Nhà xuất khẩu bị thiệt hại vì tỷ giá

Nhà xuất khẩu bị thiệt hại vì tỷ giá

Xuất khẩu gạo tại Cảng TPHCM từ nay có thể bị ảnh hưởng do những rủi ro về tỷ giá - Ảnh: HỒNG VĂN

(TBKTSG Online) - Các nhà xuất khẩu nông sản bị thiêt hại khi tiền VNĐ lên giá so với đô la Mỹ nhưng đợt lên giá của tiền đồng so với đô la Mỹ từ cuối năm ngoái tới nay đã dần thay đổi thói quen ứng phó rủi ro về tỷ giá của các nhà xuất khẩu.

Hàng trăm tỉ đồng “bốc hơi” vì tỷ giá

Ông Trần Tuyên Huấn, Giám đốc điều hành Công ty ACC, một nhà xuất khẩu cà phê và cao su cho biết tiền đồng lên giá, từ tỷ giá 16.200 đồng/đô la Mỹ vào tháng 11 năm ngoái, nay là 15.800-15.900 đồng, có nghĩa một doanh nghiệp xuất khẩu nông sản có kim ngạch lớn khoảng 20 triệu đô la Mỹ/tháng thì trong vòng 3 tháng qua, doanh nghiệp phải mất 1 tới 1,2 tỉ đồng do tiền đồng lên giá.  

Với nhiều doanh nghiệp xuất khẩu nông sản ở Việt Nam, theo ông Huấn, tổn thất do tiền đồng lên giá là “tổn thất vô hình” mà ít có giám đốc điều hành doanh nghiệp hay bộ phận kinh doanh xuất khẩu “nhìn” thấy được, mà nếu có, chỉ là bộ phận kế toán.

Giả định vay ngân hàng 16.000 đồng để mua 1 kg cà phê nhân và ký hợp đồng xuất khẩu quy ra tiền đồng được 16.100 đồng/kg (giả định là 1 đô la Mỹ). Trên lý thuyết thì doanh nghiệp lời được 100 đồng/kg cà phê nhưng khi thu tiền đô và bán lại cho ngân hàng để trả nợ vay thì chỉ bán được 15.800 đồng, tức doanh nghiệp lỗ 200 đồng/kg cà phê do tiền đồng lên giá. Đó là chưa kể giá cà phê nhân trong nước đang có xu hướng tăng mạnh như hiện hay thì tiền thu về mua trở lại nguyên liệu cho đợt xuất khẩu sau càng ít đi.  

“Tới khi kế toán bán lại tiền đô cho ngân hàng để trả nợ thì nhiều giám đốc doanh nghiệp mới tá hoả vì biết mình bị lỗ, bởi đồng tiền lưu thông, mua nguyên liệu đầu vào là tiền đồng và vay ngân hàng ban đầu cũng đa phần là vay tiền đồng”, ông Huấn nói.  

Ông Nguyễn Cao Nhơn, Giám đốc Nhà máy chế biến Nông sản Tín Nghĩa, chuyên xuất khẩu nông sản, cho rằng với từng doanh nghiệp cụ thể thì “tổn thất vô hình” có vẻ không lớn nhưng nếu tính cả nước, mỗi tháng xuất khẩu nông lâm sản hơn 1 tỉ đô la Mỹ thì thiệt hại 100-200 tỉ đồng do tiền đồng lên giá như hiện nay. “Một số tiền khổng lồ chứ đâu phải nhỏ nhưng ít ai chú ý cả”, ông Nhơn thốt lên.  

Khác với các mặt hàng công nghiệp như dệt may hay da giày, xuất khẩu nông lâm thủy sản của Việt Nam phần lớn được giao dịch bằng đô la Mỹ. Ông Nhơn cho biết, có một số mặt hàng nông sản đặc thù như cà phê chẳng hạn, 100% hợp đồng xuất khẩu dù cảng đến là EU thì thanh toán trên hợp đồng vẫn là đô la Mỹ, do tập quán giao dịch từ lâu đời của mặt hàng này trên thị trường thế giới.  

Ông Lê Thành An, Giám đốc Công ty TNHH Toàn Lợi, một công ty chuyên xuất khẩu hạt điều ở Bình Dương gần như trước đây chẳng mấy quan tâm tới tỷ giá giữa tiền đồng và đô la Mỹ, cái mà ông An quan tâm là giá bán hạt điều nhân trên thị trường thế giới tăng hay giảm.

Tuy nhiên, “thời buổi bây giờ kinh doanh khó khăn, giá điều trong nước biến động bất thường và cái thời giá hạt điều xuất khẩu cao ngất trời đã qua, buộc doanh nghiệp phải tính toán từng ly, từng tý khoản tiền đô la Mỹ thu về sau khi xuất khẩu và quy đổi ra đồng Việt nam để mua hạt điều thô trở lại”, ông nói.

Với tỷ giá như hiện nay và tiền đồng đang có xu hướng lên giá ông An khẳng định các doanh nghiệp xuất khẩu hạt điều bị tác động mạnh, bởi các doanh nghiệp hạt điều gần như phải vay tiền ngân hàng để mua hạt điều thô cấp tập trong thời gian mùa vụ thu hoạch có 3-4 tháng trong 1 năm để chế biến xuất khẩu cho cả năm, nên ít có cơ hội lựa vay tiền lúc tiền đồng mất giá so với đô la Mỹ.

