(KTSG) - Giá xăng dầu tăng kéo theo mặt bằng giá một loạt hàng hóa và dịch vụ tăng theo, trong khi thu nhập của đa số hộ gia đình lại không tăng, thậm chí còn giảm, khiến cho việc tính toán để cân bằng giữa thu nhập và chi tiêu của không ít gia đình trở thành một bài toán khó.
Chị Hoa, chủ một quán cà phê nhỏ, cho hay giá nguyên vật liệu từ đường, sữa, cà phê, nước đá… cho đến ly nhựa, ống hút... tất cả đang tăng, khiến chị cũng buộc phải tăng giá ly cà phê của mình thêm một chút.
Từ 15.000 đồng một ly đen đá, nay đã thành 19.000 đồng. Cũng may, điều chị lo âu nhất - mất khách - chưa xảy ra. Tuy nhiên, chị cũng không biết niềm vui này còn có thể kéo dài bao lâu, vì ngay khách hàng của chị - những người lao động bình dân - cũng đang ngày càng trở nên chật vật hơn trước cơn bão giá.
Chị Mai, một nhân viên quản lý văn phòng của một doanh nghiệp, mặc dù có thu nhập khá nhưng cũng đang phải tìm cách thay đổi thói quen chi tiêu hàng ngày. Lâu nay nơi bàn làm việc của luôn có một cốc cà phê cùng một ít bánh trái - đó là thói quen tiêu tốn của chị mỗi ngày 50.000-70.000 đồng, nhưng giờ đây thói quen ấy giảm xuống còn hai đến ba lần một tuần thôi, vì những khoản chi tiêu cho nhu cầu thiết yếu của gia đình chị, từ xăng, gas cho đến thực thẩm… đã tăng không ít và giá cốc cà phê cũng như những đồ ăn vặt cũng không còn như trước.
Chị Hoa, chị Mai là hai trong số rất nhiều người đang cảm nhận sự thay đổi rõ nhất của giá cả những ngày này. Câu chuyện của họ không đơn lẻ, mà phản ánh xu thế chung của đại bộ phận gia đình khi thị trường nhiều biến động và ngành đồ uống chỉ là một thí dụ.
Kết quả nghiên cứu của iPOS - nền tảng cung cấp giải pháp quản lý cho hơn 100.000 doanh nghiệp nhà hàng và quán cà phê - phối hợp cùng Nestlé Professional, cho thấy doanh thu ngành đồ uống của Việt Nam trong năm 2025 chỉ tăng 6,1%, chậm hơn rất nhiều so với mức tăng 20,5% của năm 2023 và 13,4% của năm 2024.
Cũng theo iPOS, tần suất sử dụng đồ uống bên ngoài (mua ở quán) tại hai thị trường tiêu thụ lớn nhất Việt Nam là TPHCM và Hà Nội hiện đã giảm khá mạnh. Cụ thể, nhóm uống cà phê, trà sữa hằng ngày giảm mạnh từ 18,2% xuống còn 13,6%.
Nhóm sử dụng thường xuyên 3-4 lần mỗi tuần cũng lùi nhẹ về 31,59%. Xu hướng cắt giảm này diễn ra ngay cả khi có đến 48% số người bán hàng không dám tăng giá vì lo mất khách, không chỉ cho thấy xu hướng người dân phải cắt giảm chi tiêu cho những nhu cầu không thiết yếu để bù đắp cho biến động giá cả đối với những nhu cầu thiết yếu của gia đình, mà tâm lý “phòng thủ” trước cơn bão giá cả của người tiêu dùng cũng đang lan rộng.
Với hàng trăm ngàn người làm nghề dịch vụ giao hàng hoặc xem ôm, taxi công nghệ có lẽ áp lực chi tiêu còn nặng nề hơn, vì khi các công ty dịch vụ gọi xe hay giao hàng quyết định giữ giá dịch vụ, dù giá xăng dầu tăng vọt, để bớt gánh nặng chi phí cho khách hàng của họ thì cũng đồng nghĩa với gánh nặng đó chuyển lên vai những người hàng ngày kiếm sống nhờ các cuốc xe.
Theo báo cáo của Cục Thống kê, Chỉ số giá tiêu dùng trong tháng 3-2026 tăng tới 4,65%, là mức tăng cao nhất của tháng 3 trong vòng năm năm qua, chủ yếu do biến động giá xăng dầu và vật liệu xây dựng.
Đà tăng giá này có thể vẫn chưa dừng lại dù giá dầu thế giới đã có dấu hiệu hạ nhiệt, vì lịch sử cho thấy một khi giá các loại dịch vụ đã tăng thì khó mà giảm trở lại như cũ, đồng thời tác động của chi phí nhiên liệu và nguyên vật liệu đầu vào tới mặt bằng giá cả hàng hóa và dịch vụ còn có độ trễ. Đó là chưa tính đến áp lực chi phí tiền lương, bảo hiểm xã hội, phí công đoàn đối với doanh nghiệp khi mức lương cơ bản tăng.
Chỉ số giá hàng hóa và dịch vụ tiêu dùng (lạm phát) tăng đã tác động trực tiếp đến sức mua của nền kinh tế. Theo Cục Thống kê, tổng mức bán lẻ hàng hóa và dịch vụ tiêu dùng ba tháng đầu năm 2026 tăng 10,9%, dù cao hơn mức 9,9% của cùng kỳ 2025, nhưng nếu loại trừ yếu tố giá thì chỉ còn tăng 7%, thấp hơn mức tăng 7,5% của năm 2025.
Con số nói trên cho thấy sức mua của thị trường nội địa trong thực tế đã yếu đi và kết quả này có liên quan chặt chẽ tới thu nhập của người dân. Theo kết quả khảo sát của Cục Thống kê về tình hình thu nhập của các hộ gia đình trong quí 1-2026, chỉ có 31,8% số hộ gia đình có thu nhập tăng so với cùng kỳ năm trước, nghĩa là có trên 68% hộ gia đình có thu nhập không tăng hoặc giảm. Đây là con số rất đáng phải quan tâm.
Việt Nam đang phấn đấu đạt tốc độ tăng trưởng kinh tế hai con số trong giai đoạn 2026-2030 và các năm tiếp theo. Để đạt được mục tiêu này thì sức mua của thị trường nội địa gần như đóng vai trò quyết định.
Nếu thu nhập của các hộ gia đình cứ èo uột như hiện nay, trong khi giá cả các loại hàng hóa và dịch vụ thiết yếu thì cứ tăng liên tục, thì đạt được mục tiêu tăng trưởng cao sẽ là nhiệm vụ vô cùng khó khăn.
