(KTSG Online) - Hội nghị lần thứ 2 Ban Chấp hành Đảng bộ TPHCM nhiệm kỳ 2025 - 2030 hôm 15-12 khép lại với một thông điệp rõ ràng: Thành phố phải tăng tốc mạnh hơn trong năm 2026, với mục tiêu GRDP trên 10%.
Nhưng phía sau con số tham vọng ấy là một câu hỏi căn bản hơn, TPHCM sẽ quản trị tăng trưởng như thế nào khi đã bước vào giai đoạn siêu đô thị sau sáp nhập.
- Du lịch TPHCM cần chuyển dấu ấn văn hóa thành sức mạnh cạnh tranh
- Từ ‘đặc thù’ đến ‘đột phá’: mở không gian thể chế cho siêu đô thị sáng tạo TPHCM
Năm 2025, kinh tế TPHCM tăng trưởng 8,3%, quy mô GRDP đạt 3,03 triệu tỉ đồng, chiếm 23,5% GDP cả nước. Thu ngân sách vượt 746.000 tỉ đồng, thu hút vốn đầu tư nước ngoài (FDI) đạt gần 9 tỉ đô la. Những con số này khẳng định vai trò đầu tàu vẫn được giữ vững, ngay cả trong năm bản lề vận hành chính quyền địa phương hai cấp và mở rộng không gian phát triển.
Tuy nhiên, tăng trưởng cao trong bối cảnh mới không còn là câu chuyện thuần kinh tế. Nó gắn trực tiếp với năng lực quản trị đô thị, điều phối nguồn lực và phân bổ không gian phát triển hợp lý.
Tăng trưởng nhanh, sức ép dồn lên hạ tầng và môi trường
Hội nghị không né tránh những điểm nghẽn kéo dài của TPHCM, từ ngập nước, kẹt xe, ô nhiễm không khí đến quá tải hạ tầng. Các vấn đề này đã tồn tại nhiều năm, nhưng khi thành phố mở rộng quy mô dân số và diện tích, mức độ rủi ro trở nên lớn hơn và lan rộng hơn.
Việc tháo gỡ 670/838 dự án tồn đọng trong năm 2025, khơi thông hơn 804.000 tỉ đồng vốn đầu tư, là bước tiến quan trọng. Nhưng nếu không đi kèm tái cấu trúc không gian đô thị, nguồn lực mới có thể tiếp tục dồn về khu vực trung tâm, làm trầm trọng thêm tình trạng đô thị nén.
Áp lực môi trường cũng ngày càng rõ nét. Mục tiêu đến cuối năm tới là thu gom 70% nước thải đô thị, xử lý 30 - 35% đạt chuẩn và tái chế trên 45% rác sinh hoạt, cho thấy chi phí môi trường đang tăng nhanh cùng tốc độ phát triển của thành phố. Trong bối cảnh đó, tăng trưởng kinh tế nếu không kiểm soát tốt sẽ tự tạo ra “thuế ngầm” làm giảm năng suất và chất lượng sống.
Hai chữ số không chỉ là bài toán vốn và dự án
TPHCM đặt mục tiêu tổng sản phẩm trên địa bàn (GRDP) trên 10% năm tới, GRDP bình quân đầu người đạt 9.800 đô la. Thành phố kỳ vọng kinh tế số chiếm 30% GRDP, TFP (năng suất các nhân tố tổng hợp) đóng góp khoảng 60%, chi cho nghiên cứu phát triển (R&D) đạt 2-3% GRDP. Đây là các chỉ tiêu tiệm cận chuẩn của những đô thị phát triển trong khu vực.
Tuy nhiên, khoảng cách lớn nhất không nằm ở mục tiêu, mà ở năng lực thực thi. Chỉ số năng lực cạnh tranh cấp tỉnh, thành (PCI), Chỉ số hiệu quả quản trị và hành chính công cấp tỉnh (PAPI), Chỉ số cải cách hành chính (PAR-Index) của TPHCM vẫn chưa tương xứng với vai trò đầu tàu. Giải ngân đầu tư công chậm kéo dài nhiều năm cho thấy vấn đề không nằm ở thiếu vốn, mà ở khâu điều hành và phối hợp chính sách.
Mô hình chính quyền địa phương hai cấp giúp rút ngắn thủ tục, nhưng đồng thời đẩy nhiều trách nhiệm xuống cơ sở. Khi năng lực cán bộ và hạ tầng số chưa đồng đều, nguy cơ nghẽn ở “điểm cuối” của chính sách là điều khó tránh. Nếu không xử lý được bài toán này, tăng trưởng hai chữ số sẽ dựa nhiều vào mở rộng quy mô hơn là nâng cao chất lượng.
Quản trị siêu đô thị và thước đo mới của vai trò đầu tàu
Điểm nhấn quan trọng của hội nghị là yêu cầu kiến trúc lại không gian phát triển theo hướng đa cực, tích hợp và kết nối. Đây là điều kiện tiên quyết để TPHCM thoát khỏi mô hình đô thị nén kéo dài nhiều thập niên qua.
Định hướng giãn dân, phân bố lại các trung tâm y tế, giáo dục lớn sang khu vực Bình Dương, Bà Rịa - Vũng Tàu cũ không chỉ nhằm giảm áp lực trung tâm, mà còn tạo các cực tăng trưởng mới. Tuy nhiên, hiệu quả của chiến lược này phụ thuộc vào chất lượng quy hoạch tích hợp và tốc độ triển khai hạ tầng kết nối, không phải dễ dàng thực hiện ngày một ngày hai. Giãn dân nếu không đi kèm dịch vụ công và giao thông thuận tiện sẽ khó tạo đồng thuận xã hội.
Thông điệp xuyên suốt được Bí thư Thành ủy Trần Lưu Quang nhấn mạnh là tăng trưởng phải quy về chất lượng sống. Các chỉ tiêu về y tế, nhà ở xã hội, xóa nhà ven kênh rạch, xây dựng xã phường không ma túy, cho thấy chính quyền thành phố đang nhìn phát triển dưới góc độ bền vững hơn, nơi an sinh xã hội và an ninh đô thị trở thành nền tảng của môi trường đầu tư.
Trong giai đoạn mới, vai trò đầu tàu của TPHCM không chỉ đo bằng tỷ lệ đóng góp GDP hay ngân sách, mà bằng khả năng thử nghiệm và lan tỏa mô hình quản trị hiệu quả. Nếu thành phố kết hợp được tăng trưởng hai con số với cải thiện thực chất chất lượng sống, đây sẽ là hình mẫu cho các đô thị lớn khác. Ngược lại, nếu tăng trưởng vẫn chủ yếu dựa vào mở rộng quy mô, các điểm nghẽn cũ sẽ quay lại với chi phí ngày càng cao.
