡ”: biến chứng khi hút

Nghệ thuật “điêu khắc mỡ”: biến chứng khi hút

PGS.TS. Lê Hành

Minh họa: Khều.

(TBKTSG) - LTS: Có hai nhóm phẫu thuật thẩm mỹ trên da và mô mỡ giúp tạo dáng cho cơ thể, đó là nhóm “lấy đi” - hút mỡ (Liposuction) và nhóm “đưa vào” - cấy mỡ (Lipoimplantation). Dù hút mỡ và cấy mỡ đã là những phương pháp phẫu thuật thẩm mỹ khá thông dụng trên thế giới, nhưng vẫn còn đó những rủi ro cho người đi giải phẫu. Mục Sức khỏe sẽ lần lượt giới thiệu những điều cần biết về phẫu thuật hút mỡ và cấy mỡ.

Kỹ thuật hút mỡ trong tay những bác sĩ nhiều kinh nghiệm có thể đạt được những kết quả tốt đến nỗi người ta không còn gọi là hút mỡ nữa mà gọi là “điêu khắc mỡ” (liposculpture).

Để thực hiện một ca hút mỡ an toàn và đạt hiệu quả thẩm mỹ nhất, người thực hiện không chỉ là một bác sĩ mà còn phải là một người có bàn tay khéo léo như một nghệ sĩ điêu khắc. Thành quả của hút mỡ là sự phối hợp giữa nghệ thuật và khoa học. Không giống như người nghệ sĩ điêu khắc trên đá có thể thấy ngay thành quả, cái khó cho bác sĩ là sự lành vết thương trên người được giải phẫu theo thời gian, phải mất nhiều tháng sau mới nhìn thấy được kết quả. Bởi vậy mới có câu: “Thời gian là bạn của phẫu thuật tốt và là kẻ thù của phẫu thuật xấu”.

“Biên giới” của hút mỡ có thể chừng vài cc mỡ ở mặt, má, cằm để tạo nên những đường nét thanh tú trên gương mặt, cho đến một số lượng lớn ở nhiều vùng khác nhau trên cơ thể. Thông thường các bác sĩ thẩm mỹ hút từ 500cc đến hai ba lít mỡ đã là nhiều. Nhưng ngày nay đã có những chuyên gia báo cáo số lượng mỡ hút một lần từ 10-20 lít (hút mỡ lớn, megaliposuction). Bệnh nhân của họ là những người có thân hình to lớn, mập và có thể xếp vào nhóm béo phì. Cũng cần nói ngay, khi hút mỡ với khối lượng lớn nguy cơ bị tai biến cao hơn rất nhiều so với những ca thông thường. Điều tối quan trọng cho những phẫu thuật hãn hữu như vậy là bệnh nhân phải được ở trong những điều kiện gây mê hồi sức tuyệt hảo.

Theo quy ước, tất cả những phẫu thuật đều phải được thực hiện trong tư thế bệnh nhân nằm để đảm bảo về mặt gây mê hồi sức tránh sốc, rối loạn mạch, huyết áp... Gần đây vài chuyên gia chọn tư thế đứng khi hút mỡ. Tư thế đứng có ưu điểm là làm lộ ra những phần mỡ dư thừa, những nơi chưa hoàn hảo của cơ thể… theo trọng lực khi xuất hiện trước mắt mọi người. Tuy nhiên, vì những lý do đã nêu, chỉ nên dùng tư thế đứng trong những trường hợp thật cần thiết và cần những chỉnh sửa nhỏ.

Đối tượng lý tưởng cho hút mỡ là một người có sức khỏe tốt, tâm lý ổn định và có một mong muốn rõ rệt về việc sửa chữa cơ thể mình, có cân nặng bình thường và làn da còn đàn hồi.

