Hồi chuông cảnh tỉnh cho môi trường
Vân Ly
 |
| Người đứng đầu Formosa Hà Tĩnh cúi đầu nhận trách nhiệm gây ra vụ cá chết hàng loạt trên biển miền Trung. Ảnh: vntinnhanh.vn |
(TBKTSG Online) - Sau mỗi thảm họa, sự cố môi trường xảy ra, các doanh nghiệp, tổ chức cá nhân gây ra thảm họa thường phải chịu phạt, đền bù hoặc bồi thường. Như Formosa cam kết bồi thường để phục hồi môi trường biển sau vụ gây ra thảm họa cá chết ở miền Trung tổng số tiền là 11.500 tỉ đồng (500 triệu đô la Mỹ).
Song giới chuyên gia cho rằng việc bồi thường sẽ không bao giờ là đủ. Bởi những di chứng sẽ còn tồn tại rất lâu sau những thảm họa môi trường. Do đó cần nâng cao năng lực thanh kiểm tra, để tránh những thảm họa cho môi trường.
Chiều 30-6, nguyên nhân gây ra thảm họa môi trường cá chết hàng loạt trên biển miền Trung vào tháng tư vừa qua đã được Chính phủ công bố là do Formosa và doanh nghiệp cũng thừa nhận về việc này và cam kết: sẽ bồi thường thiệt hại cho dân và hỗ trợ chuyển đổi nghề nghiệp, bồi thường phục hồi môi trường biển với tổng số tiền là 11.500 tỉ đồng (tương đương 500 triệu đô la Mỹ); cam kết hoàn thiện công nghệ sản xuất để xử lý triệt để chất thải trước khi thải ra môi trường, không để tái diễn sự cố môi trường như vừa qua...
Trả lời phỏng vấn TBKTSG Online, ông Đặng Hùng Võ, nguyên thứ trưởng Bộ Tài Nguyên và Môi trường, cho rằng, sở dĩ xảy ra nhiều sự cố môi trường trong thời gian gần đây (cá chết, ô nhiễm môi trường trên sông, biển) là do nhà đầu tư tắc trách, xả thải không đúng tiêu chuẩn quy định. Trong khi đó việc kiểm tra giám sát xả thải là việc quan trọng thì khâu này tại Việt Nam còn rất kém.
Ông Võ cho rằng, dù có yêu cầu các đơn vị gây ô nhiễm nộp phạt hay khắc phục đến mấy đi nữa thì di chứng môi trường vẫn còn tồn tại. Do đó cần phải đưa ra cơ chế làm sao để không xảy ra tình trạng xả thải gây ô nhiễm môi trường là tốt nhất.
Để làm điều đó, cần tăng cường vai trò kiểm tra giám sát của các cơ quan hành chính và người dân. Nếu cần thiết thì kỷ luật, truy cứu trách nhiệm đối với các cơ quan không hoàn thành trách nhiệm được giao.
"Nếu không làm tốt thanh kiểm tra, những sự cố tương tự sẽ còn xảy ra. Những sự cố xả thải không chỉ ảnh hưởng nhiều đến môi trường, mà người dân cũng chịu thiệt hại nặng vì đời sống và sản xuất nông nghiệp bị ảnh hưởng," ông Võ nhấn mạnh.
Trong một diễn biến khác, phát biểu tại một cuộc tọa đàm được tổ chức mới đây về hiểm họa môi trường đằng sau việc chạy đua thu hút vốn đầu tư nước ngoài (FDI), bà Trần Thanh Thủy, Trung tâm Con người và Thiên nhiên đã dẫn số liệu đánh giá về tình hình tuân thủ chính sách pháp luật bảo vệ môi trường (do trường đại học Kinh tế Quốc dân thực hiện trong năm 2015) cho thấy có 60% tổng số các doanh nghiệp FDI xả thải vượt quy chuẩn (trong đó có 23% doanh nghiệp FDI xả vượt quy chuẩn cho phép từ 5-12 lần). Và có tới gần 70% các doanh nghiệp FDI cho biết đầu tư vào Việt Nam sẽ tiết kiệm chi phí về môi trường từ 10-50% chi phí so với đầu tư ở nước họ.
Cũng phát biểu tại cuộc tọa đàm này, chuyên gia kinh tế Lê Đăng Doanh phân tích, các nhà đầu tư nước ngoài vào Việt Nam do muốn có lợi nhuận tối đa. Do đó nếu ta làm nghiêm túc thì buộc họ sẽ phải bảo vệ môi trường. Song, thật đáng tiếc là ta đã quá lỏng lẻo trong khâu giám sát môi trường.
