Trang bị Chromebook, iPad cho học sinh hóa ra lại lợi bất cập hại

(KTSG) - Trong nhiều năm liền, các hãng công nghệ lớn như Google, Microsoft, Apple đã ra sức cổ vũ cho việc trang bị máy tính cho học sinh, ít nhất cũng là máy tính bảng.

Ý thức được rằng học sinh sẽ là những khách hàng tiềm năng trong tương lai, các hãng ca tụng lợi ích của việc cho học sinh học bằng các phương tiện kỹ thuật như sử dụng giáo án điện tử, khỏi mang vác nhiều sách nặng, dễ theo dõi bài giảng, ngay cả khi về nhà.

Thế nhưng xu hướng hiện nay của các trường học ở Mỹ là thu lại máy tính xách tay, máy tính bảng, khuyến khích học sinh tương tác nhiều hơn với thầy cô giáo và bạn bè vì họ bắt đầu nhận ra các tác hại không mong muốn của máy móc trong lớp học.

• AI định hình lại giáo dục, chuyển từ truyền đạt sang đồng kiến tạo
• Bức tranh giáo dục quốc tế tại TPHCM: IB Continuum không còn là ‘đặc quyền hiếm’

Inge Esping, Hiệu trưởng trường phổ thông cơ sở McPherson kể với tờ New York Times, tháng 12 vừa rồi trường quyết định thu hồi 480 máy tính Chromebook trước đó trang bị cho học sinh vì nhận thấy các máy tính này làm học sinh xao nhãng trong giờ học.

Các em xem YouTube, chơi game, thậm chí dùng tài khoản Gmail để bắt nạt bạn cùng lớp. Nay học sinh dùng giấy bút ghi chép bài học; máy tính chỉ được dùng trong một số giờ học cụ thể.

Nhiều nghiên cứu cho thấy các công cụ kỹ thuật số như máy tính, iPad hay các ứng dụng giáo dục cài trên máy nhìn chung không có tác dụng cải thiện kết quả học tập của học sinh như kỳ vọng trước đây.

Một số nhà nghiên cứu và tổ chức như UNESCO còn khuyến cáo quá phụ thuộc vào công nghệ có thể làm học sinh phân tâm, gây cản trở việc học. Các trường học ở Mỹ đang đánh giá lại việc trang bị máy móc cho học sinh vì họ nhận ra mỗi học sinh ôm một chiếc Chromebook sẽ không còn tập trung vào rèn luyện kỹ năng và lại đánh mất các thói quen làm việc theo nhóm hay tương tác với mọi người chung quanh.

Thật ra chuyện không khuyến khích học sinh dùng Chromebook, iPad trên lớp chỉ là một biểu hiện gần đây trong một xu hướng lớn hơn: người ta đang đánh giá lại liệu các hãng công nghệ lớn và sản phẩm của họ có hại hay có lợi cho trẻ em, thanh thiếu niên và giáo dục nói chung.

Gần đây nhất, bồi thẩm đoàn trong một phiên xử đã kết luận Meta (Facebook và Instagram) với Google (YouTube) chịu trách nhiệm làm trẻ nghiện mạng xã hội, có hại cho sức khỏe tinh thần.

Nhiều nước và hơn 30 tiểu bang ở Mỹ hạn chế hay cấm hẳn học sinh dùng điện thoại di động trong trường học. Úc yêu cầu các mạng xã hội khóa tài khoản của người dưới 16 tuổi, nhiều nước khác theo dõi để có thể áp dụng biện pháp tương tự.

Phong trào phụ huynh yêu cầu giảm thời gian con em họ nhìn vào màn hình đã dẫn tới việc ít nhất 10 tiểu bang ở Mỹ ra luật hạn chế thời gian học sinh tiếp cận màn hình, dù đó là máy tính bảng, Chromebook hay màn hình TV trên lớp học.

Luật cũng cho phép phụ huynh có quyền đăng ký cho con em họ không dùng máy móc, thiết bị công nghệ trong giờ học và các công cụ ứng dụng công nghệ nào trước khi giới thiệu cho học sinh đều phải minh chứng độ an toàn và hiệu quả của chúng.

Còn nhớ giai đoạn 2010-2020, Google tung ra chương trình laptop giá rẻ cho trường học. Năm 2016, trường McPherson quyết định mua hàng loạt Chromebook, mỗi chiếc giá chỉ 225 đô la để trang bị cho học sinh.

Lúc đó phát biểu của giới lãnh đạo giáo dục xoay quanh các từ như “tối đa hóa tiềm năng của học sinh”; ai nấy đều nghĩ ắt học sinh sẽ say mê học tập vì có máy trong tay, kiến thức như nằm trong lòng bàn tay các em.

Để tối ưu hóa việc sử dụng Chromebook, các trường đầu tư mạnh vào sách giáo khoa điện tử, các app phục vụ việc học. Sau đó tất cả đều vỡ mộng vì thực tế không như họ kỳ vọng. Học sinh nay thành thạo chơi game trên chiếc Chromebook thay vì học bài trên đó.

Điều đáng nói là các trường phải chạy sau còn các em học sinh có đủ kiểu sử dụng máy móc một cách sáng tạo. Trường lần lượt cấm các ứng dụng game, rồi Spotify (nghe nhạc), YouTube (xem video), khóa chức năng chat trên Gmail, cấm học sinh dùng Zoom để tụ tập tán gẫu và bắt nạt trẻ khác…

Cuối cùng họ bất lực khi thấy mất rất nhiều thời gian kiểm soát cách học sinh sử dụng Chromebook chứ máy không giúp ích gì nhiều cho việc dạy và học.

Các tổ chức của Liên hiệp quốc gồm UNICEF và UNESCO đã đưa ra các cảnh báo, cho rằng trường học đã nhường sân chơi giáo dục kỹ thuật số cho các công ty công nghệ.

Họ nhận định mặc dù công cụ học tập trực tuyến có thể đem lại các cải tiến quan trọng nhưng các công ty công nghệ có thể chỉ xem các em học sinh như khách hàng tiêu dùng và buộc nhà trường phụ thuộc nhiều vào công nghệ, đánh mất sự chủ động trong giáo dục học sinh. Giáo dục, theo họ, phải là sự tương tác giữa thầy và trò, không có sự chen ngang của máy móc.