(KTSG) - Việc kiểm soát, kiềm chế và hạ nhiệt lãi suất là đơn thuốc phù hợp trong bối cảnh hiện nay. Thời điểm nhà điều hành kê đơn cũng phù hợp, khi hàng loạt giải pháp tài khóa đã được Chính phủ triển khai trước đó để làm bộ đệm chống lại cú sốc giá năng lượng và bình ổn thị trường.
- Lãi suất tiền gửi 2026: Những bài toán vĩ mô hóc búa
- Rời vùng đỉnh 9%, lãi suất huy động tìm điểm cân bằng mới
Đoán trúng bệnh
Thứ Năm tuần trước (ngày 9-4-2026), tân Thống đốc Ngân hàng Nhà nước (NHNN) Phạm Đức Ấn đã chủ trì cuộc họp với 46 ngân hàng thương mại nhằm triển khai các giải pháp điều hành chính sách tiền tệ. Kết quả là toàn bộ các tổ chức này cam kết đồng thuận giảm lãi suất tiền gửi và lãi suất cho vay nhằm hỗ trợ nền kinh tế.
Và chỉ trong thời gian ngắn (thứ Sáu tuần trước và thứ Hai tuần này), hàng loạt ngân hàng đã điều chỉnh giảm khung lãi suất từ 0,5-1 điểm phần trăm tùy kỳ hạn. Đây là dấu ấn đầu tiên của tân Thống đốc, khi không chỉ chặn lại mà thậm chí còn kéo giảm lãi suất giữa “làn sóng” tăng lãi suất.
Một số ý kiến e ngại Việt Nam có đang đi ngược với xu hướng chung, khi khả năng nhiều ngân hàng trung ương (NHTƯ) sẽ thắt chặt chính sách tiền tệ trong thời gian tới. Vào giữa tháng trước, Ngân hàng Dự trữ Úc (RBA) đã tăng lãi suất thêm 0,25 điểm phần trăm, lên 4,1%.
Cục Dự trữ liên bang Mỹ (Fed) từ dự báo sẽ có ba lần giảm lãi suất cơ bản trong năm nay đã chuyển thành chỉ còn một lần, thậm chí không loại trừ kịch bản nâng lãi suất vào cuối năm nay. Tương tự, cả ECB, BOE và BOJ cũng phát đi tín hiệu có thể tăng lãi suất trở lại.
Các chính sách tài khóa nhằm ổn định giá năng lượng để kiểm soát lạm phát, đồng thời với các giải pháp tiền tệ để hạ nhiệt lãi suất, là liều thuốc phù hợp trong bối cảnh hiện nay. Việc kết hợp cả tài khóa và tiền tệ cũng cho thấy các cơ quan quản lý đang điều hành khá linh hoạt nhằm ổn định vĩ mô nhưng cũng không quên mục tiêu tăng trưởng hai chữ số.
Đặc biệt, trước xu hướng tỷ giá đô la Mỹ/tiền đồng đi lên vì chịu nhiều sức ép, cùng với áp lực lạm phát gia tăng, một số ý kiến cho rằng xu hướng tăng lãi suất là tất yếu để bảo vệ giá trị đồng nội tệ đồng thời kiềm chế lạm phát.
Giá đô la Mỹ trên thị trường không chính thức thời điểm cuối tháng 3 đã có lúc vượt mốc 28.000 đồng/đô la khi chỉ số USD Index đo lường sức mạnh của đô la Mỹ trên thị trường quốc tế vượt mốc 100 điểm. Chỉ số giá tiêu dùng (CPI) tháng 3 vừa qua ghi nhận mức tăng 4,65% so với cùng kỳ, chủ yếu do nhóm hàng hóa giao thông tăng vọt 12,85%.
Về lý thuyết, lạm phát được phân chia thành bốn loại cơ bản, gồm: (i) lạm phát tiền tệ - tức cung tiền tăng quá mức so với hàng hóa sản xuất ra dẫn đến giá hàng hóa tăng cao; (ii) lạm phát cầu kéo do tổng cầu tăng vượt quá cung khi Chính phủ, người dân tăng mạnh chi tiêu; (iii) lạm phát chi phí đẩy do chi phí sản xuất tăng theo giá nguyên nhiên liệu đầu vào buộc doanh nghiệp phải đẩy giá bán lên; (iv) lạm phát do nhập khẩu và tỷ giá khi giá các hàng hóa nhập khẩu tăng lên cùng với đồng nội tệ bị mất giá.
Đầu tiên cần xác định rằng Việt Nam hiện không phải đối phó với lạm phát loại (i) và (ii). Số liệu từ Cục Thống kê cho thấy tổng phương tiện thanh toán tính đến ngày 24-3-2026 chỉ mới tăng hơn 1% so với đầu năm. Tổng mức bán lẻ hàng hóa và doanh thu dịch vụ tiêu dùng quí 1-2026 tăng 10,9% so với cùng kỳ năm trước - mức trung bình so với những năm trước.
