(KTSG) - Khi mới xuất hiện cách đây 15 năm, xe buýt chạy bằng khí thiên nhiên nén (CNG) được giới thiệu là dùng nhiên liệu sạch, tiết kiệm nhiên liệu 30-45% so với diesel, giảm ô nhiễm môi trường, giảm khí thải độc hại. Thế nhưng “ngôi sao xanh” này lại sớm rơi vào cảnh mắc kẹt. Tại sao?
Trong những ngày cuối năm 2025, khoảng 500 chiếc xe buýt CNG suýt bị “treo bánh” vì hợp đồng cung cấp CNG không được gia hạn, điều này đồng nghĩa với cắt đứt nguồn nhiên liệu trong khi không có nguồn khác thay thế từ 1-1-2026. Đến tận chiều 30-12-2025, cuộc đàm phán sát giờ G giữa các bên mới đạt được thỏa thuận bước đầu về việc mua bán khí CNG với thời hạn hợp đồng dự kiến một năm (1). Cần nói thêm là khác với xăng dầu, nguồn nhiên liệu CNG gắn liền với trạm sản xuất và nạp, do đó không thể thay thế nguồn cung dễ dàng như xăng dầu.
Vào giữa năm 2010, ngành vận tải TPHCM cho chạy thí điểm hai xe buýt CNG. Đến tháng 8-2011, Saigonbus đưa vào hoạt động 21 xe buýt CNG. Năm 2014, UBND TPHCM phê duyệt đề án đầu tư 1.680 xe buýt mới giai đoạn 2014-2017, trong đó có 300 xe 80 chỗ ngồi chạy bằng CNG. Tính đến hiện tại ở TPHCM có gần 500 xe buýt CNG.
Nhưng đến lúc này, không chỉ gặp khó với nhiên liệu, số phận của xe buýt CNG còn long đong từ thị trường tiêu thụ đến khai thác. Loại xe này không dễ bán do giá cao hơn nhiều so với xe chạy bằng dầu diesel, trạm nạp CNG rất ít và không có ở tỉnh nên khó mở rộng thị phần. Nhà sản xuất loại xe này là Công ty Samco từ năm 2018 cho đến nay còn đang tồn kho 100 chiếc, trị giá khoảng 200 tỉ đồng.
Trong khi đó, các hợp tác xã vận tải ở TPHCM đã mua loại xe buýt chạy bằng CNG cũng lâm vào thế kẹt, càng đầu tư xe mới, càng lỗ nặng. Giá mỗi chiếc xe chạy bằng CNG cao gấp đôi xe chạy bằng dầu nên khó cạnh tranh về giá thầu so với xe dầu diesel. Xe buýt CNG cũng không thể tham gia đấu thầu các dự án giao thông xanh vì bản chất không xanh của loại nhiên liệu này (2).
Sở dĩ loại xe từng được xem như “ngôi sao xanh” này rơi vào cảnh lỡ làng như vậy là vì bản chất CNG vẫn là nhiên liệu hóa thạch, loại khí này có thành phần chủ yếu là methane (CH4). CNG không được coi là nhiên liệu xanh vì nó vẫn phát thải khí nhà kính nhưng ở mức thấp hơn. Thêm vào đó là sự phát triển nhanh hơn dự kiến của công nghệ giúp xe buýt điện trở thành phổ biến, đặt dấu chấm hết cho vai trò giảm phát thải của xe buýt CNG.
Loại nhiên liệu này không đạt tiêu chuẩn xanh và vai trò của nó chỉ nên sử dụng như bước đệm trước khi chuyển sang công nghệ không phát thải. Thế nhưng, trong giai đoạn chuyển tiếp, xe buýt CNG lại được cho “ngồi nhầm ghế”, đóng vai chính cho tiến trình xanh hóa giao thông ở các đô thị như Hà Nội và TPHCM.
Vấn đề lúc này không phải là quy trách nhiệm mà là tìm giải pháp. Cần tính đến phương án khai thác hiệu quả các xe buýt CNG bị rớt thầu và cả xe đang tồn kho để tận dụng hàng ngàn tỉ đồng mà doanh nghiệp và các chủ xe đã đầu tư, không để lãng phí.
-----------------------------------------
(1) https://tuoitre.vn/nguy-co-dung-xe-buyt-cng-da-duoc-go-20251230215054052.htm
(2) https://www.phunuonline.com.vn/can-som-giai-cuu-xe-buyt-chay-bang-nang-luong-sach-a1518932.html
