Tiểu thuyết "Thập tam bộ" của Mạc Ngôn
Hải Nguyên
 |
| Ảnh bìa tiểu thuyết Thập tam bộ - ảnh Vinabooks. |
(TBKTSG Online) - Cũng giống như "Tứ thập nhất pháo", Mạc Ngôn dùng lời kể lại của một người không rõ lai lịch trong truyện để chuyển tải những triết lý nhân sinh của mình. Thông qua một huyền thoại về 13 bước của con chim sẻ, nỗi bất hạnh của những đời người được khắc họa đậm nét trong một xã hội phát triển không cân bằng dẫn đến những nỗi đau cùng cực.
Câu chuyện diễn ra chỉ vỏn vẹn có 15 ngày xoay quanh số phận của hai nhân vật chính: Phương Phú Quý và Trương Xích Cầu – hai thầy giáo dạy vật lý ở trường trung học một thành phố nhỏ.
Bi kịch bắt đầu từ việc thầy Phương kiệt sức và ngất trên bục giảng trong một tiết dạy về nguyên lý chế tạo bom nguyên tử. Thầy Phương tỉnh lại nhưng không được phép sống, bởi lãnh đạo nhà trường đã nhân cái chết của thầy để phát động phong trào quan tâm đến cuộc sống giáo viên. Để được sống, thầy Phương đã thay đổi dung mạo giống với đồng nghiệp Trương Xích Cầu, còn thầy Trương bỏ dạy đi buôn.
Cuối cùng ai sống, ai chết? Ai là người ngồi trong chuồng sắt ăn phấn? Thầy Trương? Thầy Phương? Hay là cả hai? Hay là tất cả?
Xoay quanh bi kịch của Phương Phú Quý và Trương Xích Cầu là trực trạng của nền giáo dục Trung Quốc những năm 80 thế kỷ 20. Tất cả đều chạy đua theo thành tích, xem việc đậu vào đại học là con đường sống duy nhất… như câu khẩu hiệu mà thầy hiệu trưởng lĩnh xướng học trò hô to trong lễ truy điệu thầy Trương Xích Cầu: “Không – đậu – đại – học – sống – cũng – như –chết!”. Và hệ lụy tất yếu là dạy thêm – học thêm, dạy tăng ca, đến nỗi học sinh tự tử tập thể, thầy giáo kiệt sức ngất xỉu trên bục giảng.
Với mạch thời gian hồi tưởng, đan xen giữa thực và ảo, giữa hiện thực và giấc mơ, khai thác triệt để những cảm giác, khứu giác, vị giác… của nhân vật khi cảm thụ cuộc sống. Điểm nhìn trần thuật liên tục di động làm tăng thêm tính hòa quyện giữa thực và ảo. Huyền thoại về 13 bước của con chim sẻ có vai trò như một định mệnh đối với những bất hạnh mà các nhân vật phải gánh lấy trong cuộc đời vốn chả ra gì của họ.
Mạc Ngôn tên thật là Quản Mạc Nghiệp, sinh năm 1955 tại Cao Mật, Sơn Đông, Trung Quốc. Các tác phẩm của ông đều có tiếng vang, nổi bật là các tiểu thuyết "Dòng họ cao lương đỏ', "Báu vật của đời", "Đàn hương hình"… Ông được Hiệp hội Nhà văn châu Á-Thái Bình Dương bình chọn là một văn tài triển vọng nhất thế kỷ 21.
