Tục cữ quét nhà ngày tết

Tục cữ quét nhà ngày tết

Phương Kiều

Chiều 30 tết, nhà cửa gọn gàng sạch đẹp, người ta thường kiêng cữ việc quét nhà trong ba ngày tết, phải chăng cũng nhằm nhắc nhở mọi người trong gia đình giữ gìn vệ sinh?

(TBKTSG Online) - Từ xa xưa, năm nào cũng vậy, cứ vào khoảng trưa hoặc xế chiều ngày 30 tháng Chạp (hoặc 29 Tết – tháng thiếu) thì nhà nào cũng lo dọn dẹp sạch sẽ từ trong nhà ra tận ngõ. Sau giờ giao thừa cho đến hết ngày mồng 3 tết Nguyên đán, không nhà nào đụng tới cây chổi quét nhà.

Làm như vậy, vì người ta theo một phong tục cổ truyền với quan niệm rằng từ 11 giờ đêm (bắt đầu giờ Tý) đêm giao thừa cho đến hết ngày mồng 3 tết, nếu quét nhà là “hất” thần Tài ra ngoài, năm đó sẽ làm ăn không thuận lợi, nếu không muốn nói là thất bại. Trong ba ngày này, vạn bất đắc dĩ phải quét nhà thì họ quét vào trong nhà và vun rác thành đống ở góc khuất nào đó, như một cách tích tụ tài lộc trong suốt cả năm.

Tập tục này bắt nguồn từ điển tích “Sưu thần kỳ” của Trung Quốc, như sau: Lái buôn Âu Minh đi qua hồ Thanh Thảo được Thủy thần cho một con hầu tên là Như Nguyệt, đem về nhà được vài năm thì Âu Minh ăn nên làm ra, giàu to. Ngày mồng 1 tết năm đó, Âu Minh đánh Như Nguyệt, cô ta sợ quá chui vào đống rác rồi biến mất, từ đó nhà Âu Minh nghèo đi.

Kể từ đó, mọi người kiêng quét nhà, đổ rác trong ba ngày tết. Cũng cùng một ý như vậy, từ sáng mồng 1 tết cho đến hết ngày mồng 3 tết, mọi người trong gia đình không được làm điều xấu, cự cãi nhau, đánh nhau hoặc nói những điều không tốt đẹp.

Theo truyền thuyết Việt Nam, thần Tài và Thổ địa là chung một vị phúc thần, phù hộ con người, gia súc gia cầm, nhất là mùa màng được bội thu. Người ta nói tục thờ Thổ địa có từ khi lưu dân miền Trung vào khẩn hoang ở Nam bộ.

Từ quê nhà xa ngái, họ đem theo vị thần này với ước mong sức khỏe dồi dào, mưa thuận gió hòa, mùa màng bội thu… Song song với việc canh tác đất đai, có một số người chuyển qua kinh doanh nhỏ và họ cũng muốn công việc làm ăn buôn bán của mình phát đạt, vậy là họ thờ Thổ địa.

Nhưng có lẽ vì không hiểu hai vị phúc thần này là một nên phần lớn các gia đình đều vừa thờ thần Tài vừa thờ Thổ địa chung một trang thờ. Chính vì thờ Thổ địa (vị phúc thần của đất đai) nên người ta luôn đặt trang thờ vị thần hộ mệnh này ngay trên nền đất. Những tiệm buôn, quán ăn, nhà hàng sáng sớm, trước khi mở cửa đều dọn một vài món (nhiều hoặc ít không thành vấn đề), có khi chỉ là một ly cà phê đen hoặc ly cà phê sữa cùng điếu thuốc thơm gắn vào một tay thần Tài và đốt ba nén nhang là xong.

Đặc biệt, trong đêm trừ tịch, người Tiều (Triều Châu, Quảng Đông, Trung Quốc) đều bày mâm trái cây cùng bánh trái cúng đón giao thừa trước cửa nhà và cúng cả thần Tài – Thổ địa. Trong số trái cây đó, nhất thiết phải có trái quýt. Trái cây này, tiếng Tiều đọc giống như “cát”, mang ý nghĩa cát tường tức may mắn, bởi họ quan niệm năm mới phải “ngọt ngào” mới tốt đẹp. Lại nữa, vì “Tài thần thích ngọt” nên dù cúng trà cũng phải trà đường.

Suy cho cùng, tập tục thờ cúng thần Tài – Thổ địa nhằm cầu mong mọi sự trong gia đình được tốt đẹp, cũng như tập quán dọn dẹp, quét tước nhà cửa sạch sẽ trong những ngày Tết, đặc biệt tục cữ quét nhà trong những ngày đầu năm mới đều có ý nghĩa tích cực. Không quét nhà, không phải vì sợ “hất thần Tài ra khỏi nhà” mà còn nhằm giáo dục con người ý thức giữ gìn vệ sinh trong gia đình, mở rộng ra là vệ sinh môi trường, không những phải ý thức giữ sạch trong những ngày năm hết Tết đến mà là lúc nào cũng phải ăn ở sạch sẽ, hợp vệ sinh.