Riêng đối với người lớn tuổi, da đã bị nhăn nheo, chảy xệ, mất độ đàn hồi; hay phụ nữ tuổi trung niên sanh nở nhiều, da bụng đã nhão và xệ thì hút mỡ sẽ không mang lại hiệu quả thậm chí còn làm xấu thêm vì lớp mỡ nâng đỡ da đã bị lấy mất. Với những trường hợp này phải vừa sử dụng kỹ thuật hút mỡ, vừa phải phẫu thuật cắt da mỡ, vừa phải kéo căng lại thành cân cơ của bụng.

Ở nam giới, sự phân bố mô mỡ có khác so với nữ. Đa số mỡ tập trung ở vùng ngực, lưng, eo hông và bụng. Mô mỡ ở những vùng này có nhiều mô xơ nên khó hút hơn. Đa số đàn ông bụng to không phải do mỡ tụ ngoài thành cơ bụng mà do mỡ tích tụ ở trong ổ bụng (một số ít phụ nữ cũng vậy) nên hút mỡ không giúp ích gì nhiều. Với những trường hợp này dù có phẫu thuật cắt da mỡ thừa cũng không giải quyết được, cần làm những phẫu thuật phức tạp, xâm lấn hơn.

Độ an toàn và biến chứng y khoa

Hút mỡ là một phẫu thuật an toàn, trong điều kiện bệnh nhân được chọn lựa, chuẩn bị kỹ, phẫu thuật viên được huấn luyện đúng đắn, có kinh nghiệm và phẫu thuật được tiến hành trong một phòng mổ trang bị đầy đủ, không những chỉ là những dụng cụ để hút mỡ mà cả những trang thiết bị cần thiết của ngoại khoa chung và gây mê hồi sức cũng như đảm bảo yếu tố vô trùng.

Cũng cần phải ghi nhớ rằng dù thực hiện dưới những điều kiện tối ưu thì những tai biến - dù rất hiếm hoi - vẫn có thể xảy ra. Nguy cơ có tai biến càng cao khi số vùng được hút càng cao, vùng được hút càng rộng, lượng mỡ hút ra được càng nhiều và thời gian phẫu thuật càng dài. Người được hút mỡ thường bị những tai biến do đã có sẵn những bệnh khác tiềm ẩn trong cơ thể như bệnh lý tim mạch, tiểu đường, viêm tắc tĩnh mạch. Vì vậy, điều bắt buộc trước khi thực hiện hút mỡ là bệnh nhân phải được khám, xét nghiệm thật kỹ để kiểm tra các bệnh tiềm ẩn nhằm có biện pháp phòng ngừa thích hợp.

Tai biến tắc đường thở trong khi gây mê cũng rất quan trọng

Bệnh nhân có thể bị tai biến do thiếu hay thừa dịch thể, rối loạn điện giải, những phản ứng phụ với thuốc tê nếu chích quá liều. Khi dùng kỹ thuật làm trương nước (tumescent technique) hay kỹ thuật chích nước tối đa nhằm làm căng phồng mô mỡ trước khi hút (super-wet technique) dù dung dịch này có chứa adrenaline gây co mạch, giảm sự phát tán lidocaine, thì trúng độc lidocaine vẫn có thể xảy ra nếu nồng độ và lượng dùng quá cao. Phù phổi cấp cũng có thể gặp nếu kỹ thuật làm trương nước đi kèm với một lượng dịch truyền quá nhiều. Thành bụng có thể bị thủng, tổn thương nội tạng. Nguy cơ cao khi hút mỡ bụng trên bệnh nhân đã có sẹo mổ thành bụng.

Tỷ lệ tử vong khoảng từ 1/20.000 ca đến 1/5.000 ca hút mỡ được báo cáo trong nhiều nghiên cứu khác nhau. Những tai biến nghiêm trọng dẫn đến tử vong như vậy cũng hiếm. Theo một thống kê từ năm 1994-1998, trên 1.200 bác sĩ đang hành nghề ở Mỹ có bằng cấp quốc gia về phẫu thuật tạo hình thẩm mỹ, có 95 trường hợp chết trên tổng số 496.245 ca hút mỡ. Như vậy tỷ lệ tử vong là 1/5.224 hay là 19,1/100.000 ca.

