(KTSG) - Trong cuộc chiến giữa các nền tảng phát trực tuyến hợp pháp và những trang web phim lậu, trận địa quyết định không nằm ở tòa án hay công nghệ ngăn chặn, mà nằm sâu trong bộ não của người xem. Cuộc chiến thực sự là cuộc chiến giành lấy dòng chảy dopamine - chất dẫn truyền thần kinh chi phối ham muốn, khoái cảm và sự mong đợi.
- Vì sao web lậu thắng thế? - Phần 2: Chỉ trấn áp là chưa đủ
- 'Ra quân' 3 tuần, xử lý hơn 1.400 vụ xâm phạm sở hữu trí tuệ
Khoa học thần kinh đã chứng minh rằng khi một người đắm chìm vào một bộ phim, não bộ liên tục sản sinh dopamine để duy trì trạng thái hưng phấn. Mỗi tập phim dừng lại bằng một tình tiết gay cấn, bất ngờ treo cú (cliffhanger) là một lời hứa hẹn về phần thưởng tiếp theo, kích hoạt vòng lặp dopamine khiến người xem không thể rời mắt. Các nền tảng phát trực tuyến hợp pháp như Netflix hay Disney+ đã đầu tư hàng triệu đô la để thiết kế trải nghiệm gây nghiện này - từ nút “tự động phát tập tiếp theo” đến những đoạn recap được tính toán kỹ lưỡng. Nhưng chính họ lại đang tự tay phá hủy cỗ máy dopamine mà mình dày công xây dựng.
Sự phản bội của trải nghiệm hợp pháp
Hãy hình dung một người xem đang theo dõi cao trào của bộ phim hành động bom tấn. Adrenaline đang dâng cao, dopamine đang chảy mạnh. Đột ngột, màn hình tối sầm. Một quảng cáo xe hơi dài 90 giây hiện ra, không thể nhấn nút bỏ qua. Dòng dopamine bị ngắt đột ngột - cảm giác khó chịu mà các nhà thần kinh học gọi là “dopamine crash” ập đến. Khi bộ phim tiếp tục, não bộ phải mất thời gian để tái thiết lập trạng thái đắm chìm, nhưng chẳng bao lâu sau, một quảng cáo khác lại ập tới.
Đây chính là thực tại của các dịch vụ phát trực tuyến có bản quyền vào năm 2025. Người dùng không chỉ phải trả phí hàng tháng, mà còn bị buộc phải xem quảng cáo - một nghịch lý khiến hàng triệu người đặt câu hỏi: “Tại sao phải trả tiền để bị hành hạ?”.
Nghiên cứu từ Deloitte chỉ ra rằng chỉ có 18% số người dùng phim lậu viện lý do chi phí. Tới 40% nói rằng họ chọn con đường vi phạm bản quyền vì muốn tiếp cận sớm - hoặc vì quá mệt mỏi với việc chờ đợi phim từ rạp chiếu chuyển sang nền tảng số. Một nghiên cứu học thuật năm 2025 trên tạp chí Computers in Human Behavior còn phát hiện rằng đánh giá của người dùng về chất lượng dịch vụ OTT ảnh hưởng trực tiếp đến ý định sử dụng các trang web phim lậu: khi nền tảng hợp pháp thất bại trong việc cung cấp trải nghiệm thuận tiện, người dùng dễ dàng tìm đến lựa chọn bất hợp pháp.
Hai thế giới, hai trải nghiệm
Đặt cạnh nhau hai trải nghiệm: một bên là nền tảng hợp pháp - đăng ký nhiều tầng giá, quảng cáo chen ngang, nội dung phân mảnh qua 5-7 ứng dụng khác nhau, chờ đợi phim mới ra rạp; bên kia là trang web lậu - một cú nhấp chuột, truy cập toàn bộ kho phim khổng lồ, quảng cáo giữa chừng (trang có trang không), phim mới nhất được cập nhật chỉ vài giờ sau khi ra mắt.
