(KTSG Online) – Trong bối cảnh chuỗi logistics toàn cầu còn nhiều biến động, vận tải đường sắt liên vận từ Việt Nam sang Nga đang được ngành đường sắt và doanh nghiệp logistics kỳ vọng trở thành một hướng đi mới cho xuất khẩu. Không chỉ rút ngắn thời gian vận chuyển so với đường biển, tuyến vận tải này còn mở ra khả năng kết nối sâu hơn giữa Việt Nam với thị trường Á – Âu và khối BRICS+.
Theo Tổng công ty Đường sắt Việt Nam (VNR), sản lượng hàng hóa vận chuyển giữa Việt Nam và Nga năm 2025 đạt khoảng 688.300 tấn, tăng 38% so với năm trước. Trong đó, hàng hóa vận chuyển bằng đường sắt từ Việt Nam sang Nga đạt gần 77.900 tấn, còn chiều nhập khẩu đạt khoảng 51.900 tấn.
Các tuyến vận tải hiện nay chủ yếu đi qua hành lang Việt Nam – Trung Quốc – Kazakhstan – Nga hoặc Việt Nam – Trung Quốc – Mông Cổ – Nga. Hàng hóa từ Việt Nam sau đó được kết nối đến các trung tâm logistics lớn của Nga như Moscow, Yekaterinburg và Novosibirsk, rồi tiếp tục trung chuyển sang nhiều thị trường châu Âu.
Hàng xuất khẩu chủ yếu gồm dệt may, điện tử, nông sản chế biến và thực phẩm. Ở chiều ngược lại là hóa chất, phân bón và nguyên liệu phục vụ sản xuất công nghiệp.
So với đường biển, vận tải đường sắt có ưu thế về thời gian giao nhận ổn định hơn. Trong khi đó, chi phí lại thấp hơn đáng kể so với đường hàng không. Đây được xem là lợi thế phù hợp với các mặt hàng cần bảo quản tốt hoặc yêu cầu giao hàng nhanh như mỹ phẩm, linh kiện điện tử hay nông sản chế biến.
Tuy nhiên, dư địa tăng trưởng vẫn chưa được khai thác hết. Theo VNR, một trong những điểm nghẽn lớn hiện nay là vấn đề thanh toán quốc tế do nhiều ngân hàng Nga bị loại khỏi hệ thống SWIFT sau xung đột Nga – Ukraine. Điều này ảnh hưởng trực tiếp đến hoạt động thương mại và logistics giữa hai nước.
Ngoài ra, khác biệt về khổ đường sắt cũng làm tăng chi phí vận hành. Việt Nam sử dụng khổ đường 1.000 mm, Trung Quốc 1.435 mm và Nga 1.520 mm, khiến hàng hóa phải chuyển tải nhiều lần tại các cửa khẩu liên vận. Quá trình này kéo dài thời gian vận chuyển và làm giảm hiệu quả khai thác toàn tuyến.
Để tháo gỡ các nút thắt, VNR và Công ty Đường sắt Nga (RZD) đang thúc đẩy phối hợp xây dựng cơ chế vận tải liên vận ổn định hơn. Mục tiêu được hai bên đặt ra là tăng thêm 20% sản lượng hàng hóa trong năm tới.
Một hướng đi đáng chú ý là xây dựng các đoàn tàu container chuyên tuyến với lịch trình cố định và chính sách giá cước ưu đãi. Song song đó là tăng cường phối hợp hải quan giữa Việt Nam, Trung Quốc và Nga nhằm rút ngắn thời gian chờ tại cửa khẩu.
Giới logistics cũng đề xuất mở rộng bãi hàng tại các ga biên giới, tăng năng lực xếp dỡ và đẩy mạnh số hóa thủ tục thông quan để giảm ùn tắc. Theo ông Nguyễn Hoàng Thanh, Phó Tổng giám đốc Ratraco, việc tối ưu các điểm trung chuyển tại Trung Quốc sẽ đóng vai trò then chốt trong việc ổn định lưu lượng vận tải.
Ở tầm dài hạn, Việt Nam đang được kỳ vọng có thể trở thành một trung tâm gom hàng trong khu vực ASEAN để kết nối với thị trường Nga và BRICS+. Khi đó, hàng hóa từ Lào, Campuchia, Thái Lan có thể tập kết tại Việt Nam rồi vận chuyển sang Nga bằng đường sắt. Ngược lại, hàng hóa từ Nga và các nước BRICS+ cũng có thể trung chuyển qua Việt Nam để đi ASEAN.
Tháng 10-2025, Việt Nam và Nga đã thống nhất thúc đẩy dự án tuyến đường sắt kết nối hai nước qua lãnh thổ Trung Quốc và Mông Cổ. Tuyến này dài hơn 2.200 km và được xem là một trong những dự án logistics chiến lược tại khu vực Á – Âu trong những năm tới.
Nếu được triển khai đúng tiến độ, tuyến vận tải này không chỉ giúp tối ưu chi phí logistics cho doanh nghiệp xuất khẩu Việt Nam mà còn có thể góp phần định hình lại dòng chảy thương mại giữa ASEAN và khối BRICS+ trong giai đoạn mới.