Những nguyên nhân gây tử vong thường gặp theo thứ tự giảm dần là: Thuyên tắc phổi do huyết khối từ chi dưới khoảng 25%, thủng nội tạng là 15%, tai biến do gây mê (đường thở, trúng độc thuốc mê, thuốc tê) là 10%, thuyên tắc mỡ là 8,5%, suy tim là 5,5%, nhiễm trùng 5,5%, chảy máu 4,5%, những nguyên nhân không rõ khác khoảng 28%. Một số trường hợp chết xảy ra trong đêm đầu tiên, điều này gợi đến nguyên nhân quá lạm của chất tiền mê và thuốc mê sau những phẫu thuật dài, đặt ra vấn đề cần theo dõi sát sao bệnh nhân ngay sau khi mổ.

Biến chứng về thẩm mỹ và chăm sóc sau mổ

Tùy theo độ lớn của phẫu thuật mà việc hút mỡ có thể thực hiện ở phòng mổ thẩm mỹ hay trong bệnh viện. Hút mỡ lượng ít không đòi hỏi trang thiết bị nhưng hút mỡ với khối lượng lớn là một phẫu thuật thực sự, nên tiến hành trong môi trường bệnh viện với hệ thống gây mê hồi sức hoàn chỉnh.

Nếu thực hiện đúng kỹ thuật trên người khỏe mạnh bình thường, da chưa bị lão hóa và độ đàn hồi tốt thì sau khi hút mỡ da sẽ tự động co lại, ít để lại vết nhăn. Nếu mỡ bị hút nhiều quá, sát da quá thì sau mổ da sẽ bị nhăn nheo, lồi lõm hoặc đổi màu rất xấu. Ngoài ra, cũng có thể gặp một số biến chứng khác như chảy máu, nhiễm trùng, tụ dịch.

Và để ngăn ngừa những biến chứng này, bệnh nhân sẽ được cho dùng thuốc kháng sinh, kháng viêm và giảm đau. Cần mặc áo quần bó chặt trên vùng hút mỡ trong vài tuần.

Không nên làm việc nặng nhưng nên vận động, đi lại càng sớm càng tốt đề chống sưng phù, chống sự hình thành các huyết khối, thuyên tắc phổi.

Trong những phẫu thuật hoàn hảo, bệnh nhân cũng bị khó chịu một chút như sưng, đau, cảm giác rát bỏng, hay tê. Các triệu chứng trên sẽ giảm trong vài ngày. Cảm giác dễ chịu có sau một tuần và hiệu quả tối đa của hút mỡ chỉ đạt được sau vài tháng. Bệnh nhân có thể trở lại làm việc nhẹ nhàng sau vài ngày. Đối với trường hợp hút mỡ bụng và đùi nên tránh làm việc nặng trong một tháng. Các vết bầm da và sưng sẽ biến mất hoàn toàn sau ba tuần, nhưng nhiều khi cũng kéo dài.

Hút mỡ là cách tốt nhất chống lại sự tái lập lớp mỡ dưới da vì khi hút những tế bào mỡ, thùy mỡ đã được lấy đi, chỉ còn lại đa phần mô liên kết, mô xơ nên mô mỡ khó phát triển lại (kiêng ăn để cho ốm là sẽ cho kết quả tạm thời vì các tế bào mỡ vẫn còn nằm đó chỉ bị nhỏ đi, khi không ăn kiêng nữa thì những vùng có tế bào mỡ tích tụ sẽ to lại như cũ). Tuy nhiên, khi được hút mỡ không có nghĩa là cứ ăn uống thoải mái mà nên ăn đúng tiêu chuẩn dinh dưỡng, tập luyện thể dục đúng mức thì sẽ giữ được kết quả hút mỡ lâu dài.

Hút mỡ, điều quan trọng không phải là cái đã được hút ra mà là thứ được để lại.