"Ta chưa giàu nhưng đã ô nhiễm môi trường. Việt Nam chưa thành nước công nghiệp hóa nhưng vấn đề ô nhiễm môi trường đã rất nghiêm trọng. Mà ô nhiễm môi trường tăng sẽ kéo theo người bệnh tăng, tỷ lệ nghỉ ốm tăng... chi phí giải quyết các vấn đề xã hội lớn," ông Doanh nói.
“Hiện mỗi năm Việt Nam bị ảnh hưởng của ô nhiễm môi trường tương đương với 2,5% GDP. Còn con số này của Trung Quốc là 6,5%. Nếu với đà ô nhiễm môi trường như hiện nay, ta sắp đuổi kịp Trung Quốc,” ông Doanh nhấn mạnh.
Ông Lê Đăng Doanh nói: “Khâu quan trắc môi trường, hoạt động của cảnh sát môi trường cần được đẩy mạnh thời gian tới.”
Ông Võ cho rằng, hiện nay việc giám sát xả thải của các doanh nghiệp cũng như kiểm soát quan trắc ô nhiễm môi trường là điểm khá yếu. Sau vụ cá chết hàng loạt mới thấy nói đến việc kết nối kiểm tra chất lượng nước xả thải của doanh nghiệp với cơ quan chức năng. Như vậy trước đây họ xả gì ra môi trường cơ quan quản lý không hề biết...
Để tránh các thảm họa môi trường, ông Võ cho rằng các cơ quan chức năng cần tăng cường giám sát, thanh kiểm tra về môi trường.
Còn ông Nguyễn Xuân Sinh, Phó cục Trưởng cục Quản lý hóa chất của Bộ Công Thương, cho biết hành lang pháp lý đã có quy định yêu cầu về việc quan trắc môi trường trực tuyến nhưng việc thực thi còn có vấn đề. Theo ông Sinh, qua những lần ông tham gia kiểm tra tại các khu công nghiệp cho thấy, những doanh nghiệp của Nhật và Châu Âu có ý thức bảo vệ môi trường hơn các doanh nghiệp Trung Quốc, Việt Nam.
Ông Doanh cũng cho biết Ngân hàng Thế giới đã từng đánh giá Việt Nam là một trong 5 quốc gia tích cực nhất thế giới trong việc ban hành các luật, song việc thực hiện nó lại có nhiều vấn đề.
Ông Trần Thế Loãn nguyên Phó cục trưởng Cục Kiểm soát ô nhiễm (Tổng cục Môi trường, Bộ Tài Nguyên và Môi trường) cho rằng năng lực quản lý về môi trường của các cơ quan chức năng chưa đáp ứng được yêu cầu. Số vụ vi phạm được phát hiện và xử lý ít hơn so với thực tế.
Ông Loãn cho hay, quy định việc hình thành quan trắc môi trường có từ năm 2008. Lúc đó có khoảng 10% các khu công nghiệp thực hiện việc này. Đến nay con số này tăng lên 50%.
Ông Võ cho rằng, nhằm kiểm soát những cơ sở có khả năng gây ô nhiễm môi trường lớn như các nhà máy thép, lọc dầu... nhà nước cần phải nhanh chóng đầu tư hệ thống giám sát sao cho không lọt lưới, không xảy ra tình trạng xả thải trực tiếp hủy hoại môi trường.
Vẫn theo ông Võ, việc giám sát thực thi bảo vệ môi trường kém do tư duy của lãnh đạo địa phương – chấp nhận đánh đổi – chứ không phải do thiếu kinh phí đầu tư các trạm quan trắc. Một số lãnh đạo các tỉnh muốn nhiệm kỳ của mình phải nổi, vượt hơn nhiệm kỳ trước, nên giai đoạn 2000-2010 gần như nhiều địa phương trải thảm đỏ thu hút đầu tư bằng mọi cách, thậm chí vượt ngưỡng ưu đãi quy định... Đây là tư duy nóng vội trong phát triển kinh tế mà lơi lỏng về môi trường. Nhưng những thảm họa môi trường xảy ra đã như hồi chuông cảnh tỉnh để cần nhìn nhận lại cách tư duy này.
“Tư duy này để lại hệ quả lớn cho các thế hệ tiếp theo. Bởi việc lơi lỏng về môi trường hôm nay sẽ khiến cho thế hệ sau phải chi trả nhiều hơn để giải quyết hậu quả môi trường do thế hệ trước để lại,” ông Võ nói.
>>> Formosa cam kết bồi thường 11.500 tỉ đồng vì gây ra vụ cá chết