Các trang web lậu vận hành như những cỗ máy dopamine được tinh chỉnh hoàn hảo. Không có rào cản. Không có gián đoạn. Đường truyền nhanh, mượt, và quan trọng nhất: không có bất kỳ thứ gì chen ngang giữa người xem và nội dung. Chính sự “sạch” một cách nghịch lý này đã khiến các trang web lậu trở thành đối thủ cạnh tranh đáng gờm nhất của các nền tảng hợp pháp.
Hệ quả là một làn sóng vi phạm bản quyền bùng nổ trên toàn cầu. Từ năm 2020-2024, số lượt truy cập vào các trang web vi phạm bản quyền toàn cầu đã tăng vọt từ 104 tỉ lên 216 tỉ lần - mức tăng 66% chỉ trong vòng bốn năm. Chuyên trang Fastly mô tả hiện tượng này là “sự mệt mỏi của người đăng ký” (subscriber fatigue): một phần tư người dùng phát trực tuyến tại Mỹ được xếp vào nhóm “chronic churners” - những người liên tục hủy và đăng ký lại dịch vụ vì quá bất mãn.
Cuộc phản công của các quốc gia
Trước làn sóng vi phạm bản quyền leo thang, các chính phủ trên thế giới đã bắt đầu phản ứng - không chỉ bằng các biện pháp trấn áp đơn thuần, mà bằng những chiến lược tổng lực nhắm vào cả cung lẫn cầu.
Tại Trung Quốc, chiến dịch “Kiếm Võng 2025” (Sword Net 2025) do bốn cơ quan gồm Cục Bản quyền Quốc gia, Bộ Công nghiệp và Công nghệ thông tin, Bộ Công an và Cục Quản lý Không gian mạng Trung ương phối hợp triển khai từ tháng 5 đến tháng 11-2025, tập trung vào sáu lĩnh vực trọng điểm: tác phẩm nghe nhìn, hoạt hình và trò chơi, phần mềm máy tính, lưu trữ mạng, thương mại điện tử và thiết bị phát trực tuyến. Đây là lần thứ 21 Trung Quốc triển khai chiến dịch này, và lần này đặc biệt nhấn mạnh vào việc trấn áp “hành vi phát tán bất hợp pháp trên các nền tảng lưu trữ đám mây” - một xu hướng mới nơi người dùng chia sẻ phim lậu qua các dịch vụ lưu trữ trực tuyến.
Thái Lan cũng ghi nhận những bước tiến đáng kể. Vào tháng 9-2025, Cục Điều tra Đặc biệt (DSI) nước này đã phối hợp với Liên minh Sáng tạo và Giải trí (ACE) - tổ chức chống vi phạm bản quyền toàn cầu do các ông lớn Hollywood hậu thuẫn - đột kích đồng loạt sáu địa điểm tại Nonthaburi và Bangkok, triệt phá INWIPTV, một dịch vụ IPTV bất hợp pháp đã hoạt động từ năm 2012. 150 tang vật bị thu giữ, bao gồm 46 máy chủ, thiết bị truyền dẫn tín hiệu trái phép, cùng các tài liệu tài chính. 12 nhân viên bị thẩm vấn.
Singapore lựa chọn một cách tiếp cận mang tính pháp lý dài hơi. Vào tháng 2-2025, Tòa án Tối cao nước này đã ra lệnh yêu cầu các nhà cung cấp dịch vụ Internet chặn 22 thương hiệu trang web vi phạm bản quyền, bao gồm 70 tên miền liên quan. Đáng chú ý, Singapore đã tiên phong trong việc áp dụng “dynamic site-blocking injunction” - lệnh phong tỏa động, cho phép chặn không chỉ các tên miền đã biết mà cả những tên miền và địa chỉ IP mới xuất hiện trong tương lai. Một cuộc khảo sát của YouGov cho thấy khoảng một phần ba người dùng Singapore đã chuyển sang các dịch vụ phát trực tuyến miễn phí hợp pháp sau khi các trang web bất hợp pháp bị chặn, và hơn 20% đã đăng ký các dịch vụ trả phí.
(*) Chuyên gia thương mại hóa tài sản sở hữu trí tuệ
