Khi nông trường thành công ty
 |
| Mùa vàng ở Đồng bằng sông Cửu Long |
(SGTO) - UBND thành phố Cần Thơ vừa quyết định chuyển đổi hai nông trường Sông Hậu và Cờ Đỏ thành hai công ty nông nghiệp. Việc chuyển đổi mô hình từ nông trường quốc doanh sang công ty nông nghiệp thực ra mới là bước khởi đầu, để “lột xác” thực sự hai nông trường này cần ít nhất ba năm nữa!
Hiện nay cả hai nông trường này đang xây dựng phương án chuyển đổi và theo ông Nguyễn Bá Cường, Giám đốc nông trường Cờ Đỏ: “Có thể vào năm 2008, công ty nông nghiệp mới hoạt động chính thức”. Ông hy vọng, khi đó sẽ có nhiều đối tác nước ngoài tìm đến, xúc tiến chuyện liên doanh, liên kết cho những dự án kinh doanh mới. Bởi theo ông, với thương hiệu nông trường Cờ Đỏ lâu nay, nhiều khách hàng nước ngoài vẫn ngộ nhận đây chỉ là một trang trại nông nghiệp lớn, trong khi đối tác họ cần tìm kiếm chính là các công ty ở Việt Nam.
Tuy nhiên, đừng quá kỳ vọng vào sự thay đổi lớn khi nông trường trở thành công ty, bởi theo bà Trần Ngọc Sương, Giám đốc nông trường Sông Hậu: “Chẳng qua cũng là “bình mới rượu cũ”. Cơ chế hoạt động, hình thức quản lý vẫn không thay đổi nhiều”. Theo bà, duy nhất một điều sẽ phải thay đổi là trên danh nghĩa, đất của nông trường trước đây sẽ được Nhà nước cho công ty thuê; sau đó, công ty sẽ làm hợp đồng giao khoán từng thửa đất lại cho các nông trường viên hoặc hợp đồng viên cũ. Tuy nhiên, việc cho thuê hay giao đất là vấn đề vẫn đang còn tranh luận, bởi nếu cho thuê thì nông dân phải gánh thêm một khoản phí hàng năm không nhỏ!
Cởi sức ì, phải chờ!
Như vậy, chuyện đổi thành công ty nông nghiệp, hoạt động theo hình thức doanh nghiệp nhà nước chỉ là bước khởi đầu để hai nông trường này từng bước chuyển thành công ty trách nhiệm hữu hạn (TNHH) một thành viên vào năm 2009 hoặc năm 2010. Đó mới là lúc mà theo bà Sương: “Được cởi bỏ sức ì vì sẽ hoạt động theo Luật Doanh nghiệp với nhiều cơ chế thông thoáng. Công ty sẽ không phải gánh những khoản đầu tư quá lớn cho các lĩnh vực ngoài kinh doanh như một nông trường”.
Bà dẫn chứng, nông trường hiện nay hoạt động rất mạnh trong lĩnh vực xuất nhập khẩu, cần khá nhiều vốn. Tuy nhiên, đất của nông trường quản lý lại không được tính vào giá trị nên vốn điều lệ thường không cao. Khi có nhu cầu vay ngân hàng số tiền vượt quá mức vốn điều lệ thì theo quy chế, phải có các cơ quan nhà nước ký xác nhận bảo lãnh và điều này không hẳn là dễ dàng. “Nhưng khi là công ty TNHH một thành viên, thì việc này chỉ cần thông qua hội đồng quản trị”, bà nói.
Một thực tế khá tế nhị là các nông trường quốc doanh hiện nay có rất nhiều cơ quan “chủ quản”, thay nhau giám sát. Từ chính quyền địa phương, các cơ quan đoàn thể, các sở, ngành… nơi nào cũng có thể yêu cầu nông trường báo cáo, cho kiểm tra. Tất nhiên, chẳng thể ai kết luận là các kết quả kiểm tra, báo cáo ấy có giúp thêm cho sự phát triển của nông trường hay không, nhưng yêu cầu thì phải làm. Nhưng công ty TNHH một thành viên thì khác - có thể dành nhiều thời gian hơn cho các phương án kinh doanh, mở rộng quy mô.
Đây cũng được xem như cơ hội để các nông trường sắp xếp, sửa đổi những vấn đề còn lạc hậu, kể cả cải tổ bộ máy cồng kềnh vì gánh quá nhiều chức năng. Và mô hình công ty TNHH một thành viên hoàn toàn phù hợp với những cam kết khi Việt Nam gia nhập WTO, tức tỷ lệ các công ty quốc doanh trên cả nước sẽ ngày một giảm.
