(KTSG Online) – Một thiết bị giá vài triệu đồng có thể buộc cả hệ thống hàng không tạm ngưng vận hành. Thiệt hại không chỉ là vài phút chậm chuyến mà còn là chi phí nhiên liệu, điều phối slot, dây chuyền kết nối, uy tín điểm đến và những rủi ro xấu nhất có thể xảy ra.
- Lần đầu tiên triển khai UAV giao hàng xuyên biển ở Việt Nam
- Drone xâm nhập vùng cấm ở Đà Nẵng, ảnh hưởng 54 chuyến bay
Dịp Tết vừa qua, Cảng hàng không quốc tế Đà Nẵng(1) ghi nhận drone xâm nhập vùng cấm bay, ảnh hưởng 54 chuyến bay, có thời điểm phải dừng khai thác đường băng để bảo đảm an toàn. Đà Nẵng có thể chỉ là lời cảnh báo sớm. Việt Nam có nhiều sân bay nằm sát biển, sát khu dân cư và khu du lịch như Phú Quốc, Cam Ranh, Côn Đảo, Tuy Hòa. Không gian mở, cảnh đẹp, nhu cầu quay phim cao, đường băng gần khu dân cư, tất cả tạo nên môi trường dễ phát sinh các chuyến bay “ngẫu hứng”.
Hôm nay là Đà Nẵng, ngày mai có thể là một điểm đến khác nếu lỗ hổng quản lý không được lấp lại. Mỗi sự cố đều kéo theo lực lượng quân đội, công an, chính quyền địa phương vào cuộc truy vết, xử lý, tiêu tốn nhân lực và nguồn lực xã hội(2).
Drone hiện được bán như hàng tiêu dùng phổ thông. Camera độ phân giải cao, GPS, tự cân bằng, giá chỉ vài triệu đồng. Người dùng có thể làm quen trong vài giờ và bay trên bãi biển, khu nghỉ dưỡng hay khu đô thị ven sân bay mà không ý thức hết ranh giới vùng cấm.
Pháp luật không bỏ trống. Luật Phòng không nhân dân 2024, có hiệu lực từ 1-7-2025, yêu cầu tàu bay không người lái phải đăng ký trước khi khai thác, người điều khiển đủ 18 tuổi và có giấy phép phù hợp. Nghị định 288/2025/NĐ-CP, có hiệu lực từ 5-11-2025, quy định rõ về cấp phép, vùng cấm bay và trách nhiệm quản lý. Về nguyên tắc, không tồn tại khái niệm “mua về rồi bay thử cho vui” trong khu vực nhạy cảm.
Vấn đề nằm ở khoảng cách giữa luật và thị trường. Thiết bị được bán tự do, đặt mua online, giao tận nhà. Không có bước nào buộc người bán kiểm tra việc đăng ký hay giấy phép điều khiển. Nhà bán lẻ hoàn tất giao dịch nhưng cơ quan quản lý không nhận được dòng dữ liệu nào về thiết bị vừa đưa vào lưu thông. Tiền kiểm vì thế khó thực thi.
Khi không có dữ liệu đầy đủ, cơ chế quản lý chuyển sang phản ứng sau sự cố. Rất khó biết trong xã hội đang có bao nhiêu drone, nằm trong tay ai, đã đăng ký hay chưa. Mô hình này đặc biệt rủi ro tại các sân bay ven biển và khu dân cư đông đúc, nơi một chuyến bay ngẫu hứng cũng có thể xâm nhập hành lang an toàn và buộc máy bay dân dụng phải hoãn cất hạ cánh.
Vấn đề không phải là cấm bán drone mà là thiết kế lại chuỗi dữ liệu. Nhà bán lẻ nắm thông tin quan trọng nhất: người mua là ai, số seri thiết bị, thời điểm giao dịch. Nếu dữ liệu này được kết nối với hệ thống đăng ký và cấp phép, thiết bị chỉ kích hoạt khi hoàn tất thủ tục trực tuyến, rủi ro sẽ giảm đáng kể. Cách làm này không mới, tương tự như đăng ký sim điện thoại hay kích hoạt tài khoản ngân hàng số.
Giải pháp không phải cấm đoán cực đoan mà cần làm cho việc tuân thủ trở thành mặc định. Yêu cầu kích hoạt thiết bị gắn với đăng ký, tích hợp khóa vùng cấm bay bằng phần mềm, tăng kết nối dữ liệu giữa nhà bán lẻ và cơ quan quản lý. Khi công nghệ tạo ra thách thức cho nhà quản lý, chính công nghệ cũng có thể hỗ trợ kiểm soát.
Drone rẻ mở ra cơ hội sáng tạo và kinh doanh dịch vụ hình ảnh. Tuy nhiên, nếu rủi ro bị chuyển cho toàn xã hội, lợi ích đó trở thành hao phí xã hội, thậm chí đe dọa an toàn con người. Câu hỏi không còn là có luật hay chưa mà là luật có được nâng đỡ bằng hệ thống dữ liệu đủ mạnh để theo kịp tốc độ công nghệ hay không. Hôm nay là Đà Nẵng. Nếu chậm một bước, ngày mai có thể là một sân bay khác.
(1) https://thesaigontimes.vn/drone-xam-nhap-vung-cam-o-da-nang-anh-huong-54-chuyen-bay
(2) https://thanhnien.vn/ngan-chan-drone-xam-nhap-vung-cam-bay-185260224202735197.htm