Thiếu kinh nghiệm phòng ngừa rủi ro

“Không nhiều doanh nghiệp xuất khẩu nông sản hiện nay biết cách phòng ngừa rủi ro phần nào do biến động của tỷ giá”, ông Trần Tuyên Huấn, đánh giá. Thực ra, vài năm gần đây, một số ngân hàng lớn ở Việt Nam đã có giao dịch gọi tắt là FX mà các nhà xuất khẩu gọi là nghiệp vụ mua bán ngoại tệ kỳ hạn.  

Giả sử doanh nghiệp vay tiền ngân hàng 16.000 đồng để mua 1 kg cà phê nhân và xuất khẩu, thu về 1,1 đô la Mỹ (giả định lý thuyết là lời 100 đồng/kg). Dựa trên hợp đồng và bộ chứng từ, nhà xuất khẩu có thể biết 7 hay 10 ngày sau tiền đô la Mỹ sẽ về tới ngân hàng Việt Nam và họ ký hợp đồng FX để bán trước ngay số tiền đô đó cho ngân hàng.  

Nghiệp vụ này không có gì mới lạ ở Việt Nam nhưng ông Huấn cho biết phần lớn các doanh nghiệp xuất khẩu nông sản một phần không quan tâm tới nghiệp vụ này, một phần là do thiếu kỹ năng. “Với các ngân hàng có nghiệp vụ FX thì doanh nghiệp có quan hệ tốt, làm ăn đàng hoàng và có kỹ năng giao dịch FX là có thể làm được để phòng chống rủi ro và ACC đã và đang sử dụng nghiệp vụ này cho xuất khẩu nông sản”, ông cho hay.  

Quả đúng như nhận xét của ông Huấn. Cách nay hơn 1 năm, Ngân hàng Thế giới (WB) hợp tác với một nhà nhập khẩu cà phê, tổ chức lớp quản trị rủi ro trong kinh doanh cà phê dành cho giám đốc các công ty xuất khẩu cà phê. Tại lớp học này, kết quả khả sát của WB cho thấy, gần như toàn bộ các nhà xuất khẩu cà phê Việt Nam đều xếp rủi ro do biến động tỷ giá vào loại không đáng kể. Thậm chí có doanh nghiệp còn cho rằng đó là điều không thể xảy ra bởi Việt Nam là quốc gia xuất khẩu và nhà nước luôn có chính sách làm yếu tiền đồng để thuận lợi cho xuất khẩu, nếu có chỉ là ngắn hạn, không tác động tới xuất khẩu của từng doanh nghiệp.  

Xuất khẩu thủy sản cũng bị vạ lây vì thanh toán gần như hoàn toàn bằng đô la Mỹ-Ảnh: HỒNG VĂN

Cái mà các doanh nghiệp quan tâm chính là giá cà phê hay nông sản trên thị trường cao hay thấp, nếu giá tăng cao thì rủi ro về tỷ giá không phải là mối bận tâm lớn. “Việt Nam đã là thành viên của Tổ chức Thương mại Thế giới, bây giờ doanh nghiệp cũng phải học cách phòng chống rủi ro dù là nhỏ nhất, chứ không thể trông chờ vào chính sách điều tiết tiền tệ vĩ mô của Chính phủ”, ông Nguyễn Cao Nhơn nói.  

Do đặc thù của xuất khẩu nông sản là mua nguyên liệu dồn dập trong một thời gian ngắn vào mùa thu hoạch, như lúa thì mua rầm rộ trong 2-3 tháng thu hoạch lúa đông xuân hay hè thu, cà phê thì mua nhiều vào tháng 10 năm trước tới tháng 2 năm sau, hạt điều thì thì mua từ tháng 2 tới tháng 5, nên những lúc tới mùa vụ thu hoạch, bất chấp đồng Việt nam dù có lên giá so với đô la Mỹ và việc bán đô la Mỹ sẽ bị thiệt nhưng doanh nghiệp vẫn phải chấp nhận.

Ông Đinh Vạn Tiến, Trưởng ban xuất khẩu của Tập đoàn Công nghiệp Cao su Việt Nam cho biết, giá cao su trên thị trường thế giới hiện nay ở mức cao, bán kiểu doanh nghiệp nào cũng có lãi nên chẳng mấy doanh nghiệp quan tâm tới tỷ giá và sau khi bán cao su, doanh nghiệp thường bán ngay đô la Mỹ để lấy tiền đồng chi trả lương cho công nhân, thu lại nguyên liệu nên cũng chẳng mấy giám đốc để mắt tới tỷ giá ngoại tệ có tác động nhiều hay ít.

Còn nói như ông Lê Thành An, phần lớn các doanh nghiệp xuất khẩu nông sản có trụ sở và nhà máy ở các tỉnh, quan hệ với ngân hàng thương mại cũng ở tỉnh, nên ít có điều kiện để lựa chọn nghiệp vụ FX sao cho có lợi nhất so với các doanh nghiệp ở TPHCM, đây cũng là một hạn chế mang tính đặc thù của nông sản. Tuy nhiên, ông An cũng cho biết hiện đã có nhiều doanh nghiệp xuất khẩu nông sản đang quan tâm nhiều hơn tới bài toán tỷ giá, tính toán thiệt hơn chứ không như trước đây.  

“Các doanh nghiệp hay điện thoại hỏi thăm nhau tỷ giá ở các ngân hàng, như ngân hàng nào mua đô la Mỹ giá cao, ngân hàng nào mua thấp, chứng tỏ họ đã quan tâm tới rủi ro do tỷ giá ”, ông An nói.

HỒNG VĂN