(KTSG Online) – Ứng dụng công nghệ và tự động hóa, mô hình cửa khẩu thông minh được kỳ vọng giúp hàng hóa qua biên giới thông suốt hơn, giảm chi phí logistics và hạn chế rủi ro đứt gãy chuỗi cung ứng, ngay cả trong bối cảnh thiên tai hay dịch bệnh.
Phó Thủ tướng Bùi Thanh Sơn vừa ký quyết định phê duyệt Đề án thí điểm xây dựng cửa khẩu thông minh tại cặp cửa khẩu quốc tế Móng Cái (Việt Nam) và Đông Hưng (Trung Quốc). Theo Báo Điện tử Chính phủ, đây là mô hình được định hướng như một “cửa khẩu kiểu mẫu”, vận hành dựa trên công nghệ cao, kết nối đồng bộ với hệ thống cảng biển và sân bay hiện đại.
Đề án được triển khai trong hai giai đoạn, từ năm 2026 đến hết năm 2030. Giai đoạn 1, bắt đầu từ năm 2026, tập trung lắp đặt các luồng kiểm soát tự động tại cầu Bắc Luân I, phục vụ cư dân biên giới và hành khách xuất nhập cảnh. Đây được xem là bước thử nghiệm quan trọng để đánh giá khả năng tích hợp công nghệ và thay đổi quy trình quản lý tại khu vực cửa khẩu.
Điểm nhấn công nghệ của đề án là việc triển khai các xe tự hành không người lái (IGV) tại khu vực cầu Bắc Luân II, phục vụ vận chuyển hàng hóa hai chiều Việt – Trung. Các phương tiện này dự kiến hoạt động liên tục 24/7, qua đó giảm phụ thuộc vào nhân lực, hạn chế ách tắc và bảo đảm dòng chảy hàng hóa ổn định trong các tình huống bất thường như mưa lũ, dịch bệnh. Song song đó, hai bên sẽ xây dựng Trung tâm điều hành thông minh (IOC) để giám sát, điều phối toàn bộ hoạt động xuất nhập khẩu theo thời gian thực.
Giai đoạn 2, từ năm 2027 đến 2030, Việt Nam dự kiến mở rộng không gian kiểm soát, tăng số lượng làn chuyên dụng cho hàng hóa, đồng thời nghiên cứu khả năng vận chuyển bằng đường ray đơn (mono-rail hoặc sky-rail), tùy theo lưu lượng thực tế. Các hạ tầng bổ trợ như Công viên logistics Bắc Luân II, trung tâm thương mại điện tử và dịch vụ logistics tích hợp cũng sẽ được đầu tư, nhằm hình thành một chuỗi cung ứng khép kín tại khu vực cửa khẩu.
Theo mục tiêu đề án, thời gian thông quan sẽ được rút ngắn còn khoảng 4–6 giờ, chi phí thông quan, bến bãi và vận chuyển giảm 30–40%. Năng lực thông quan phấn đấu tăng gấp ba lần so với hiện nay vào năm 2030. Mô hình cửa khẩu thông minh ưu tiên các nhóm hàng chiến lược trong chuỗi cung ứng khu vực. Phía Việt Nam tập trung nông sản, thủy sản đông lạnh, hàng điện tử và linh kiện điện tử. Phía Trung Quốc ưu tiên hàng điện tử, linh kiện điện tử và một số mặt hàng có giá trị gia tăng cao.
Về dài hạn, đề án hướng tới mục tiêu đưa Khu kinh tế cửa khẩu Móng Cái và tỉnh Quảng Ninh trở thành trung tâm dịch vụ, du lịch và logistics trọng điểm của vùng kinh tế phía Bắc. Đồng thời, khu vực này được kỳ vọng đóng vai trò cửa ngõ quan trọng trong lưu thông hàng hóa giữa ASEAN và thị trường Trung Quốc, trong bối cảnh chuỗi cung ứng khu vực đang được tái cấu trúc theo hướng linh hoạt và bền vững hơn.