Về cơ bản, việc tăng lãi suất để kiểm soát lạm phát diễn ra khi nền kinh tế đối mặt với lạm phát tiền tệ và lạm phát cầu kéo, như là cách để hút bớt tiền từ lưu thông nhằm giảm bớt lượng cung tiền dư thừa, từ đó cũng thu hẹp cầu tiêu dùng.
Nhưng áp lực lạm phát của Việt Nam hiện nay là do ảnh hưởng bởi cú sốc giá năng lượng kéo theo lạm phát do nhập khẩu khi Việt Nam phụ thuộc lớn vào nhập khẩu xăng dầu, cộng thêm sức ép từ tỷ giá. Và kế tiếp sẽ là lạm phát chi phí đẩy do doanh nghiệp thấm đòn bởi giá nhiên liệu và vận tải leo thang.
Kê đúng thuốc, đúng thời điểm
Khi đã chẩn đoán trúng căn bệnh, có thể thấy việc tăng lãi suất nhằm kiềm chế lạm phát hiện nay e không mang lại hiệu quả. Như giới phân tích toàn cầu đã chỉ ra, việc các NHTƯ tăng lãi suất điều hành cũng không thể giúp mở cửa eo biển Hormuz, hay sản xuất thêm được thùng dầu nào, để bù đắp lại lượng cung mất đi do ảnh hưởng bởi chiến sự tại Iran.
Nếu lãi suất tăng cao bất hợp lý, người vay chịu gánh nặng chi phí tài chính, có thể phải tăng giá bán sản phẩm, dịch vụ để bù đắp thiệt hại khi chi phí tài chính gia tăng, còn các ngân hàng có thể đối mặt với rủi ro nợ xấu tăng trở lại.
Doanh nghiệp sẽ không còn mạnh dạn vay vốn mở rộng đầu tư sản xuất, thậm chí ưu tiên gửi tiền ngân hàng để hưởng lãi suất cao hơn là đi kinh doanh, từ đó tác động tiêu cực đến mục tiêu tăng trưởng kinh tế vốn được đặt ra ở mức hai chữ số.
Do đó, việc kiểm soát, kiềm chế và hạ nhiệt lãi suất là đơn thuốc phù hợp trong bối cảnh hiện nay. Đặc biệt, thời điểm mà nhà điều hành kê đơn cũng chuẩn xác, khi hàng loạt giải pháp tài khóa đã được Chính phủ triển khai trước đó để làm bộ đệm chống lại cú sốc giá năng lượng và bình ổn thị trường.
Đầu tiên, Chính phủ đã sử dụng quỹ bình ổn giá xăng dầu để kiểm soát mức tăng của giá xăng dầu. Khi quỹ này gần hết, trong những ngày cuối tháng 3, Chính phủ quyết định tạm ứng 8.000 tỉ đồng từ nguồn tăng thu ngân sách trung ương năm 2025 để bổ sung vào quỹ nhằm tiếp tục hỗ trợ giá.
Cùng thời điểm cuối tháng 3, thuế bảo vệ môi trường, thuế tiêu thụ đặc biệt và thuế giá trị giá tăng được điều chỉnh về mức 0% đến hết ngày 15-4-2026 đối với xăng, dầu và nhiên liệu bay. Đến ngày 12-4, mức 0% này được cho phép tiếp tục áp dụng (từ ngày 16-4 đến hết tháng 6-2026).
Có lẽ cơ quan quản lý kỳ vọng Mỹ và Iran sẽ sớm đạt được thỏa thuận hòa bình và mở cửa eo biển Hormuz. Trong trường hợp xung đột tiếp tục kéo dài, các giải pháp tài khóa can thiệp nhằm hỗ trợ giá năng lượng cũng có thể được kéo dài.
Các chính sách tài khóa nhằm ổn định giá năng lượng để kiểm soát lạm phát, đồng thời với các giải pháp tiền tệ để hạ nhiệt lãi suất, là liều thuốc phù hợp trong bối cảnh hiện nay. Việc kết hợp cả tài khóa và tiền tệ cũng cho thấy các cơ quan quản lý đang điều hành khá linh hoạt nhằm ổn định vĩ mô nhưng cũng không quên mục tiêu tăng trưởng hai chữ số.
Việt Nam là một trong số ít quốc gia đã sớm hành động bằng các giải pháp tài khóa phù hợp để kiềm chế giá năng lượng. Theo báo cáo ngày 13-4-2026 của OECD, tính đến ngày 9-4-2026, đã có 26 nước thuộc OECD triển khai các giải pháp để hỗ trợ giá năng lượng.
Các giải pháp phổ biến gồm giảm thuế nhiên liệu; trợ giá trực tiếp; kiểm soát giá bán lẻ; hỗ trợ thu nhập. Tuy nhiên, nguồn lực tài chính hạn hẹp đòi hỏi các chính sách phải nhắm đúng đối tượng mục tiêu, đặc biệt là những nhóm dễ bị tổn thương nhất, thay vì hỗ trợ dàn trải gây tốn kém ngân sách.