Do đó, trên lý thuyết thì hiện nay nông trường Sông Hậu đang xây dựng phương án chuyển đổi thành công ty nông nghiệp, nhưng trên thực tế, mọi toan tính đều đang ở đích nhắm xa hơn là công ty TNHH một thành viên. Bà Sương cho biết: “Chúng tôi sẽ cho thẩm định, đánh giá lại toàn bộ tài sản, kể cả những tài sản đã khấu hao xong. Sau đó, sẽ tiến hành cổ phần hóa đến mức có thể, phần còn lại doanh nghiệp sẽ đứng ra cho thuê…”.
Hiện tại, đã có bảy xí nghiệp, phân xưởng của nông trường hoàn tất việc cổ phần hóa và đều hoạt động có hiệu quả. Bà Sương phác họa ý tưởng: “Ban giám đốc công ty trong tương lai chỉ quản lý chung và đứng ra ký kết các hợp đồng làm ăn lớn. Khâu chế biến các mặt hàng xuất khẩu đã có các công ty cổ phần đứng ra đảm trách. Còn khâu sản xuất và cung ứng nguyên liệu sẽ thuộc trách nhiệm của một bộ phận khác (hình thành từ các trung tâm giống, phòng sản xuất… hiện nay) liên hệ trực tiếp với các hộ hợp đồng viên. Đấy sẽ là mô hình hoạt động khép kín mà các sản phẩm xuất khẩu được đảm bảo về an toàn vệ sinh thực phẩm, kỹ thuật, chất lượng và năng suất; đồng thời công ty “mẹ” lại giảm được áp lực về vốn”.
 |
| Thu hoạch lúa ở nông trường Sông Hậu |
Trở lại chuyện nông trường
Chuyển nông trường quốc doanh thành công ty nông nghiệp rồi tiến đến là công ty TNHH một thành viên không chỉ phù hợp xu thế mà còn là điều tất yếu. Trước đây, các nông lâm trường được thành lập với nhiệm vụ chủ yếu là khai hoang, mở rộng diện tích canh tác ở các vùng đất mới, phát triển sản xuất nông, lâm sản hàng hóa, giống cây trồng, vật nuôi; nông trường còn phải kết hợp phát triển kinh tế với đảm bảo an ninh quốc phòng ở những vùng xung yếu, khó khăn. Hai nông trường ở Cần Thơ phần nào đã làm tốt nhiệm vụ của mình. Từ vùng đất phèn, lung bàu, hoang hóa, nay gần 13.000 héc-ta đất ở hai nông trường này đã có đê bao khép kín, cây màu, cây lúa phủ kín, việc nuôi thủy sản, gia súc khá phát triển. Tại nông trường Sông Hậu, từ năm 2000 hệ thống điện quốc gia đã phủ kín, có nhà văn hóa, trường học, trạm xá… khá hoàn chỉnh.
Nhưng chính vì vừa đảm nhiệm kinh doanh, vừa có trách nhiệm đến cả văn hóa, xã hội… mà các nông trường đã gặp không ít khó khăn. Như nông trường Sông Hậu, để có được gần 7.000 héc ta đất như hiện nay thì ban giám đốc phải vay ngân hàng để chi trả bồi hoàn cho dân, hiện vẫn còn gánh nợ lãi trên 30 tỷ đồng. Tiền đầu tư cơ sở hạ tầng như đường, trường học… tính đến nay hơn 42,6 tỷ đồng, cũng là tiền đi vay, nay đã bàn giao lại cho địa phương nhưng tiền hoàn lại chỉ mới là lời hứa! Thực hiện cơ chế khoán, nông trường phải vay vốn đầu tư chi phí làm đất, giống, vật tư, phân bón… cho nông trường viên, lại phải cử cán bộ thu thay chính quyền địa phương các khoản thủy lợi phí, quỹ an ninh quốc phòng, thuế…
Nông trường cũng là nơi phải “gánh” nhiều dự án thí điểm về nông nghiệp, dù biết là không hiệu quả. Như nông trường Sông Hậu, năm 2002 phải thực hiện một dự án chăn nuôi, chạy vạy vốn đầu tư hơn mười tỷ đồng và phải xoay xở cầm cự cho đến nay…
Như vậy, chuyện chuyển đổi thành công ty là cần thiết để giúp nông trường - doanh nghiệp, có thể cạnh tranh và tồn tại trong bối cảnh kinh tế hiện nay.
HỒ HÙNG
