Thứ Năm, 19/05/2022, 00:32
27 C
Ho Chi Minh City

Đặt báo in

Thông tin quảng cáo

Thông tin quảng cáo

Hiệu ứng Ngô Bảo Châu

Kinh tế Sài Gòn Online

Kinh tế Sài Gòn Online

Hiệu ứng Ngô Bảo Châu

Hồ Quốc Tuấn (Nghiên cứu sinh tiến sĩ, Đại học Manchester, Anh)

(TBKTSG) – Chỉ vài ngày trước thời điểm GS. Ngô Bảo Châu nhận giải thưởng Fields thì Chương trình trọng điểm quốc gia phát triển Toán học giai đoạn 2010-2020 cũng đã được phê duyệt với kinh phí đầu tư 651 tỉ đồng.

Việc GS. Châu nhận giải thưởng Fields có thể xem là một động lực lớn hơn nữa để mọi người có thể kỳ vọng vào thành công của chương trình trọng điểm quốc gia phát triển Toán học này với mục tiêu đưa Việt Nam vào trong nhóm 40 nước có nền Toán học mạnh nhất thế giới (hiện tại theo Phó thủ tướng Nguyễn Thiện Nhân cho biết thì nhiều chuyên gia đánh giá nền Toán học nước ta khoảng hạng 50-55 trên thế giới).

Mặc dù bản thân người viết cho rằng đây là một điều đáng mừng khi mà một ngành khoa học cơ bản quan trọng như Toán học được đầu tư mạnh và có kỳ vọng lớn, nhưng cũng khó tránh khỏi một số băn khoăn.

Thứ nhất, không biết đây có phải chỉ là một sự kiện có tính thời điểm, và liệu nếu không có việc GS. Ngô Bảo Châu đoạt giải thưởng Fields thì chương trình trọng điểm Toán học có được thông qua lúc này?

Nếu việc thông qua một chương trình trọng điểm quốc gia phát triển Toán học 2010-2020 chỉ có tính đơn lẻ và bột phát, không phải là một tín hiệu cho thấy Chính phủ đang có chiến lược đầu tư dài hơi với mục tiêu rõ ràng cho khoa học công nghệ nói chung hay Toán học nói riêng thì e rằng những chương trình trọng điểm quốc gia này chỉ là những sự kiện như pháo bông đêm giao thừa, lóe lên rồi chợt tắt và bị quên lãng.

Thứ hai, cho dù đây sẽ là một sự kiện bước ngoặt thay đổi đối với nền Toán học Việt Nam, thì nó có thể vẫn chưa đủ sức tạo ra một “vốn mồi” kích thích sự phát triển của toàn bộ nền khoa học – công nghệ Việt Nam.

Một điều phải lo nghĩ là đầu tư vào ngành Toán rồi nhưng đầu ra sẽ là như thế nào nếu mà nhiều công trình nghiên cứu bị cất vào ngăn kéo (cho dù kết quả được công bố quốc tế) và ứng dụng những thành quả nghiên cứu này sang lĩnh vực khác như thế nào. Xin nhớ rằng ngành Toán là một lĩnh vực khoa học cơ bản trong khi một nước đang phát triển như Việt Nam cũng rất cần những ứng dụng khoa học công nghệ khác.

Không có một định hướng hỗ trợ cũng như chiến lược khoa học quốc gia rõ ràng, không xác định lợi thế chiến lược mũi nhọn của mình ở đâu, nhu cầu nào là cấp thiết và ngành nào phải ưu tiên phát triển mạnh, thì chương trình trọng điểm quốc gia phát triển Toán học rồi cũng sẽ “bơ vơ”, và Việt Nam dù có trở thành cường quốc Toán học thì cũng không chắc thoát nghèo và thu hẹp khoảng cách về khoa học công nghệ với các nước đi trước là bao nhiêu. Bầu sữa của ngân sách là có hạn, và đôi khi còn bị thất thoát, lãng phí qua những con tàu của Vinashin chẳng hạn, thì không thể đáp ứng cho một chiến lược khoa học và công nghệ toàn diện.

Do đó, đầu tư mạnh cho Toán học là đúng và đáng mừng, nhưng điều đáng lo tiếp theo là “Sau đó thì sao?”. Điều này giống như chúng ta nỗ lực để Việt Nam có thể đoạt một huy chương vàng ở một môn thể thao đơn lẻ nào đó trong Thế vận hội nhưng tổng xếp hạng toàn đoàn thể thao thì nước ta vẫn mãi không cải thiện đáng kể và không thể thu hẹp khoảng cách là bao với các nhóm nước ở trên.

Băn khoăn thứ ba là về việc quản lý các chương trình khoa học và công nghệ quốc gia. Như đã nói ở trên, Việt Nam cần phải xác định nhu cầu công nghệ của mình, xu thế của thế giới, định vị lợi thế, chiến lược mũi nhọn. Điều đó cần không phải chỉ là vài chuyên gia thuộc các ngành khoa học, giáo dục ngồi lại mà còn phải có sự tư vấn của những nhà doanh nghiệp, các chuyên gia ở khắp các lĩnh vực trong và ngoài nước để định vị những ngành thế mạnh thật sự của Việt Nam, có khả năng ứng dụng những kết quả nghiên cứu vào ngành đó để thúc đẩy phát triển kinh tế – xã hội nhanh chóng, giúp hàng Việt Nam tăng sức cạnh tranh trên thị trường thế giới và giúp người dân Việt Nam mau thoát nghèo, lao động Việt Nam thu hẹp trình độ với lao động của thế giới.

Lấy ví dụ ngành Toán mà nói, thì có nhiều ngành khác như công nghệ thông tin, tài chính ngân hàng, y dược, điện tử… đều cần những ứng dụng toán khác nhau. Vậy lấy định hướng nào cho nghiên cứu Toán học, cần chuyên gia ngành hẹp nào, hướng đến ứng dụng vào cái gì, đào tạo những ai và đặt họ vào vị trí nào sau khi đào tạo xong là những câu hỏi quan trọng về đầu ra của những chương trình này.

Thiết nghĩ những mục tiêu ứng dụng rõ ràng của chương trình trọng điểm Toán học sẽ có hiệu ứng thiết thực đến phát triển kinh tế – xã hội hơn là nhắm tới cái mục tiêu chung chung là xếp trong 40 hạng đầu thế giới về Toán học. Người làm nghiên cứu Toán học cũng sẽ vui hơn nếu thấy công trình của họ được ứng dụng rộng rãi và đóng góp lớn cho đất nước, người dân sống sung túc và vui vẻ hơn thay vì chỉ được cái danh hiệu một nền Toán học mạnh thứ 40 trên thế giới.

Ở một góc độ khác, khi chúng ta có định hướng về đầu ra rõ ràng cho các chương trình khoa học và công nghệ thì mới có thể tính đến cơ chế đãi ngộ thu hút nhân tài mà không cần lệ thuộc nặng nề vào bầu sữa ngân sách. Nếu không, chương trình trọng điểm Toán học hay những chương trình trọng điểm khoa học khác rồi có thể cũng lâm vào tình trạng thất bại như chương trình đào tạo vận động viên ở một số địa phương thời gian trước mà thôi.

BÌNH LUẬN

Vui lòng nhập bình luận của bạn
Vui lòng nhập tên của bạn ở đây

Tin liên quan

Có thể bạn quan tâm

Tin mới