(KTSG) - Một loạt vụ án hình sự với tội danh “Xâm phạm quyền tác giả, quyền liên quan” vừa bị cơ quan công an khởi tố hồi tuần qua đặt ra ba vấn đề cần bàn. Đó là cơ chế ngăn chặn nạn chiếm đoạt bản quyền, tăng tính thực chất của các tổ chức bảo vệ tác quyền và bồi thường cho các tác giả bị thiệt hại.
- Nhiều tên tuổi lớn trong làng nhạc số bị khởi tố vì vi phạm bản quyền
- Viết tiếp câu chuyện bản quyền âm nhạc Việt Nam
- Phim lậu: Từ một cú click miễn phí đến hệ sinh thái vi phạm bản quyền
Năm vụ án hình sự với những cái tên quen thuộc trong ngành giải trí, như Công ty cổ phần thương mại và dịch vụ truyền thông Bihaco (BH Media); Công ty TNHH Lululola Entertainment; hộ kinh doanh Đồi Mặt Trời, Thông Zeo; Công ty TNHH Mây Sài Gòn và Trung tâm Giọng ca để đời.
Đáng chú ý nhất trong số này là trường hợp của BH Media với việc ông Nguyễn Hải Bình, Tổng giám đốc bị khởi tố. BH Media là đơn vị chuyên dùng công cụ Content ID của YouTube để chiếm đoạt bản quyền trái phép.
Trong giai đoạn 2021-2025, do bị BH Media tự tiện đăng ký bản quyền, nhiều bài hát bị YouTube chặn không cho phát. Trong số này có thể kể đến các vụ lùm xùm bài quốc ca Tiến Quân Ca bị BH Media nhận bản quyền khiến đài truyền hình quốc gia VTV không thể phát trên YouTube. Cùng lý do này, một số nghệ sĩ khác, như nhạc sĩ Giáng Son, NSND Thu Hiền, ca sĩ Thiên Vương... cũng không thể phát chính tác phẩm của họ trên YouTube. Số lượng tác phẩm bị BH Media xác lập bản quyền trái phép đã lên tới 865 tác phẩm của các hội viên Hội Nhạc sĩ Việt Nam, theo số liệu mà Trung tâm Bảo vệ Quyền tác giả Âm nhạc Việt Nam (VCPMC) thu thập được vào năm 2021(*).
Điều trớ trêu là bất chấp các vụ lùm xùm kéo dài liên quan đến BH Media, hôm 10-5-2026, tại đại hội lần thứ 2 của Hiệp hội Sáng tạo và Bản quyền tác giả Việt Nam (VCCA), ông Nguyễn Hải Bình lại được bầu làm Phó chủ tịch nhiệm kỳ 2026-2031. Chỉ năm ngày sau đó, ông Bình lại bị khởi tố với tội danh xâm phạm quyền tác giả.
Tình trạng vi phạm bản quyền âm nhạc diễn ra ở quy mô lớn và kéo dài nhiều năm trên cả môi trường kỹ thuật số lẫn biểu diễn trực tiếp cho thấy, cần tìm hiểu tại sao cơ chế bảo vệ tác quyền cho nhạc sĩ chưa phát huy được tác dụng như kỳ vọng. Đây là vấn đề then chốt phải giải quyết tận gốc để những vụ nhận vơ tác quyền trên môi trường kỹ thuật số hay chây ì không trả đủ tiền tác quyền cho nhạc sĩ không tiếp tục xảy ra trong tương lai. Cần tính đến việc VCPMC đại diện các tác giả khởi kiện tập thể khi bị xâm phạm bản quyền.
Nhân sự lãnh đạo của các hội bảo vệ tác quyền cũng cần được đánh giá lại. Việc ông Nguyễn Hải Bình của BH Media được bầu làm Phó chủ tịch VCCA đã gây ra tình huống dở khóc dở cười cho hiệp hội này. Lẽ nào trong suốt thời gian qua VCCA không biết gì đến các vụ lùm xùm liên quan đến BH Media?
Cuối cùng, điều quan trọng nhất là bồi thường thiệt hại cho các tác giả. Cơ quan điều tra cần truy xét bản thống kê doanh thu, tài khoản nhận tiền từ YouTube và thống kê truy cập để tìm ra con số chi tiết của các bài hát bị xâm phạm bản quyền trên môi trường số. Tương tự là kiểm tra số liệu về doanh thu từ biểu diễn trực tiếp, từ đó cưỡng chế chi trả tiền tác quyền đầy đủ cho các nhạc sĩ, nghệ sĩ bị “cướp con tinh thần” trong nhiều năm qua.
(*) https://vietnamnet.vn/865-tac-pham-cua-hoi-nhac-si-dang-bi-bh-media-xac-nhan-ban-quyen-790934.html
