Tính công bằng và hiệu quả của hệ thống thuế
Chương trình giảng dạy kinh tế Fulbright
Bài 66:
Tính công bằng và hiệu quả của hệ thống thuế
Một mục tiêu của đánh thuế là tạo công bằng xã hội cao hơn thông qua tái phân bổ của cải. Tuy nhiên, để hạn chế sự biến dạng hành vi kinh tế ở mức thấp nhất, việc đánh thuế phải hiệu quả.
Các nhà hoạch định chính sách thường nói đến hai loại công bằng: một là “theo chiều ngang”, theo đó người có cùng thu nhập phải chịu thuế như nhau; hai là “theo chiều dọc”, thu nhập không bằng nhau sẽ phải chịu thuế khác nhau.
Thuế có thể gây tổn thất về hiệu quả. Giả sử một kỹ sư làm ngoài giờ được 100.000 đồng một giờ; nếu đánh giá thời gian rảnh rỗi của mình là 60.000 đồng/giờ thì cô ta sẽ chọn làm thêm. Nếu thuế suất biên 50% được áp dụng vào khoản thu nhập này, thì cô kỹ sư chỉ còn lại 50.000 đồng cho một giờ làm thêm nên cô ta sẽ chọn sự nghỉ ngơi. Chênh lệch độ thỏa dụng giữa hai lựa chọn chính là 40.000 đồng mất mát về hiệu quả.
Thuế đồng nhất là cách duy nhất loại bỏ tổn thất hiệu quả. Khi một người đã đóng khoản thuế này, dù anh ta có làm việc và kiếm thêm tiền thì thuế suất biên thu nhập vẫn là zero.
Tranh luận gần đây về đề xuất cắt giảm thuế của chính quyền Bush nhằm giảm bớt tính lũy tiến của thuế thu nhập ở Mỹ là một điển hình về mâu thuẫn giữa công bằng và hiệu quả. Phe ủng hộ cho rằng đề xuất này sẽ tạo ra một môi trường thuận lợi cho những người có tay nghề cao và các nhà tạo lập doanh nghiệp. Còn theo phe chống đối thì giảm thuế sẽ làm cho xã hội thêm bất công bằng.
Các nhà kinh tế nhìn nhận vấn đề vượt khỏi phạm vi tác động trực tiếp lên đối tượng trả thuế. Trong khi một người bị mất thỏa dụng do phải đóng thuế, thì cô ta lại hưởng thêm thỏa dụng từ những dịch vụ công cộng được tạo ra từ tiền thuế thu được. Thay đổi độ thỏa dụng của cô ta được gọi là phần được hay mất ròng. Về lý thuyết, hệ thống thuế thu nhập là tối ưu khi độ thỏa dụng mất đi của người giàu bằng với độ thỏa dụng tăng thêm của người nghèo.
English:
Equity versus Efficiency in the Tax System
One objective of taxation is to create greater social equality through wealth redistribution. However, in order to cause minimal distortion to economic behavior, taxation must be efficient.
Tax policymakers refer to two types of equity: “horizontal equity,” according to which people with identical incomes are taxed equally, and “vertical equity,” according to which people with unequal incomes are taxed differently.
A tax can cause efficiency loss. Suppose an engineer earns 100,000 dong per hour of overtime; if she values her leisure time at only 60,000 dong/hour, she will choose to work overtime. If a marginal tax of 50% is levied on this income, the engineer earns only 50,000 dong per hour of overtime and thus will prefer leisure. The utility difference between the two choices is an efficiency loss of 40,000 dong.
A lump-sum tax is the only way to eliminate efficiency loss. After someone pays the tax, no matter how much she works and earns, the marginal income tax rate remains zero.
Recent debate over the Bush administration’s proposed tax cut to make the US income tax less progressive is typical of the equity versus efficiency issue. Supporters argue that the proposal will create a favorable environment for skilled people and entrepreneurs, while opponents argue that it will result in greater social inequality.
Economists look beyond the direct impact on a taxpayer. While a taxpayer sacrifices utility by paying taxes, she also gains utility from the public services funded by tax revenues. The change in her utility is called net loss or gain. Theoretically, the optimal income tax is a system in which the net utility loss of the rich should be equal to the net utility gain of the poor.
(Đường dẫn tới các bài trước được đăng trong mục Tin bài khác bên dưới)
